Ян Вацлав Стамиц: Чех композиторы және скрипкашысы
Johann Stamitz
Ян Вацлав Стамиц: аңыздық чех композиторы және скрипкашы. Мангейм мектебінің негізін қалаушы, барокко мен классицизм арасындағы көпір. Биографиясы мен шығармалары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Иоганн Венцель Антон Стамиц (чех тілінде: Ян Вацлав Антонин Стамиц; 18 маусым 1717 – 27 наурыз 1757) – богемиялық композитор және скрипкашы. Оның екі баласы – Карл мен Антон Стамиц, Мангейм мектебінің композиторлары болды, ал Иоганн осы мектептің негізін қалаушысы саналады. Оның музыкасы барокко мен классикалық дәуірлер арасындағы стильдік көшуді көрсетеді.
Czech composer and violinist
Johann Wenzel Anton Stamitz (Czech: Jan Václav Antonín Stamic; 18 June 1717 – 27 March 1757) was a Bohemian composer and violinist. His two surviving sons, Carl and Anton Stamitz, were composers of the Mannheim school, of which Johann is considered the founding father. His music is stylistically transitional between the Baroque and Classical periods.
Өмір
Стамиц Богемияның Дойчброд қаласында, Марбургтен (қазіргі Марибор, Словения) шыққан отбасында дүниеге келген. Стамиц 1734–1735 оқу жылын Прага университетінде өткізді. Бір жылдан кейін университеттен шығып, скрипкашы ретінде мансап қууға кірісті. Университеттен 1735 жылы кеткеннен бастап, шамамен 1741 жылы Мангеймге тағайындалғанға дейінгі алты жыл ішіндегі оның қызметі туралы нақты мәліметтер жоқ. Ол 1741 немесе 1742 жылы Мангейм сарайына тағайындалды. Бұл тағайындамаға, ең болжамдысы, Богемия жорығы және Баварияның Карл Альбертінің (Карл VII) тәж кию рәсімі кезіндегі байланыстар ықпал еткен болуы мүмкін, ол Пфальц курфюрстінің жақын одақтасы еді. 1742 жылдың қаңтарында Стамиц Мангейм сарайының алдында Карл Теодордың үйлену тойына орай өткізілген мерекелік шаралар аясында өнер көрсетті. Карл Альберті де тойға қатысқан қонақтардың арасында болды. Стамиц 1744 жылдың 1 шілдесінде Мария Антония Лунеборнға үйленді. Олардың бес баласы болды: Карл Филипп, Мария Франциска, Антон Тадеус Непомук және екі бала сәби кезінде қайтыс болды. Шамамен 1754 жылдың тамыз айының соңында Стамиц бір жылға Парижге сапар шекті, мүмкін, музыка меценаты Александр Ле Риш де Ла Пупелиниердің шақыруымен, ол сол жерде тұрып, 1754 жылдың 8 қыркүйегінде алғаш рет Concert Spirituel-де жұрт алдында өнер көрсетті. Париждегі сәттілігі оны "Оркестрлік триоларын", Op. 1 (іс жүзінде, скрипкалық оркестрге арналған симфониялар) және басқа да шығармаларын әр түрлі баспагерлер арқылы шығаруға итермеледі. Ол шамамен 1755 жылдың күзінде Мангеймге оралған болуы мүмкін, ал екі жылдан кейін, 1757 жылдың көктемінде 39 жасында қайтыс болды. Оның өлімі туралы жазбада: "1757 жылдың 30 наурызы. Жо'es Stainmiz, сарай музыкасының директоры, өнерінде осыншалықты шебер болған, оған тең келетін адамды табу қиын. Тиісті рәсімдер орындалды".
Stamitz was born in Deutschbrod, Bohemia, into a family that came from Marburg (today Maribor, Slovenia). Stamitz spent the academic year 1734–1735 at the University of Prague. After only one year, he left the university to pursue a career as a violin virtuoso. His activities during the six year period between his departure from the university in 1735 and his appointment in Mannheim around 1741 are not precisely known. He was appointed by the Mannheim court in 1741 or 1742. Most likely, his engagement there resulted from contacts made during the Bohemian campaign and coronation of Carl Albert (Karl VII) of Bavaria, a close ally of the Elector Palatine. In January 1742, Stamitz performed before the Mannheim court as part of the festivities surrounding the marriage of Karl Theodor, who succeeded his uncle Karl Philipp as Elector Palatine less than a year later; Carl Albert was among the wedding guests. Stamitz married Maria Antonia Luneborn on July 1, 1744. They had five children together, Carl Philipp, Maria Franziska, Anton Thadäus Nepomuk, and two children who died in infancy. Probably around the late summer of 1754, Stamitz paid a yearlong visit to Paris, perhaps at the invitation of music patron Alexandre Le Riche de La Poupelinière with whom he stayed, appearing in public there for the first time at a Concert Spirituel on September 8, 1754. His Parisian success induced him to publish his Orchestral Trios, Op. 1 (actually symphonies for string orchestra), and possibly other works of his by various publishers there. He probably returned to Mannheim around the autumn of 1755, dying there in spring 1757, less than two years later, at the age of 39. The entry of his death reads: "March 30, 1757. Buried, Jo'es Stainmiz, director of court music, so expert in his art that his equal will hardly be found. Rite provided".
