Кіріспе

Батерст (['/b//æ//θ//ɜːr//s//t/']) – Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Орталық Таулы аймағындағы қала. Батерст Сиднейден батыс-солтүстікке қарай шамамен 200 километр (120 миль) қашықтықта орналасқан және Батерст аймақтық кеңесінің орталығы болып табылады. Батерст – Австралиядағы ең көне ішкі елді мекен. 2021 жылы халық саны 37 396 адамды құрады. Батерстті көбінесе «Алтын ел» деп атайды, себебі ол алғашқы алтынның табылу орны және Австралиядағы алғашқы алтын асыру оқиғасы осы жерде болған. Бүгінде экономиканың драйверы білім беру, туризм және өндіріс болып табылады. Халықаралық деңгейде танымал «Маунт Панорама» жарыс трассасы – қаланың ерекше белгісі. Батерсттің тарихи қала орталығында 19 ғасырдың ортасы мен соңында Жаңа Оңтүстік Уэльстегі алтын асыру кезеңінен қалған көптеген әсем ғимараттар сақталған. Қала халқының орташа жасы 35 жас, бұл аймақтық орталық үшін едәуір жас көрсеткіш (штат бойынша орташа жас 38), және бұл қауымдастықтағы білім беру саласының үлкен үлесімен байланысты. 2019 жылға дейінгі бес жылдық кезеңде қаладағы халықтың орташа өсімі жылына 1,29% құрады, бұл Батерстті Сиднейден тыс Жаңа Оңтүстік Уэльстегі ең қарқынды дамып келе жатқан он қаланың қатарына қосты. Маккуори өзені, Австралиядағы ең ірі өзен жүйесі – Мюррей-Дарлинг алабының бір бөлігі, қаланың орталығынан өтеді. Батерст аймағын кейде болатын су тасқындарынан қорғау үшін бірнеше бөгеттер салынған. Маунт Панорама қаланың орталық бөлігінен және қала шегінде орналасқан; теңіз деңгейінен AMSL биіктігінде және Батерст қаласынан жоғары көтеріледі. Сидней қаласының орталығынан басталатын Ұлы Батыс тас жолы Батерст қаласында аяқталады. Батерсттен екі маңызды мемлекеттік тас жол басталады: Митчелл тас жолы Бурк қаласына, ал Орталық Батыс тас жолы Хей қаласына жетеді. Батерст Канберра және Гулберннен Муджиге және Хантер аймағына дейінгі аймақтық тас жолдың шамамен ортасында орналасқан. Батерст сонымен қатар Сидней орталықтан басталып, Батерстке дейін теміржолмен жүретін Батыс теміржол желісінде жатыр. Маккуори өзені Батерстті екіге бөледі, қаланың орталық бөлігі өзеннің батыс жағында орналасқан. Қала аумағында өзен арқылы төрт автомобиль көпірі және екі теміржол көпірі салынған. Ағыс бағыты бойынша олар: 1876 жылы салынған, 2011 жылы жабылған Маккуори өзені теміржол көпірі (оның орнына 2011 жылы пайдалануға берілген жаңа бетонды, бір жолды теміржол көпірі); 1995 жылы ашылған төрт жолақты Эванс көпірі; 1870 жылы ашылған, қазір жаяу жүргіншілерге арналған Денисон көпірі (автокөлік қозғалысы үшін жабық); Джордж көшесінде орналасқан, төменгі деңгейлі Гордон Эджелл көпірі; және Эглинтондағы Ранкенс көпірі.

Жер бедері

Батурст аймағы екі физикалық құрамдас бөліктен тұрады: Батурст алабы және Тақталық аймақтар. Оларды солтүстікте Маккуарри, Турон, Фиш және Кэмпбелл өзендері, оңтүстікте Аберкромби және Изабелла өзендері кесіп өтеді. Батурст аймағының орталық алабында негізінен гранитті топырақтар болса, солтүстік аймақта құмтастар, конгломераттар, сұр тас, сазтастар, әктастар және шағын жанартаулар басым. Оңтүстік аймақтың геологиялық құрылымы күрделірек, онда сазтастар, құмтастар, сұр тас, шиферлер, шерт, базальт және гранит интрузиялары, сондай-ақ жанартау және әктас кездеседі. Батурст аймағының астында Батурст граниті (девон кезеңінде енген) жатыр, ал Панорама және Стюарт тауларында базальт кездеседі.

Орталық бизнес ауданы және қала маңы

Батерст қаласының орталық бизнес ауданы (CBD) Уильям, Джордж, Ховик, Рассел және Дурхам көшелерінде орналасқан. CBD шамамен екі қала блогын алып жатыр. Бұл аймақта банктер, мемлекеттік қызметтер, сауда орталықтары, бөлшек сауда дүкендері, парк (суретте көрсетілген) және ескерткіштер бар. Батерст CBD-де жабық сауда орталықтарымен қатар негізгі көшедегі сауданың үлгісін сақтап келді, ал басқа қалаларда CBD-нің назары негізгі көше мен қала шетіндегі жаңа сауда орталықтарының арасында бөлінген. CBD-нің ішінде Kings Parade орналасқан; бұл тарихтағы адамдар мен оқиғаларға арналған бірнеше ескерткіштері бар саябақ. Бұл жергілікті тұрғындардың жиналатын танымал жері. Кеппел көшесі – Батерсттің екінші сауда аймағы, ол CBD-ден оңтүстікке қарай екі блок қашықтықта орналасқан. Бұл аймақ 1876 жылы теміржол келгеннен кейін дамыды. Батерст қаласының негізгі маңындағы аудандары: Келсо, Эглинтон, Батыс Батерст, Лланарт, Оңтүстік Батерст, Горманс Хилл, Виндрадин, Виндрадин Хайтс және Аберкромби Естейт. Келсодағы Марсден Естейт – жаңадан құрылған аудандардың бірі.

