Пьер Жан де Беранже: Француз ақыны және әншісі

Кіріспе

Француз ақыны және шансонье (1780–1857)

Пьер Жан де Беранжер (19 тамыз 1780 – 16 шілде 1857) – өмірі бойы Францияда зор танымалдылыққа және ықпалға ие болған, бірақ қайтыс болғаннан кейін келесі онжылдықтарда ұмытылған француз ақыны және шансонье (әндер жазушы). Ол "барлық уақыттағы ең танымал француз әнші-күйшісі" және "француз халық музыкасының алғашқы супержұлдызы" деп сипатталған. Малайзия мен Сейшель аралдарындағы кейбір газеттер оның кейіннен жазған Алла Ланджуткан Усия Султан әнұранының, Перак түбегі сұлтандығының әнұранының, оның мелодиясы кейіннен Малайзияның ұлттық әнұраны – Негараку үшін қабылданғанын мәлімдейді. Сонымен қатар, тәуелсіздік алғанға дейінгі Нусантар халық әні – Теранг Булан да оған жатқызылады, бірақ өмірінде ол әуен жазды ма, жоқ па деген пікірталас бар.

Жетістік, 18041821

Беранжер үмітсіздікке шағылысып, Наполеонның інісі Люсьен Бонапартқа хат жазып, өзінің бірнеше туындыларын қоса берді. Люсьен Бонапарт жас ақынға қызығушылық танытып, тіпті Institut de France-тан өзінің 1000 франк зейнетақысын оған беріп, Неронның өлімі туралы поэма жазуға ықпал етті. Бес жыл өткен соң, 1809 жылы, дәл осы қолдау арқасында, бірақ тікелей емес, Францияның Императорлық университетінде қосымша мың франк жалақымен хатшы болып жұмыс істеді. Осы кезде оның өмірі реттеліп, тұрақты жағдайға келді. Ол осы уақыт аралығында көптеген әндерді мерекелік шараларға арнап жазды, сондай-ақ "барлық қайғы-қасіреттерде өзін жұбату үшін" шығармалар тудырды. Олардың кейбіреулерін әкесі жариялаған еді, бірақ ол оларға көп мән бермеді. Тек 1812 жылы ауырған досының жанында отырғанда, олардың ең жақсыларын жазу туралы ойға келді. Келесі жылы ол Caveau Moderne қатарына қабылданды, және оның ән жазушы ретіндегі даңқы кеңінен тарала бастады. "Геу", "Гриз кішкентай", "Сенатор" және, ең бастысы, Наполеонға қарсы сатиралық туындысы "Ивето патшасы" қолжазбалары қолдан-қолға беріліп, айтылып, әнленіп, үлкен танымалдық пен құрметке ие болды. Осы шарада ол танымал ән жазушы Дезаугиермен де танысты. Наполеон соғыстарының салдары, одақтас әскерлердің Францияға шабуылы, 1814 жылы Париждің тапсырылуы және, соңында, 1815 жылы Ватерлоодағы жеңіліс Беранжеге терең әсер етті, оның поэзиялық шығармашылығына жаңа серпіліс берді. Бурбон монархиясы қайта орнатылғаннан кейін, ол билікке қарсы қаламды қару ретінде пайдаланды, үкіметтің ұлтшылдыққа қарсы көзқарастарына қарсы тұрып, сол заманғы абсурдтықтарды сынап, республиканың бұрынғы даңқын жырлады. Ол Францияның ұлттық ақыны атанды. Оның әндері ("Le Vieux Drapeau" сияқты) 1830 жылғы революцияның туындауына көмектесті, және ол достары Лафитт пен Лафайетпен бірге Людовик Филипп I-ді таққа отырғызуға қатысты, бірақ патша мен оның министрлері ұсынған барлық лауазымдардан бас тартты; ол философ ретінде өмір сүруді, әндерін сатудан түскен табысқа қанағат етуді және жеке тәуелсіздігін сақтауды қалады. Дегенмен ол Марсельезаның авторы, қарт және кедей Руже де Лизль үшін зейнетақы сұрады. 1833 жылы оның 5-ші әндер жинағы жарық көрді. 1848 жылғы Француз революциясынан кейін, және өзінің тартыншақтығына қарамастан, ол Конституциялық жиналысқа өте көп дауыспен (204 471) сайланды, сондықтан ол орынды қабылдауға міндетті деп ойлады. Біраз уақыттан кейін ол үлкен қиындықтармен отставкаға кетуге рұқсат алды. Бұл Беранже өміріндегі соңғы қоғамдық оқиға болды.

