Кіріспе

Уақытты бейнелеу және оған қатысты ой жүргізу жүйесі. Логикада, уақыт логикасы – уақыт бойынша белгіленген пікірлерді бейнелеу және олар туралы ой жүргізу үшін ережелер мен символдардың кез келген жүйесі (мысалы, "Мен әрқашан ашмын", "Мен соңында ашармын" немесе "Мен бір нәрсе жегенше аш боламын"). Кейде ол Артур Приордың 1950 жылдардың соңында енгізген, Ханс Камптың маңызды үлесі бар, модальдық логикаға негізделген уақыт логикасының жүйесіне де сілтеме жасайды. Оны компьютер ғалымдары, әсіресе Амир Пнуэли және логиктер одан әрі дамытты. Уақыт логикасы формалды тексеруде маңызды қолданыс тапты, онда ол аппараттық немесе бағдарламалық құралдардың талаптарын көрсету үшін қолданылады. Мысалы, сұраныс жасалған кезде ресурстың қолжетімділігі соңында беріледі, бірақ ол екі сұраныс иесіне бір уақытта берілмейді деуге болады. Мұндай мәлімдеме уақыт логикасымен ыңғайлы түрде беріледі.

Мотивация

"Мен ашпын" деген мәлімдемені қарастырайық. Оның мағынасы уақыт өте келе өзгермейді, бірақ мәлімдеменің шындық дәрежесі уақытқа қарай өзгеруі мүмкін. Кейде ол шын, кейде жалған, бірақ бір уақытта шын да, жалған да бола алмайды. Уақытша логикада мәлімдемеде уақыт бойынша өзгеретін шындық дәрежесі болуы мүмкін – бұл уақыт бойынша тұрақты шындық дәрежесіне ие мәлімдемелерге ғана қатысты болатын уақыттан тыс логикадан өзгеше. Шындық дәрежесін уақыт бойынша қарастыру уақытша логиканы есептеулік етістік логикасынан ажыратады. Уақытша логика әрқашан уақыт осі бойынша ой жүргізуге мүмкіндік береді. "Сызықты уақыт" логикасы осы типтегі ой жүргізумен ғана шектеледі. Дегенмен, тармақталған уақыт логикасы бірнеше уақыт осі бойынша ой жүргізуге мүмкіндік береді. Бұл, әсіресе, болжамсыз әрекет ете алатын ортаны қарастыруға мүмкіндік береді. Мысалды жалғастыратын болсақ, тармақталған уақыт логикасында "Мен мәңгі аш болатын мүмкіндік бар" және "Соңында мен аш болмайтын мүмкіндік бар" деп айтуға болады. Егер менің тамақтанатынымды білмейтін болсақ, осы екі мәлімдеме де шын болуы мүмкін.

Лось позициялық логикасы

Лосьтың логикасы оның 1947 жылы жазған магистрлік диссертациясы Podstawy Analizy Metodologicznej Kanonów Milla (Милль әдістерінің әдістемелік талдауының негіздері) ретінде жарияланды. Оның философиялық және формальды ұғымдарын Львов-Варшава логикалық мектебінің жалғасы деп қарастыруға болады, себебі оның жетекшісі Ян Лукасевичтің шәкірті Ежи Слюпецкий болды. Бұл еңбек 1977 жылға дейін ағылшын тіліне аударылмаған, алайда Генрик Хиж 1951 жылы «Символикалық логика» журналында қысқа, бірақ ақпаратты рецензия ұсынды. Бұл рецензия Лось еңбегінің негізгі ұғымдарын қамтыды және оның нәтижелерін логикалық қауымдастықта таратуға жеткілікті болды. Бұл жұмыстың басты мақсаты Миллдің канондарын формальды логика шеңберінде көрсету болды. Осы мақсатқа қол жеткізу үшін автор Милл ұғымының құрылымындағы уақыттық функциялардың маңыздылығын зерттеді. Соның нәтижесінде ол Миллдің канондары мен олардың уақыттық аспектілеріне негіз болатын өзінің аксиоматикалық логикалық жүйесін ұсынды.

Логикаға аудару

Берджесс ТЛ-дегі мәлімдемелерді бір еркін айнымалысы 0 (қазіргі сәтті көрсететін) бар бірінші реттік логикадағы мәлімдемелерге Мередит аудармасы арқылы түрлендіреді. Бұл аударма рекурсивті түрде келесідей анықталады: мұндағы барлық айнымалы индекстері 1-ге арттырылған сөйлем, ал – бір орынды предикат, ол арқылы анықталады.