Климат

Батурсттың биіктігіне байланысты, Кёппен климаттық жіктеліміне сәйкес, мұхиттық климат (Cfb) байқалады. Батурст Австралияның салқын және қоңыржай климат аймағында орналасқан, мұнда жаздағы температуралар жұмсақтан жылыға дейін, ал қыстағы температуралар салқыннан суыққа дейін өзгереді. Жазғы кездегі күркіреулі дауылдар жиі болады, олар батыстағы жазық далалардан пайда болып, Батурст аймағының таулы ландшафтына қарай жылжиды және дауылды жасушалардың қалыптасуына ықпал етеді. Бұл дауылдар көбінесе қалаға тимей, оңтүстік-шығыс немесе солтүстік-шығыс бағытта Батурсттен алыстап кетеді. Батурст қаласында жылына 106,9 күн ашық болады. Батурст жыл бойы салыстырмалы түрде құрғақ, себебі ол төңіректеп орналасқан төбелер мен қатарлардың қорғауындағы аңғарда орналасқандықтан, жаңбырдан қорғалған жағдайда болады. 2017 жылдың 11 ақпанында Батурст Аг станциясы 41,5°C (106,7°F) жаңа рекордтық ең жоғары температураны тіркеді, алайда Батурст үшін 40°C (104°F) температураның болуы өте сирек. 1878 жылдың 12 қаңтарында түрмеде 44,7°C (112,5°F) температура тіркелген, бірақ бұл көрсеткіш шамадан тыс әсер ету нәтижесі болуы мүмкін. Ең жоғары минималды температура 1939 жылдың 14 қаңтарында және 1904 жылдың 20 қарашасында тіркелген. Ең төменгі температура 1873 жылдың 31 шілдесінде тіркелді; ал ең төменгі максималды температура 1877 жылдың 18 маусымында тіркелген, бұл Австралияның ірі қалаларындағы күндізгі ең төменгі максималды температура рекорды болып табылады. Батурст – Австралиядағы санаулы қалалардың бірі, мұнда температураның нөлден төмен болуы тіркелген (басқалары – Гайра және Ниммитабель), сонымен қатар кем дегенде бір ай бойы ауада мұз пайда болмаған, Лавразия (Еуропа, Азия және Солтүстік Америка) климатына тән ерекшелік.

Вираджури

Қазіргі Батурст қаласының айналасында Вираджури халқының Мураи тайпасы қоныстанған. Бұл жер "Далман" немесе "Молшықтық орны" деп белгілі болған. Өнімді жазықта ям дақылдары өсірілген, ал жабайы жануарларға шөптік жайылымды сақтау үшін отпен күйдіру әдісі қолданылған. Вираджури халқы алғашқы отарлаушылардың назарына "мандияба" деп аталатын, опоссум терісінен тігілген және "буруур" деп белгілі көркем ою-өрнектермен безендірілген жамылғыларымен ерекше көзге түскен.

Британдық отарлаудың алғашқы кезеңдері (18151850)

1813 жылы үкімет геодезисі Джордж Эванс, сол жылы британдықтардың Көк тауларды алғаш рет сәтті кесіп өтуінен кейін, Батерст жазығын көрген алғашқы еуропалық болды. 1814 жылы губернатор Лаклан Маккуори Уильям Кокстың Көк таулар арқылы, Эму жазығынан Батерст жазығына дейін жол салу туралы ұсынысын бекітті. Бұл жолдың ені 4 метр, ал ұзындығы 12 метр болатын. 1814 жылдың 18 шілдесінен 1815 жылдың 14 қаңтарына дейін 5 бос адам, 30 сотталған жұмысшы және 8 сарбаз күзетші ретінде жұмыс істеп жол салынды. 20 сотталған мен сарбаз Батерст жазығындағы жолдың соңғы нүктесінде орналастырылды. Олар Батерстке айналған алғашқы белімді тұрғындар еді, бірақ сол жылдың 7 мамырына дейін ол жай ғана Ұлы Депо деп аталды. Губернатор Маккуори 1815 жылдың сәуір айында аяқталған жолды тексеріп, әйелімен және 50 шенеунік, сарбаз бен қызметшілерден тұратын сүйемелдемемен бірге Ұлы Депоға сапар жасады. 1815 жылдың 7 мамырында губернатор Маккуори Ұлыбритания туын көтеріп, салтанатты оқ атып, соғыс және колониялар жөніндегі мемлекеттік хатшы Генри Батерст, 3-ші граф Батерсттің құрметіне әскери бекетке Батерст деген ат берді. Осылайша Батерст Австралиядағы ең көне ішкі британдық елді мекеніне айналды. Батерсттің алғашқы коменданты болып тағайындалған Уильям Кокс пен Уильям Лоусонға аймақта үлкен жер участалары уәде етілді және олар көп ұзамай малдарының тобын аймаққа жіберді. Батерст аймағы 1818 жылы Маккуори әрқайсысына он адамнан жер берген кезде кеңінен британдық қоныстануға ашылды. Бұл адамдар – Уильям Ли, Ричард Миллс, Томас Кайт, Томас Суонбрук, Джордж Чешир, Джон Эбботт, Джон және Джеймс Блэкман, Джон Невилл және Джон Годден. Бұл жерлер қазіргі Уайт-Рок пен Келсода орналасқан. 1818 жылы губернатор Маккуори күнделігінде былай деп жазды:
"Бүгін таңертең Батерстке 10 жаңа қоныс аударушыны тексердім. Мен әрқайсысына 50 акр жер, бір қызметші, сиыр, төрт бушель [141 литр] бидай, жаңа қаладағы жер учаскесін беруге және алғашқы 12 ай бойы өсірген барлық бидайды Батерсттегі Корольдік қоймасына қабылдауға келістім." Елді мекендеудің алғашқы жылдарында Батерст NSW ішкі аймағының көптеген ертедегі зерттеушілері үшін база болып қызмет етті, оның ішінде 1815 жылы Джордж Эванс, 1817–1818 жылдары Джон Оксли, 1823 жылы Аллан Каннингэм және 1830 жылдары Томас Митчелл. 1819 жылы жергілікті вираджури тайпалары мен қоныс аударушылар арасындағы шекаралық қақтығыстар басталды, себебі аборигендер атылып, ал басқалары отаршылардың итттерінен жарақат алды. Губернатор Брисбен 1822 жылдан бастап Батерст аймағын кеңінен отарлауға ашқанда, отарлаушылардың көптеп келуі Батерст соғысы деп аталатын жер мен ресурстар үшін күшейтілген қақтығысқа әкелді.