Out of desperation Beranger wrote a letter to Lucien Bonaparte, brother of Napoleon, enclosing some of his work. Lucien Bonaparte took an interest in the young poet, even transferring to him his own pension of 1000 francs from the Institut de France, and persuaded him to write a poem on the Death of Nero. Five years later, in 1809, through the same patronage, but indirectly, he became a despatch clerk at the Imperial University of France, at a salary of an additional thousand francs. Now his life began to take on a more regular shape. Meanwhile, he had written many songs for convivial occasions, and "to console himself under all misfortunes"; some had apparently already been published by his father, but he set no great store on them himself; and it was only in 1812, while keeping a sick friend company, that it occurred to him to write down the best of them. The following year he was elected to the Caveau Moderne, and his reputation as a songwriter began to spread. Manuscript copies of Les Gueux, Le petit homme gris, Le Sénateur, and, above all, of Le Roi d'Yvetot, a satire against Napoleon, passed from hand to hand, were spoken and sung, achieving both popularity and acclaim. Around this time, also, he made the acquaintance of the well known songwriter, Désaugiers. The disastrous events of the Napoleonic wars, with the invasion of France by allied armies, the surrender of Paris in 1814, and, finally, the defeat at Waterloo in 1815, had a deep effect on Béranger, and gave a new stimulus and direction to his poetic output. After the restoration of the Bourbon monarchy, he turned his pen against the establishment, opposing the antinationalist tendencies of the government, revolting against the absurdities of the day and celebrating the former glories of the republic. He became the national poet of France. His songs (such as Le Vieux Drapeau), helped to bring about the revolution of 1830, and he played a part, with his friends Lafitte and Lafayette, in placing Louis Philippe I upon the throne, but refused all the appointments proffered by the king and his ministers; he simply desired to live as a philosopher, content with the income from the sale of his songs, and preserving his personal independence. He did, however, ask for a pension for his friend, Rouget de Lisle, author of the Marseillaise, who was now old and poor, and had been dependent on him for five years. In 1833, his 5th volume of songs was published

After the French Revolution of 1848, and despite his own reluctance, he was elected to the Constituent Assembly by so large a number of votes (204,471) that he felt himself obliged to accept the seat. Not long afterwards, with great difficulty, he obtained leave to resign. This was the last public event of Béranger's life.

Зейнеткерлік

Беранж зейнеткерлікке шыққаннан кейін мүмкіндігінше тыныш және жеке өмір сүруге тырысты. Ол әндерін шыңдауды жалғастырды және көптеген көрнекті қонақтарды қабылдады. Шатобриан, Адольф Тьер, Жак Лаффитт, Жюль Мишеле, Ламенне, Мигне оның достарының қатарында болды. Ол мұқтаж болғанда көмек алуға дайын, сонымен қатар басқаларға мұқтаж болғанда көмек көрсетуге дайын еді. Оның хат алмасуы даналығымен және мейірімділігімен ерекшеленеді, Монтеньді және кейде Шарль Лэмбті еске салады. Осы кезеңде ол күресіп жатқан суретші Антуан Чинтрейльдің жақтасы болды, оның туындыларын сатып алып, материалдық жабдықтарын төледі және коллекционерлер мен сарапшыларға көптеген ұсыным хаттарын жазды. Ол ағылшын тіліне аударылған естеліктер кітабын жариялады және "Әлеуметтік және саяси мораль" атты трактат жазуға кірісті, бірақ ол қайтыс болғанда оны аяқтамады. Соңғы ауруы кезінде ол тұрған көшеге көңіл білдірушілер көп жиналды, ал оның өлімі – ұлттық қайғы мен аза тұруға себеп болды. Қайтыс болғаннан кейін жерлеу саяси дүрбелең тудыруы мүмкін деп қорқып, бірақ үкімет дереу шаралар қабылдады және бәрі тыныш өтті. Париж көшелері солдаттармен және қала тұрғындарымен толы болды, барлығы үнсіз және бас киімдерін шешіп қойды. Уақыт-уақытпен "Беренджерге құрмет!" деген ұрандар естілді.

