Кіріспе

Жұлдызды жол ғаламындағы ойдан шығарылған машина. Жұлдызды жолда репликатор – заттарды жасай (және қайта өңдей) алатын машина. Репликаторлар алғашқыда қажет болғанда тамақ синтездеу үшін ойластырылған, бірақ кейінгі серияларда тамақтан басқа заттардың ірі түрлері де пайда болды. Көбінесе репликацияланған заттар мен "нақты" заттардың техникалық ерекшеліктері сюжеттік желінің бір бөлігі болып келеді.

Шығуы және шектеулері

Бұрынғы ғылыми фантастика жазушылары «көшірмелеу» немесе «дубликаттау» технологиясының дамуы туралы болжам жасағанмен, «көшірмелеуші» термині «Жұлдызды жол: Келесі буын» (Star Trek: The Next Generation) сериясына дейін қолданылмаған. Қарапайым тілмен айтқанда, ол 24-ші ғасырдағы 23-ші ғасырдағы «Жұлдызды жол: Бастапқы серия» (Star Trek: The Original Series) көрінісіндегі «тамақ синтезаторынан» жасалған жетістік ретінде сипатталды. «Жұлдызды жол: Бастапқы серия» сериясында тамақ әртүрлі түсті кубтар түрінде жасалған. «Жұлдызды жол: Анимациялық серия» (Star Trek: The Animated Series, 1974) сериясында, «Практикалық әзілкеш» (The Practical Joker) атты эпизодтағыдай, әртүрлі шыншылдыққа жақын тағамдарды сұрауға болады. Бұл құрылғылардың жұмыс істеу механизмі сол шоуда ешқашан толыққанды түсіндірілмеген. Кейіннен түсірілген «Жұлдызды жол: Энтерпрайз» (Star Trek: Enterprise) алдыңғы тарих сериясында, 22-ші ғасырда, тек белгілі бір тағамдарды ғана көшіре алатын «белок ресеквенсері» болды, сондықтан кемеде жеміс-жидек пен көкөніс өсірілетін гидропоникалық жылыжайды пайдаланған нағыз аспаз қызмет етті. Сонымен қатар, кемеде қалдықтарды пайдалы материалға айналдыруға арналған «биоматерия ресеквенсоры» да болды. Бір академиялық диссертацияда былай делінген: «Сонымен аталатын «көшірмелеушілер» материяны қайта құрастыра алады және таза энергиядан қажеттінің бәрін – азық-түлік, дәрі-дәрмек немесе қосалқы бөлшектер болсын – шығара алады». Көшірмелеуші, егер қажетті молекулалық құрылым файлда болса, кез келген жансыз материяны жасай алады, бірақ ол антиматерияны, дилитийді, латинийді және (кем дегенде Федерация көшірмелеушілерінің жағдайында) кез келген тірі организмдерді жасай алмайды; соңғы жағдайда, канондық емес жұмыстар, мысалы, «Жұлдызды жол: Келесі буын» (Star Trek: The Next Generation) техникалық нұсқаулығында репликаторлар транспортерлермен бірдей технологияны бөліссе де, қолданылатын ажыратымдылық тірі тіндерді жасау үшін тым төмен екендігі айтылады. Дегенмен, басқа көшірмелеушілер, мысалы, TNG эпизодындағы «Адалдық» («Allegiance») эпизодында шетелдіктер қолданған көшірмелеушілер, тірі организмдерді, соның ішінде жад сақталатын мидың миллиардтаған дендриттік байланыстарын да құрай алады.

Қолданылуы

Жұлдызды жол ғаламындағы ең маңызды технологиялардың бірі – репликатор, негізінен ғарыш кемелерінде тамақ пен сумен қамтамасыз ету үшін қолданылады, осылайша көптеген жабдықтарды сақтау қажеттілігін жояды (дегенмен ғарыш кемелері, жұлдыздық базалар және басқа да нысандар репликатордың істен шығуы немесе энергия дағдарысы сияқты төтенше жағдайларға дайындық үшін кейбір жабдықтарды сақтап тұрады). «Жұлдызды жол: Тераң ғарыш» сериалында, өмірді қамтамасыз ету үшін энергия көзі бар болғанша, репликация кемелер мен жұлдыздық базаларда тыныс алуға қажетті ауаны қамтамасыз ету үшін (және экипаж шығаратын көмірқышқыл газын ыдырату үшін) қолданылады, осылайша шексіз оттегі көзі қамтамасыз етіліп, ауа баллондарын алып жүру қажеттілігі жойылады. Бұл технология қосалқы бөлшектерді өндіруге де қолданылады, бұл кемеге келтірілген көптеген зақымдануларды жөндеуге мүмкіндік береді, ғарыш базасына оралу қажеттілігін жояды. Басқа да қолданыс түрлері: Жұлдыздық Флоттың формаларын, сондай-ақ күнделікті қолданылатын заттарды, ойыншықтар мен сувенирлерді қайта жасау. Репликация Холодект бағдарламасында да қолданылады, ол симуляцияға жататын тамақ, киім және басқа да заттарды қатысушылар пайдалануына немесе тұтынуына мүмкіндік береді. Жұлдыздық Флоттың қауіпсіздік протоколдары қару-жарақ және улы заттар сияқты қауіпті нысандарды рұқсатсыз көбейтуге жол бермейді. Репликаторлар материяны энергияға айналдыра алады. Осы принципке сәйкес, құрылғы кез келген нысанды атомдық бөлшектерге дейін ыдыратуға қабілетті. Содан кейін алынған энергияны болашақта пайдалану үшін сақтауға болады немесе оны келесі репликация кезінде дереу қолдануға болады. Бұл процесс «қайта өңдеу» деп аталады және ол лас ыдыстардан бастап, балалардың үлкейіп қалған киімдеріне дейін барлық нәрсеге қолданылады. Репликация технологиясы, тіпті ірі масштабта өндірілсе де, шаттлдар немесе ғарыш кемелері сияқты күрделі нысандарды жасауға қолданыла алмады (өндіріс тобы бүкіл ғарыш кемелерін «бір батырманы басу арқылы» қайта жасау мүмкіндігі драмалық әлеуетке елеулі зиян келтіреді деп санады). Алайда, «Жұлдызды жол: Тераң ғарыш» сериалының «Сыбайлас мақсат үшін» эпизодында өнеркәсіптік репликаторлар кемелердің ірі бөліктерін, шаттлдарды және осы сияқты басқа да бөліктерді қайта жасау үшін қолданылады, олар кейіннен кемелерді құрастыру үшін кемежайларда қолданылады. Осылайша, 15 өнеркәсіптік репликатор ғарыш кемелерінің флотын құруға немесе бүкіл планетаны қамтитын табиғи апаттан кейін өркениеттің қалпына келуіне көмектесу үшін қажетті компоненттерді қайта жасауға жеткілікті. Бұл күрделі машиналарды қайта жасау мүмкіндігі «Жұлдызды жол: Ұлан-ғайыр» сериалының бірінші маусымында одан әрі дамиды. Екінші эпизодта «Жоғалған және табылған» Гвин Протожұлдыздан қашуға тырысқанда, бүкіл ғарыш кемесін қайта жасауға қабілетті репликатор бар екенін көрсетеді. Ол шаттл айдынына жеткенде, толық кеме жасау технологиясы бар репликаторды табады. Алайда, бұл процесс секундтар емес, минуттарға созылады және дәстүрлі репликаторға қарағанда 3D принтерге көбірек ұқсайды. Материалдық тапшылықты жою арқылы репликация технологиясы «Жұлдызды жол» ғаламындағы ақшасыз адамзат экономикасында маңызды рөл атқарады.