Алтынға шұғыл кезең (1851-1860 жылдар)

Алтынның сынықтары алғаш рет 1823 жылдың ақпанында Балық өзенінде табылды, бірақ 1851 жылдың 12 ақпанында Батурст қонақ үйінде Эдвард Харгрейвс төлемдік алтынның табылғанын жариялады. Көп ұзамай 1850 жылдары Офир (кейін Софала) және Хилл-Энд қалаларында алтын табылған. Хилл-Энд, 1850 жылы «Балд Хиллс», 1860 жылы «Форбс» және соңында 1862 жылы Хилл-Энд деп аталды, Тамбароора ауданының бір бөлігі болды. Өркендеген шағында 7 000 адам тұрды. Хилл-Эндтің даңқы 1871 жылдың 20 қазанында табылған «Холтерман үлгісі» (нақтырақ айтқанда Бейерс Холтерман үлгісі) болып табылады – бұл әлемдегі ең үлкен алтын массасы, және бұл рекорд бүгінгі күнге дейін сақталып тұр. 1872 жылы табылған кварц пен алтынның бұл бір данасы 630 фунт салмақтады және ұнтақталғанда шамамен 3000 трой унция (205 фунт немесе 93 кг) алтын шықты, осылай өңделген алтынның мөлшері ең үлкен алтын кесегінен – Виктория алтын кендерінен табылған «Welcome Stranger»-ден де көп болды. Холтерман табылғанның маңыздылығын сезіп, оны өзі директорларының бірі болған компаниядан сатып алып, сақтап қалуға тырысты. Бірақ оның күш-жігері сәтсіз аяқталды. Көп ұзамай сол кенде одан да үлкен масса табылған, бірақ ол жер астында сындырылып қалды. Алтынға толық тәуелді болған қалалардың құлдырауы 1900 жылдардың басында алтын қоры таусылғаннан кейін болды. Сурет: Холтерман Бейерс Холтерман үлгісімен.

1860 жылдары Батерст қаласы өркендеуге бет бұрды. Батерст Австралияның алғашқы алтын орталығына айналды. Жақын жердегі алтын кен орындары алтындарын Батерстке тасымалдады. Бен Холл, белгілі бұзақыға айналған, 1856 жылы Батерсттегі Сент-Михаил шіркеуінде үйленді. 1863 жылдың қазан айында бес адамнан (оның ішінде Холл) тұратын топ Батерстке шабуыл жасап, зергерлік дүкенді тонады, «Sportsmans Arms» қонақ үйін тонап, жарысқа қатысатын атты ұрлауға тырысты. Олар үш күннен кейін қайта оралып, тағы да бірнеше дүкенді тонады. Джон Пейсли, тағы бір бұзақы, 1862 жылы Батерст түрмесінде кісі өлтіргені үшін сотталып, дарға асылды. 1851 жылы алтынның табылуы Батерст экономикасын өзгертіп жіберді. Алтынның Батерстке әкелген өркендеуінің бір мысалы – қонақ үйлер мен таверналардың өсуі және мәртебесі. Қалалық округтегі алғашқы лицензияланған таверна 1835 жылы «Highland Laddie» ашылды. 1875 жылы алтынға деген құштарлық кезеңімен сәйкес келетін қонақ үйлердің ең жоғарғы белсенділігінде бір уақытта 61 қонақ үй жұмыс істеді. Батерст қаласында барлығы 89 қонақ үй орналасқан, ал Батерст тарихы барысында жақын ауданда 112 қонақ үй жұмыс істеді. Бастапқыда көптеген таверналар қарапайым коттедждермен және сарайлармен болды. Алтынға деген құштарлық кезінде өркендеудің артуымен қонақ үйлер бүгінгі танымал пабтардың архитектуралық стиліне айналды.

Федерацияға дейінгі даму (1860-шы жылдар 1910-шы жылдар)