Әндер

Беранжерді "барлық уақыттағы ең танымал француз әнші-күйшісі" деп сипаттаған, және 19 ғасырда ешбір елдегі лирик ақынның өз отандастарына Беранжердің париждік азаматтарға тигізген әсерімен теңесе алмайтындығы да рас. Барлық шансоньелер сияқты, ол ән сөздерін жазды, бірақ музыка жасамады; ол сөздерді халық әуені сияқты бұрыннан бар әуенге қосты. Мысалы, "Le Roi d'Yvetot" әні "Quand un tendron vient en ces lieux" дәстүрлі әуенімен орындалды, ал басқалары түрлі композиторлардың танымал әуендеріне салынды. Беранжердің әндері терең, айқын және жарқын стильде жазылған, өткір ой мен шешімділікке толы. Олардың құндылығы лирикалық ағынында емес, сонымен қатар, сөздің тапқыр бұрылысында. Тақырыбы қуанышты немесе қайғылы, жеңіл немесе құмар болсын, стиль өзгермейді. Әндердің ерекше артықшылықтары ағылшын тіліндегі өлеңге қарағанда ағылшын тіліндегі прозада жақсы көрінеді. Ол тырысқандықпен жұмыс істеді, жылына 15-тен астам ән жазбады, көбінесе одан да аз, және шығармаларының төрттен бірін тастап жіберді. "Мен ақынның кішкене жақсысымын", - деді Беранжер өзі туралы, "шеберлігінде тапқыр, және ескі әуендер мен қарапайым тақырыптарды (le coin que me suis confine) таңдауы оған сәттілік әкелген жауапкершілігі бар жұмысшымын". Оның қарапайымдылығы әдебиет тарихындағы маңыздылығын жоққа шығармайды. Ол шансонды дамыта бастағанда, ол маңызды емес және аз бағаланған форма болды, тек жеңіл тақырыптармен және әзіл-қалжыңмен шектелген. Беранжер өнердің мәртебесін көтерді және оған терең сезім сыйлады. Ол ерте кезеңнен бастап халық үшін ән жазуды көздеді. Оған Эмиль Дебро көмектесті, ол көбінесе оның және халықтың арасында түсіндіруші болып тұрды, және оған халық әзілінің негізгі мәнін берді. Ол теңізшілер мен жұмысшылардың әндерінде қайғылы үстемдік байқады, сондықтан ол осы өрнекте шеберлікке жеткен сайын, қарапайым адамдардың ойларындағы терең, ауыр және тұрақты нәрселерді іздеді. Эволюция баяу болды; және оның өзінің жұмыстарында әр кезеңнің мысалдарын көре аламыз, бірінші жинақтың елу данасындағы тапқыр бей-жайлықтан бастап, Les Souvenirs du peuple немесе Le Vieux Vagabond-тағы ауыр және тіпті қайғылы сезімге дейін. Бұл жаңалық тағы бір жаңалыққа әкелді, ол үлкен романтикалық қозғалыстың алғы күші болды. Себебі, ол өзі айтқандай, шансон оған дарынының еркін дамуына жол ашты; ол осы әдеби қақпа арқылы қатаң академиялық талаптардан қашып, өзінің қолындағы бүкіл сөздікке ие болды, оның төртеуінен бес бөлігі, Ла Харпке сәйкес, әдебиеттің тұрақты және мақтан тұтатын өлеңдерінде қолдануға тыйым салынған. Егер ол әлі де кейбір ескі сөздік пен кейбір ескі бейнелерді сақтап қалса, ол адамдарды бұрынғыдан гөрі еркін және қарапайым түрде айтылатын қозғалыс тақырыптарын тыңдауға үйретіп жатты; сондықтан оның консервативті реформасы болды, Виктор Гюго мен оның кешірімсіз романтиктер армиясының зорлық-зомбылық төңкерісінен бұрын. Ол өзінің осындай идеяның көрінісін сезінген сияқты; бірақ ол жаңа қозғалысқа екі себеппен толық мақұлдауын бермеді: біріншіден, романтикалық мектеп француз тілінің нәзік организмін айтарлықтай қатыгездікпен қолданды; екіншісі, ол 1832 жылы Sainte Beuve-ге жазғандай, өйткені олар "Өнер үшін өнер" ұранын қабылдады және олар жазғанда олардың алдында қоғамдық пайдалы мақсат қойылмады. Өзінің (бұл үшінші маңызды мәселе) саяси жауапкершілік сезімі күшті болды. Оның пікірінше, қоғамдық мүдде жеке құмарлықтан және жақсылықтан әлдеқайда жоғары болды. Ол өзінің сөздерімен айтқандай, "Құдай алдында еңбек ететін адамдарды өздерінің сүйіктілерімен бірге ұмытып кетеді" деп ұмытып кеткен, жалпы адамзат қайғысына емес, өздерінің махаббаттарына ән салатын эротикалық ақындарға төзімділік танытпады. Сондықтан оның көптеген шығармалары саяси болып табылады, ал кейінірек, кем дегенде, социалистік ашу-ыза мен бүлік рухымен рухтандырылған. Осы социализм арқылы ол шын мәнінде заманауи болады және Бернспен қоштасады. 1868 жылы жарық көрген Эмил Габориудың "Мсье Лекок" романында мсье Лекок тұтқынның Беранжер поэзиясына негізделген шифрды қолдана отырып, өзінің одақтасымен қарым-қатынас жасағанын табады. Бір қызығы, Габориау кітаптың сюжетін құрастыру кезінде "Беранжер жырларын" тұтқынның жалғыз кітабы ретінде бейнелеуді дұрыс деп тапты.