" Вояджер "

"Вояджер" кемесі "Дельта" квадрантына тартылғанда, репликатор технологиясы сол аймақтың кейбір жергілікті халықтарына белгісіз екені анық болды. Алғашқы маусымдар бойы казондар және басқа да түрлер осы технологияны алуға әрекет етіп келді. "Вояджер" эпизодының "Флюс күйі" атты бөлімінде, казондықтар "USS Voyager" кемесінен технологияны қалай алғаны эпизодтың маңызды сюжеттік желісі болып табылады. Капитан Джейнвей егер осы технология әзір емес цивилизацияға түсіп кетсе, қатты салдарлар болуы мүмкін деп қорқыды. Осы себепті, және Бас директиваға орай, Джейнвей технологияны ешқандай бағаға бермеуге шешім қабылдады. Сонымен қатар, "Вояджер" кемесінде Альфа квадрантына қайта оралу жолындағы энергия шектеулері репликатор ресурстарын қатаң түрде бақылауды талап етті, нәтижесінде "репликатор рационы" кемеде ресми емес төлем құралына айналды. Осының нәтижесінде Ниликстің (экипажға жаңа тағам дайындау арқылы көтеріңкі рух сыйлаудан басқа) кеме шефі болып жұмысқа орналасуына себеп болды. Кейбір ингредиенттер кеменің гидропоникалық зертханасынан алынды.

Нағыз әлемде

2014 жылы Nestlé зерттеушілері репликаторға ұқсас технологияны жасау жұмыстарын жүргізіп жатқандығы хабарланды, мақсаты – әр адамның тамақтану қажеттіліктеріне қарай тамақ өнімдерін дайындау. Лондон Императорлық колледжінің физиктері жарықтан материя жасаудың жолын тапты – бұл идея алғаш рет 1930 жылдары айтылғанда мүмкін емес деп есептелген. Императорлық колледждің Блэкетт физика зертханасында бір күн ішінде үш физик 1934 жылы Брейт және Уилер ғалымдары ұсынған теорияны физикалық тұрғыдан дәлелдеудің салыстырмалы түрде оңай жолын тапты. Огайо штатындағы BeeHex стартап компаниясы 2013 жылы NASA-дан ұзақ мерзімді ғарыш сапарлары үшін 3D басып шығару технологиясын әзірлеуге арналған грант алды. Олар енді азық-түлік басу роботтарын жасап, оларды болашақта халыққа ұсынуды жоспарлап отыр. Хьюстон, Техас штатында орналасқан Cemvita Factory Inc. биотехнология стартап компаниясы ауадан ұсталған көмірқышқыл газын және суды гидролизден өткізіп алынған сутекті қоректік заттар мен фармацевтикалық өнімдерге айналдыратын фотобиореакторды әзірлеп жатыр.

Қабылдау

2016 жылы The New Yorker журналында репликаторлардың «Өнеркәсіптік революцияның қашықтағы соңғы нүктесінің метафорасы» болуы мүмкін екені айтылған. Олар «Жұлдыз жолы: Келесі буын» сериалында бейнеленген технология адамгершілік тұрғысынан жаңа мәселелер тудырады, себебі кез келген нәрсені бір тілекпен жасауға болады. Капитан Пикардтың сүйікті сусындары – Эрл Грей шайы репликатор арқылы жасалады және кейіпкер телешоу барысында жиі «Шай, Эрл Грей, ыстық» деп сұрайды. Содан кейін сусын репликаторда ерекше визуалды және дыбыстық эффектілермен дайындалатыны көрінеді.