Кобб & Co бизнесі – бұл бастапқыда Викторияда құрылған, бірақ 1862 жылы алтын асығудың артынан Батерстке көшірілген атпен жүретін дилижанс тасымалдау бизнесі. Бұл кәсіпорын қалалар мен ауылдық елді мекендерге алтынды сүйемелдеу, пошта және жолаушылар тасымалдау қызметтерін ұсынды. Cobb & Co дилижанстарын Батерст қаласындағы дилижанс шеберханаларында жасады және Батерст ақпараттық орталығында қалпына келтірілген Cobb & Co дилижансы бар. Кейін Батерст маңызды көмір өндіру және өңдеу аймағының орталығына айналды. Сиднейден Батысқа қарай созылған темір жол 1876 жылы Батерстке жетті. Осы кезден бастап қала маңызды темір жол орталығы болды, онда шеберханалар, локомотив депосы және жол және сигнал инженерлік кеңселері орналасқан. Бүгінде ол үлкен теміржол компоненттерін өндіретін өңірлік теміржол инженерлік бас штабы болып табылады. Қала орталығының ерекше нысаны – мұраға алынған Батерст соты 1880 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс отарлық және үкіметтік архитекторлары Джеймс Барнет пен Уолтер Либерти Вернонның жобалары бойынша салынды. 1885 жылы Батерстте шамамен 8000 адам, ал округте тағы 20000 адам тұрды. 1885 жылы қала Е. Г. Вебб & Co сияқты дүкендердің орталығы болды, олардың тауарлары Батыс Жаңа Оңтүстік Уэльстің көп бөлігіне, сондай-ақ Квинсленд және Оңтүстік Австралияға таратылды. Ғасырдың басында электр жарығы пайда болды, ал қала 1924 жылғы 22 желтоқсанда газ жарығынан электр жарығына көшті, оған 40 000 фунт стерлинг тұратын 370 шам орнатылды. Жарықтандыру 1935 жылға дейін көшелерге, содан кейін бизнеске және, ақырында, жеке үйлерге тарады. Кәріздік тазалау жүйесі – мемлекеттік үкіметтен қаржыландырылған және 1915 жылы салынған алғашқы инфрақұрылымдық жоба. Сумен жабдықтау бастапқыда аулалардағы жеке құдықтармен қамтамасыз етілді. Кейіннен қаланың оңтүстігіндегі өзенге су тарту станциясы салынды, ал су құбырлары арқылы бизнеске және жеке тұрғын үйлерге жеткізілді. 1931 жылы қалаға су жеткізу үшін 1700 мл Winburndale бөгетінің құрылысы басталды, су ағаштан жасалған құбыр арқылы қалаға тартылды. Бұл жобаны 1933 жылғы 7 қазанда Жаңа Оңтүстік Уэльс премьер-министрі ашты. Кейіннен Кемпбелл өзенінде жаңа, үлкен су бөгеті салынды. Бөгет бастапқыда Кемпбелл өзені бөгеті деп аталды, кейіннен Батерсттың қайтыс болған премьер-министрі Бен Чифлидің құрметіне Бен Чифли бөгеті деп қайта аталды. Ол 1956 жылдың қараша айында ашылды. Бен Чифли бөгеті қаланың 2050 жылға дейінгі қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған ірі су қоймасын жаңартудан өтті, жұмыс 2001 жылы аяқталды, бұл сыйымдылығын 30%-ға арттырды. Жедел жәрдем қызметі 1925 жылғы 6 маусымда жаңа Hudson жедел жәрдем машинасымен басталды. Жаңа жедел жәрдем станциясы 1929 жылғы 2 наурызда ашылды және оны әлі күнге дейін NSW жедел жәрдем қызметі пайдаланады. Автокөліктер 20 ғасырдың басында кеңінен таралды және 1927 жылы жол қызметін патрульдеу қажеттігі туды, оны NRMA мотоциклмен/қосалқы орындықпен жабдықталған көлікпен жүзеге асырды. Электрондық медианың алғашқы дәуірі 1937 жылғы 1 қаңтарда коммерциялық 2BS радиостанциясының ашылуымен басталды. Батерст әуежайы 1942 жылы ашылды, бастапқыда Ричмонд әуе күштері базасынан ағып жатқан ұшақтарға паркинг орны беру үшін соғысқа көмектесу мақсатында пайдаланылды. Бірінші коммерциялық әуе рейсі Сиднейге 1946 жылғы 16 желтоқсанда ұшты. Батерстте мұздатылған тағамдардың әйгілі австралиялық бренді пайда болды. Роберт Гордон Эджелл 1902 жылы Батерстке келді. 1906 жылға қарай ол алмұрт, алма және аспаржа өсіріп, жеміс-жидек пен көкөністерді консервілеумен және сақтаумен тәжірибе жасады, ақырында 1926 жылы шағын консервілеу зауытын ашты. 1930 жылы ол Гордон Эджэлл & Sons компаниясын құрды, ол қазір Simplot компаниясына тиесілі әйгілі австралиялық тағам бренді болып табылады. Университет колледжін ашуға көптеген әрекеттер жасалды, алғашқы әрекеттер 1912 жылдан 1947 жылға дейін болды, онда мемлекеттік мұғалімдер колледжіне арналған жоспарлар бойынша нақты ілгерілеу жасалды. Мұғалімдердің алғашқы студенттері 1951 жылдың басында қабылданды, ал ресми ашылуы 1951 жылғы 9 қарашада өтті. Колледж уақыт өте келе 1970 жылғы 1 қаңтарда Митчелл жоғары білім беру колледжіне айналды. Колледж өсіп, ақырында 1989 жылғы 19 шілдеде Чарльз Стюрт университетіне айналды. Батерст жаңа федералды астананың орны болу үшін күрескен қалалардың бірі болды. 1901 жылы Батерст Таймс газетінің журналисі Прайс Уорнг Батерсттің кандидатурасын қолдау үшін дайындаған эссесінде, ол федералдық комитеттердің астанаға қоятын негізгі талаптарына – «орналасудың орталықтығы мен қолжетімділігі, денсаулыққа пайдалы болуы және қауіпсіздікке кепілдік беруі» жауап берді. Астананың ұсынылып отырған орны Батерсттің солтүстік-батысында, Эльрингтон деп аталатын жерде, Маккуари өзенін кесіп өтетін болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс және Батерст көшіп келушілер лагері

1940 жылдың басында Батурста Австралия армиясының лагері құрылды, ол Екінші Австралия императорлық күштерінің 1-ші бронетанкті дивизиясына арналған еді; алайда, тығыз қоныстанған аймақтың бронетанкті дайындыққа қолайсыздығына байланысты кейіннен ол жаяу әскерді дайындау орталығына айналдырылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін лагерь көшіп-қонушыларды қабылдау және оқыту орталығына айналдырылды, ал 1948 жылы көшіп-қонушылардың алғашқы тобы келді. Кейде орталықта бір уақытта бірнеше тұрғын болды.