Композициялар
Стамицтің ең маңызды шығармалары – оның 58 симфониясы және 10 оркестрлік триосы. Оркестрлік триолар іс жүзінде скрипкаларға арналған симфониялар, бірақ камералық музыка ретінде әрбір партияны бір музыкант орындауы мүмкін. Оның концерттерінің ішінде скрипкаға арналған көптеген, виолаға арналған екі, клавесинге арналған екі, флейтаға арналған 12, обойға арналған біреу, кернейге арналған біреу және кларнетке арналған концерттер бар – бұл аспап үшін жазылған ең алғашқы концерттердің бірі (Жохан Мелхиор Мольтердің 1740 жылдардағы алты концерті ең алғашқылары болып саналады). Ол сонымен қатар түрлі аспаптық құралымдарға арналған көптеген камералық музыка туындыларын, сондай-ақ кеңінен таралған D тонындағы концерттік мессасын қоса алғанда, сегіз вокалдық шығарма жазды.
Stamitz's most important compositions are his 58 symphonies and his 10 orchestral trios. The orchestral trios are actually symphonies for strings, but may be played one player to a part as chamber music. His concertos include numerous ones for violin, two for viola, two for harpsichord, 12 for flute, one for oboe, one for trumpet, and one for clarinet, among the earliest concertos for the instrument (Johann Melchior Molter's six from the 1740s seem to have been the first). He also composed a large amount of chamber music for various instrumental combinations, as well as eight vocal works including his widely circulated concert Mass in D.
Жоханнан басқа кем дегенде бес 18 ғасыр музыканты Стамиц тегін тасыған, оның ішінде оның төрт туысы болды. Сондықтан оның (немесе басқаларының) шығармаларын тізімдеуге тырысу, ең жақсы жағдайда тәуекелді, себебі әріптемеде көптеген өзгерістер бар. Шындығында, Иоганн Стамицтің және оның ұлдары Карл мен Антонның шығармаларын ажыратуда көп қиындықтар туындамайды. Керісінше, «Штайнметц» және «Стамиц» есімдерінің байланысы шатасуға себеп болды, себебі 18 ғасырда Штайнметц тегімен есімдері белгілі кем дегенде екі музыкант болды.
Because at least five other 18th century musicians bore the surname Stamitz, including four from Johann's immediate family, any attempt to catalog his (or any of the others') works is risky at best, principally in view of the many variations in spelling. Actually, few difficulties arise in distinguishing between works by Johann Stamitz and those of his sons Carl and Anton. By contrast, the relationship of the names 'Steinmetz' and 'Stamitz' has caused substantial confusion, given at least two other 18th century musicians with the surname Steinmetz.
Классикалық симфониядағы жаңалықтар
Иоганн Штамицтің кеңейтілген оркестрлеуіне маңызды үрмелі бөліктер кірді. 1750-ші жылдардағы симфониялары сегіз бөлімнен тұрады: төрт скрипка, екі валторна және екі гобой, бірақ флейталар немесе кларнеттер гобойлардың орнына қолданылуы мүмкін. Валторналар ғана емес, скрипкаларға гармониялық фон болды, сонымен қатар соло партияларын да орындады. Штамиц – тәуелсіз гобой партияларын жазған алғашқы композиторлардың бірі. Штамицтің симфониялық шығармаларындағы ең маңызды жаңалық – төрт бөлімді құрылым: жылдам – баяу – менуэт және трио – шапшаң престо немесе престиссимо финал. Бұрынғыда жеке-жеке төрт бөлімді симфониялар болғанымен, Штамиц оны тұрақты түрде қолданған алғашқы композитор болды: оның симфонияларының жартысынан астамы және он оркестрлік триосының тоғызы төрт бөлімнен тұрады. Ол соната формасының дамуына да үлес қосты, көбінесе симфониялық бірінші бөлімдерде, бірақ кейде финалда (рондо формасында болмаған жағдайда) және тіпті баяу бөлімдерде (ABA үштік формасында болмаған жағдайда) де қолданылды. Штамиц итальян операсында дамыған ерекшеліктерді өз аспаптық шығармаларында бейімдеп, кеңейтті. Ол кеңейтілген крещендо, қарапайым tutti аккорды текстуралары және баяу гармониялық ырғақ сияқты жаңашыл динамикалық тәсілдерді енгізді. Итальян опералары сияқты, Штамицтің шығармаларында да күшті ырғақтық күш пен ерекше тақырыптық материал бар.
Johann Stamitz's expanded orchestration included important wind parts. His symphonies of the 1750s are scored in eight parts: four strings, two horns and two oboes, although flutes or clarinets may substitute for the oboes. Horns provided not only a harmonic backdrop for strings but solo lines as well, and he was also one of the first composers to write independent lines for oboes. The chief innovation in Stamitz's symphonic works is their four movement structure: fast – slow – minuet and trio – dashing presto or prestissimo finale. While prior isolated four movement symphonies exist, Stamitz was the first composer to use it consistently: well over half his symphonies and nine of his ten orchestral trios are in four movements. He also contributed to the development of sonata form, most often used in symphonic first movements but occasionally in finales (when not in rondo form) and even slow movements (when not in ABA ternary form) as well. Stamitz also adapted and extended traits originally developed in Italian opera in his instrumental works. He added innovative dynamic devices such as extended crescendos, simple tutti chordal textures and slow harmonic rhythm. Like Italian operas, Stamitz's compositions have a strong sense of rhythmic drive and distinctive thematic material.