Béranger has been described as "the most popular French songwriter of all time", and it is certainly true that, in the 19th century, no nation had a lyricist whose influence on his fellow countrymen compared to that exercised by Béranger on the citizens of Paris. Like all chansonniers, he wrote lyrics but did not compose any music; he set the words to a pre existing melody such as a folk tune. "Le Roi d'Yvetot", for example, was sung to the traditional air "Quand un tendron vient en ces lieux", while others might be set to well known melodies by various composers. The songs of Béranger are elaborate, written in a clear and sparkling style, full of wit and incision. It is not so much for any lyrical flow as for the happy turn of phrase that they claim merit. Whether the subject be happy or serious, light or passionate, the medium remains untroubled. The special merits of the songs are merits to be looked for more in English prose than in English verse. He worked deliberately, never writing more than 15 songs a year and often less, and was so fastidious that he threw away a quarter of his output. "I am a good little bit of a poet," Béranger said of himself, "clever in the craft, and a conscientious worker to whom old airs and a modest choice of subjects (le coin que me suis confine) have brought some success." His modest self appraisal belies his importance in literary history. When he first began to cultivate the chanson, it was a minor and little regarded form, restricted to slight subjects and a humorous guise of treatment. Béranger raised the standing of the art and imbued it with greater sentiment. From a comparatively early date, he resolved to write songs for the people. He was helped in this regard by Emile Debraux, who had often stood between him and the masses as interpreter, and given him the keynote of the popular humour. Now, he had observed in the songs of sailors, and workers, a prevailing tone of sadness; and so, as he grew more masterful in this sort of expression, he sought more and more after what is deep, serious and constant in the thoughts of common men. The evolution was slow; and we can see in his own works examples of every stage, from that of witty indifference in fifty pieces of the first collection, to that of grave and even tragic feeling in Les Souvenirs du peuple or Le Vieux Vagabond. And this innovation involved another, which was as a sort of prelude to the great romantic movement. For the chanson, as he says himself, opened up to him a path in which his genius could develop itself at ease; he escaped, by this literary gateway, from strict academical requirements, and had at his disposal the whole dictionary, four fifths of which, according to La Harpe, were forbidden to the use of more regular and pretentious poetry. If he still kept some of the old vocabulary, some of the old imagery, he was yet accustoming people to hear moving subjects treated in a manner more free and simple than before; so that his was a sort of conservative reform, preceding the violent revolution of Victor Hugo and his army of uncompromising romantics. He seems himself to have had glimmerings of some such idea; but he withheld his full approval from the new movement on two grounds: first, because the romantic school misused somewhat brutally the delicate organism of the French language; and second, as he wrote to Sainte Beuve in 1832, because they adopted the slogan of "Art for art," and set no object of public usefulness before them as they wrote. For himself (and this is the third point of importance) he had a strong sense of political responsibility. Public interest took a far higher place in his estimation than any private passion or favour. He had little toleration for those erotic poets who sing their own loves and not the common sorrows of mankind, who forget, to quote his own words, "forget beside their mistress those who labour before the Lord." Hence it is that so many of his pieces are political, and so many, in the later times at least, inspired with a socialistic spirit of indignation and revolt. It is by this socialism that he becomes truly modern. and touches hands with Burns. In Émile Gaboriau's novel Monsieur Lecoq, published in 1868, Monsieur Lecoq finds that a prisoner is communicating with his confederate using a cipher based on Béranger's poetry. It is noteworthy that in constructing the book's plot, Gaboriau found it plausible to depict The songs of Béranger as the only book possessed by the prisoner. .

Таңдалған жазбалар

Le Pape musulman және басқа да әндер: Арно Марзорати, Ив Рехштейнер, Фредди Эйхелбергер. Альфа.

Портреттер

Ари Шеффер, майлы бояу, матада, шамамен 1830 жыл, Романтикалық өмір мұражайы, Шеффер-Ренан үйі, Париж. Давид д’Анжер, профиль, медальон. Давид д’Анжер, гипстен жасалған бюст.