Халық санының өсуі

Батерст халқының тарихы бойында жылдам өсу кезеңдері болды; 19 ғасырдың ортасынан соңына дейінгі алтын асыру кезеңінде, содан кейін Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін соғысқа қираған елдерден келген көшіп келгендер осы аймаққа орналасқанда және қайтып келген әскерлерге шаруашылыққа жарамды жерлер ұсынылғанда, ал осы ғасырдың басында тағы да қарқынды өсу болды, бұл ішінара Сиднейдегі тығырықпен байланысты. Басқа кезеңдерде халық саны аздап төмендеді, оның ішінде 1900 жылдардың басындағы он жылдық және 1960 жылдар. Төмендегі кесте 1856 жылдан берігі өсуді көрсетеді.

Көрнекті орындар

Батурсттың Австралия тарихындағы орны көптеген ескерткіштер, ғимараттар мен саябақтар арқылы куәландырылған. Қаланың орталығында Патшалар парады деп аталатын алаң орналасқан. 1849-1906 жылдар аралығында базар болған бұл алаң, кейіннен қоғамдық демалыс орны және сарбаздар ескерткіші үшін пайдаланылды. Қазіргі таңда Кингс-Парадта үш ескерткіш, ашық алаң және бақтар бар. Батерст соғыс ескерткішінің каррионы – Кингс-Парадтың ортасында орналасқан биік мұнара. Парад Батерст қаласының орталық бөлігінде жатыр. Каррион екі дүниежүзілік соғыста қаза болған жауынгерлерге арналған ескерткіш. Мұнарада 1928 жылы Джон Тейлор & Co компаниясы құйған 49 қола қоңырау орналасқан, олар күн сайын түскі уақытта соғылады, ал құрылыстың платформасында мәңгілік от жанып тұрады. Каррион 1933 жылғы 11 қарашада, соғыс тоқтаған күні ресми түрде аяқталды, құны 8000 фунт стерлинг болды. 2020 жылы Beiaard Wereld Federatie стандарттарына сәйкес жаңартылып, Австралиядағы осындай үшінші каррион атанды. Эванс ескерткіші Кингс-Парадтың солтүстік жағында орналасқан. 1920 жылы аяқталған бұл ескерткіш, 1813 жылы жерді зерттеуге көмектескен Джордж Эванстың Батерст жазығын ашқандығын еске салады. Бур соғысының ескерткіші Кингс-Парадтың оңтүстік жағында тұр. Бұл ескерткіш 1910 жылы лорд Китченер тарапынан ашылды.

Демография

2021 жылы Батерст қаласында 37 396 адам тұрды. Адамдардың 84,6%-ы Австралияда туған. Ең көп кездесетін туған елдер: Англия – 1,8%, Жаңа Зеландия – 1,0%, Үндістан – 0,9%, Филиппин – 0,7% және Непал – 0,5%. Халықтың 87,4%-ы үйде тек қана ағылшын тілінде сөйлейді. Халықтың 9,2%-ы ажырасқан. Дінге қатысты ең көп таралған жауаптар: Діні жоқ – 32,6%, католик – 28,7% және англикан – 15,2%. Бұл күн Сидней қала болып жарияланған күнмен бірге болды.

Мемлекет

Батурст сайлау округі – Жаңа Оңтүстік Уэльс (NSW) Парламентіндегі штаттық орын. Бұл округ Батурст және Литгоу қалаларының негізгі бөліктерін, сондай-ақ Батурст, Блейни, Кабонне, Литгоу, Мид-Уэстерн және Оберон жергілікті басқару аймақтарының толық немесе бір бөлігін қамтиды. 1859 жылдан бері Батурст NSW Парламентінде сайлау округі ретінде қалыптасқан. 1856 жылға дейін Батурст Батыс Боро округінің құрамында болды. 1920 жылдарға дейін Батурст бір өкілдік округ болса, 1920 жылдары пропорционалды өкілдікпен көп өкілдік округке айналды. 20 ғасырдың ортасында бұл орын Еңбекші партия мен Ауылдық партиялар арасында белгісіз болды. Бірақ 1981 жылы Еңбекші партияның күшті бекінісі болған Литгоу қаласы Көк Таулардан Батурстқа қосылғаннан кейін, 1988 жылы Либералдық партия үш жылдық мерзімге жеңіске жеткенінен және 2011 жылғы сайлауда Ұлттық партиядан Пол Туле осы орынды ұтып алған жолы болмағанда, Еңбекші партия басымдық танытты.

Федералды

Батерст қазіргі уақытта Каларе федералды сайлау округінің құрамында, оған Жаңа Оңтүстік Уэльстің (NSW) батысының көп бөлігі кіреді, шығыстан Литгоу қаласынан бастап батысқа қарай Тулламор қаласына дейін. 2010 жылғы сайлауға дейін Батерст Макуарри федералды сайлау округінің құрамында болды, ол көбірек шығысқа қарай орналасқан, оның ішінде Батерст ауданның батыс шекарасы ретінде Блю-Маунтинс аймағы кірді.

Экономика

Батерст экономикасы өндірістік өнеркәсіп, ірі білім беру секторы (аграрлық секторды қоса алғанда) және мемлекеттік қызмет салаларымен кеңінен дамыған. 2015 жылы жалпы аймақтық өнім 1,96 миллиард долларды құрады, бұл Жаңа Оңтүстік Уэльстің жалпы мемлекеттік өнімінің 0,4% -ына тең. Батерсттің өсу мүмкіндіктерін, білім беру мекемелерін және жас тұрғындардың көптігін пайдалану мақсатында, 2011 жылы Өңірлік кеңес Австралияның ғылым, технология және дамып келе жатқан салалар орталығының (ACSTEI) жоспарларын ілгерілетуде екенін жариялады, бұл орталық Чарльз Стёрт университетінің кампусына жақын орналасқан Технологиялық паркі ретінде белгілі және жаңа буынның дамып келе жатқан салаларын қамтиды.

Өңдеу және азық-түлік

Батерсттегі көптеген қызметкерлері бар жеке сектор жұмыс берушілері (2009 жылы жарияланған статистика бойынша) Devro, азық-түлік қаптамасын өндіретін халықаралық компания, және Mars Petcare өндіріс орны – ең ірі жеке жұмыс берушілер болып табылады. Telstra байланыс орталығы, Simplot Australia (Edgells, BirdsEye, Chiko Roll және I&J Seafood тауарлары сияқты танымал брендтері бар) тамақ өңдеу және консервілеу зауыты, сондай-ақ Burkes Transport – жергілікті жүк тасымалдау және тарату компаниясы да бар. 1982 жылы локомотивтерді жасауды бастады. 2013 жылы жабылды.

Мемлекеттік сектор

Жергілікті жұмыс күшінің көп бөлігін жұмысқа алатын мемлекеттік сектордағы жұмыс берушілерге Country Energy компаниясы (оның аудандық және корпоративтік кеңселермен бірге), Чарльз Стюрт университеті, Батерст аймақтық кеңесі, NSW жер тіркеу қызметі (NSW штаты бойынша карта жасау және геодезиялық деректерді ұсынатын), Батыс NSW жергілікті денсаулық сақтау ауданының аймақтық кеңсесі, Батерст түзеу орталығы, NSW білім министрлігінің аймақтық кеңсесі, Жаңа Оңтүстік Уэльс полиция күштерінің Чифли аймақтық бөлімшесі және NSW ұлттық парктері мен жабайы табиғатты қорғау қызметінің аймақтық кеңсесі кіреді.

Ауыл шаруашылығы

Батерст аймағының суық қысқы климаты тасты жемістер өндіруге және шарап жасауға жарамды суық сортты жүзімдер өсіруге ыңғайлы. Батерст қаласында 1895 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан және бастапқыда Эксперименталды шаруашылық деп аталған Батерст негізгі ауыл шаруашылығы орталығы орналасқан – бұл мемлекеттік мекеме. Батыс ішкі аймақтың даму кезеңінде ауыл шаруашылығының көптеген салаларын зерттеу мақсатымен құрылған, оның жұмысына сүт шаруашылығы, шошқа шаруашылығы, көкөніс, дәнді дақылдар және жеміс ағаштары кірді. Бүгінгі таңда бұл орын Австралиядағы тасты жемістерді зерттейтін маңызды орталықтардың бірі болып табылады. Аймақтың негізгі салалары – қой және жүн өндірісі, ал ет өндіруге арналған ірі қара мал шаруашылығы екінші орында тұрады. Жүн 1850 жылдардан бері Батерст аймағының ерекше белгісіне айналған, өйткені сол кезде бұл сала қарқынды дамыды. Ет өндіруге арналған қозылар аймақтың шаруашылықтарында көптеп кездеседі. Ірі қара малдың тұқымдары көбінесе британдық, британдық және еуропалық будандарынан тұрады; Bos indicus түрлері де бар, бірақ олар сирек кездеседі.

Орман шаруашылығы

Батерст – айналасындағы орманнан алынған ағаштарды өңдейтін ірі кәсіпорын орналасқан жер. Ағаш өнімдері үшін егілген, жұмсақ ағаштан (пинус радиата) құралған үлкен плантациялар бар; негізгі өнім – тікелей кесілген ағаштар және біршама целлюлоза. Батерст – Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Орман шаруашылығы корпорациясының (Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының мемлекеттік корпорациясы) Маккуари аймағының бас кеңсесі.

Автоспорт

ХХІ ғасырда Батерст мотоспортпен танымал, ол Маунт Панорама мотор жарысы трассасының орны болып табылады. Онда әр ақпанда Батерст 12 сағаттық автожарысы, әр Пасхада Батерст автофестивалі және әр қазанда Батерст 1000 автожарысы өтеді. Осы кезеңдерде қалаға келіп, халық саны туристердің есебінен артады. Жарыс өткізілмейтін кезде трасса жалпы қолданысқа берілген жол болып табылады және қалаға келген туристер үшін танымал орынға айналады. Батерсттің жарыс тарихы ұзақ, ол 1911 жылдан бастап мотоцикл жарыстарымен басталды. 1931 жылдан 1938 жылға дейін мотоцикл жарыстары Олд Вейл трассасында өткізілді, содан кейін 1938 жылы жаңадан салынған Маунт Панорама трассасына көшірілді. 1938 жылдың 16 сәуірінде Маунт Панорама алғашқы жарысына – Австралия туристік кубогына 20 000 көрермен шақырып алды, ал 2006 жылы 3 күндік Батерст 1000 жарысында бұл көрсеткіш 194 000-ға жетті. «Маунт Панорама екінші трассаны дамыту тобы» атты ұйым трассаны кеңейту және жаңа мүмкіндіктерді енгізу арқылы қосымша жарыстар ұйымдастыруға және трассаны тиімді пайдалануға жұмыс істеп, лоббилеу жұмыстарын жүргізуде. Трассаның жанында Ұлттық мотор жарысы мұражайы орналасқан. Бұл мұражай жыл бойы трассаға келушілерді көбейту мақсатымен салынды және Батерсттің жарыс тарихын көрсететін мотоциклдер мен автомобильдерді қамтиды. Жарыс жүргізуші Питер Брок Маунт Панорама жарысымен тығыз байланысты болды, ал оған арналған ескерткіш мүсіні мұражай аумағында орналасқан.

Мәдениет

Батерст – соборлы қала, Батерст архиепископтығының англикандық және рим-католик шіркеулерінің ордасы. Қаланың ішінде көптеген шіркеулер және мектептер, залдар сияқты басқа да діни ғимараттар орналасқан. Соборлар – Барлық Әулиелер (Англикандық) және Сент-Михаил және Сент-Джон (Католик); сонымен қатар көптеген шіркеулер мен құдайға табыну орындары бар, олардың ішінде Сент-Стивенс Пресвитериан шіркеуі мен залы, Ассумпция шіркеуі (Католик), 2014 жылы өрттен зардап шеккен Оңтүстік Батерст Сент-Барнабас (Англикандық) және тағы басқалары бар. Батерст соғыс уақытындағы Еңбек партиясының премьер-министрі Бен Чифлидің де туған жері, ол аймақты Федералды парламентте өкілдік етті және Батерстке жерленді. Әр жыл сайын Еңбек партиясы оның мұрасын жоғары лауазымды Еңбек партиясы өкілінің «Төбедегі жарық» сөзі арқылы тойлайды. Батерстте алғашқы қоныстанудан 1970 жылдарға дейінгі тарихының әртүрлі кезеңдерін көрсететін үй-музейлер жинағы бар. Мұражайларға 1837–1860 жылдары салынған Ескі Үкіметтік үй, шамамен 1870 жылдары салынған 40 бөлмелі тарихи Аберкромби үйі, 1845 жылы салынған Мисс Трейлдің үйі және Чифлидің қарапайым тұрмысын көрсететін жиһазы сақталған Чифли үйі кіреді. Батерстте бірнеше мұражай бар, олардың ішінде Батерст тарихи қоғамы мұражайы тарихи сот үйінің сол қанатында орналасқан. Бұл мұражайда аборигендік артефактілердің және Батерсттің ерте тарихына, сондай-ақ Австралияның алғашқы қоныстану кезеңінен бастап сақталған жергілікті заттардың кең жинағы бар. Орталық Батерстте Австралияның қазба және минералдар мұражайы орналасқан, онда Сомервиллдің қазба және минералдар коллекциясы және Австралиядағы жалғыз толық Тираннозавр Рекс қаңқасы қойылған. Сомервилл коллекциясында Оңтүстік жарты шардағы ең ірі турмалин коллекцияларының бірі де бар. Қазба және минералдар мұражайы КҚБ-дағы тарихи мектеп ғимаратында орналасқан. Батерсттегі әртүрлі өнер салаларын қолдайтын ұйымдар жетілікті деңгейде қамтамасыз етілген, олардың ішінде 1978 жылдың мамыр айында құрылған, Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының алғашқы аймақтық, қоғамдық, жоғары емес және коммерциялық емес музыка орталығы – Митчелл консерваториясы бар. Консерватория балалар мен ересектерге музыкалық білім беру және өнер көрсету мүмкіндіктерін ұсынады. Батерст аймақтық өнер галереясы 1955 жылдан бері австралиялық өнерге назар аударады және жергілікті ландшафттарға, әсіресе жергілікті ауылдар мен қалаларға ерекше назар бөледі. Жинаққа Ллойд Ристің бірнеше картинасы кіреді. Галереяның дизайны жылына орташа есеппен 25 көрмені тұрақты түрде өткізуге мүмкіндік береді. Галерея Батерст облыстық кеңесіне тиесілі және аймақтық кітапхананы қамтитын заманауи мақсатта салынған ғимаратта орналасқан. Тағы бір өнер тобы – Маккуари Филармониясы, бұл кәсіби және әуесқой оркестр жыл сайын Жаңа Оңтүстік Уэльстің батыс аймақтарында тұратын кәсіби музыканттарды біріктіреді. Австралияның ішкі симфониялық оркестрі ретінде танылған Маккуари Филармониясы жыл бойы аймақтың консерваторияларынан таңдалған музыка студенттерін бүкіл аймақтағы көрермендерге кәсіби музыканттармен бірге өнер көрсетуге шақырады. Carillon Theatre Society – 1959 жылдан бері Батерст тұрғындары үшін мюзиклдер қойып келе жатқан әуесқой театр қоғамы. Соңғы қойылымдар: «Продюсерлер» және «Жүсіп және таңғажайып Technicolor Dreamcoat». Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметі және Чарльз Стюрт университеті 1974 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Орталық Батыс аймағындағы ең ірі өнер және мәдениет ұйымы – Arts OutWest арқылы аймақтағы өнерді қолдайды. Бұл топ Батерст пен аймақтың өнер және мәдени дамуын насихаттайды және тәрбиелейді. Батерст мемориалдық ойын-сауық орталығы (BMEC) – 1999 жылы аяқталған жаңа мақсатта салынған ғимарат, ол жергілікті және келушілерге арналған қойылымдарға орын ұсынады. BMEC жыл сайынғы ойын-сауық маусымын ұйымдастырады, ол Австралия мен әлемнің барлық сахналық өнер түрлерін қамтиды. Батерст тарихи Корольдік көрмесі – 1860 жылдан бері Батерст ауыл шаруашылығы, бау-бақша және мал шаруашылығы қауымдастығы ұйымдастырып келе жатқан ауыл шаруашылығы көрмесі. Бұл Жаңа Оңтүстік Уэльстегі ең ірі аймақтық көрмелердің бірі. Көрме 1878 жылдан бері қазіргі орнынан үздіксіз жұмыс істеп келеді және үш күн ішінде 25 000-ға жуық адам қатысады. 1994 жылы Корольдік Батерст көрмесі атауын пайдалануға Корольдік мақұлдау алынды. Орталық тақталық аймақ – бұл тамақ және сусын өндіруші ретінде өсіп келе жатқан беделі бар жер. 2001 жылы Bre&d деп аталатын коммерциялық емес, еріктілер негізінде құрылған ұйым құрылды, ол қонақтар мен тұрғындарды аймақтың өнімдерін танысуға ынталандырады. Ұйым ай сайын Батерст көрме алаңында өткізілетін Батерст шаруалар нарыбын, сондай-ақ аймақтың шеф-аспаздарын және жергілікті өнімдерді көрсететін Bre&d Under the Stars және Bre&d on the Bridge жылдық іс-шараларын ұйымдастырады. Іс-шаралар тарихи Денисон көпірінде, астынан Маккуари өзені ағып өтетін жерде өткізіледі.

Білім

Білім беру Батурсттың ең ірі саласы болып табылады, онда 60 білім беру мекемесі бар, олар Батурсттың жалпы өңірлік өнімінің 7,6%-ын құрайды. Білім беру ауқымы университет, ТАФЕ, орта, бастауыш білім берудің барлық деңгейлерін, сондай-ақ мемлекеттік және жекеменшік мектептерді қамтиды. Жергілікті халықтың 12,1%-ы білім беру секторында жұмыс істейді, бұл NSW штатының орташа көрсеткішінен (7,0%) жоғары. Батурст – Чарльз Стюрт университетінің бас кеңсесі, оның Батурст қаласындағы негізгі кампусы Вагга Вагга, Альбери, Дуббо, Оранж, Канберра және Гулберндегі кампустарды толықтырады. Бұл өңірлік жоғары білім берудің маңызды провайдері. Университет журналистикадағы беделімен танымал. Батыс ТАФЕ институтының Батурст қаласында екі кампусы бар. Колледжде өнер және медиа, құрылыс, бизнес-қызметтер, есептеу және ақпараттық қызметтер, инженерлік қызметтер, ауыл шаруашылығы және кен өнеркәсібі, сондай-ақ туризм және қонақжайлылық сияқты 12 салалық оқу бөлімшесі бар. Батыс Сидней университеті Батурст ауруханасында орналасқан клиникалық білім беру орталығына ие, ол 2010 жылдың маусымынан бастап төртінші курс студенттері үшін ашылды. Батурст қаласында мемлекеттік және жекеменшік бастауыш және орта мектептер көптеп орналасқан. Оларға Scots All Saint's College, Denison College, MacKillop College және St. Stanislaus College жатады.

Жолдар

Батерст – аймақтық тас жолдар торабы. Ұлы Батыс тас жолы, Орта Батыс тас жолы, Митчелл тас жолы, Оберонға дейінгі О’Коннелл жолы және Батерст-Илфорд тас жолы сияқты бірнеше тас жол Батерсттен басталады. Батерсттегі басқа маңызды жолдарға Дурхэм көшесі, Он бір мильдік жол және Брэдвардин жолы жатады.

Темір жол

Батерст теміржол станциясы қала орталығынан он минуттық жаяу қашықтықта орналасқан. Оны күн сайын NSW TrainLink пойыздары мен автобустары қызмет көрсетеді: шығысқа қарай Литгоу арқылы Сиднейге, солтүстік-батысқа Дуббоға, батысқа Паркске және оңтүстікке Кутамундраға қарай.

Автобус

Батурст автобус желілерімен ұйымдастырылған жергілікті автобус қызметтері Батурст қаласының төңірегіндегі шағын қалалар мен аудандарда жүзеге асырылады. Автобустарды ауыстыру пункті Армада Батурсттың қарсы бетіндегі Ховик көшесінде орналасқан. Батурст пен Литгоу, Батурст пен Оранж, және Батурст пен Оберон қалалары арасында қалааралық автобус қызметтері іске қосылған. Батурст пен Сидней қалалары арасындағы алыс қашықтыққа жүретін автобустарды Australia Wide Coaches компаниясы жүзеге асырады.

Батурст аймағының дамуы

Батерсттің Сиднейге жақын орналасуы және маңызды тас жолдардың бойында болуы, жылдар бойында әртүрлі үкіметтердің орталықтандыру жоспарлары үшін оны тиімді жағдайға келтірді. Батерстке қатысты бірнеше орталықтандыру жоспарын анықтауға болады: 1940 жылдардың соңында Кертин федералдық үкіметі NSW үкіметін өңірлік даму мақсатында аймақтар құруға ынталандырды. Батерст пен Оранж Митчелл аймағы ретінде біріктіріліп, 1945 жылы құрылды. Кейін жаңа Мензис федералдық үкіметі аймақтастыру схемасын қолдауын тоқтатты, бірақ NSW үкіметі аймақтастыру жоспарын, шамалы болса да, ілгерілетуді жалғастырды. 1972 жылдың 3 қазанында федералдық үкімет және Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметтері NSW-нің әртүрлі аймақтарында орталықтандыру саясатын енгізу жоспарына келісті. Бұл жоспарға Батерст-Оранж аймағындағы пилоттық өсу орталығы кірді және ол Батерст-Оранж даму корпорациясы (BODC) деп аталды. Алғашқыда 13 аймақ ұсынылды, бірақ олардың тек төртеуі құрылды – Батерст-Оранж және Альбери-Водонга, бұл жаңа Оңтүстік Уэльстегі жалғыз ауылдық аймақтар еді. BODC-нің басты назарында жерді сатып алу тұрды, осы мақсатта Батерст маңындағы 209 мүлікті 22 миллион долларға сатып алды. BODC бастамасының бөлігі ретінде Devro, Uncle Bens (қазір Mars) және Omya Minerals сияқты бірнеше ірі жаңа жұмыс берушілер Батерстке көшіп келді. 1989 жылы Грейнер үкіметі табиғи өсу әлеуеті бар өңірлік орталықтарды қолдайтын өңірлік хаб стратегиясын ұсынды. Батерст NSW-дегі 12 өңірлік хабтың бірі болды, ол университеттерді кеңейту, әкімшілік, денсаулық сақтау және жалпы білім беру салаларын дамыту үшін қолдау қаржысын алды. Бұл стратегия негізінен елордалық қалалардың нарығында жарнама жасауға және тұрғындарды EVO қалаларына көшуге шақыруға негізделген.

Басып шығару

Жергілікті күнделікті газет – Батерст қаласында 150 жылдан бері жарық көріп келе жатқан «Батыс адвокаты». Газеттің таралымы 5800 дана.