Қызыл тамақлы колибри (Archilochus colubris) – Солтүстік Американың шығысында кең таралған, көшпенді құс. Жыл сайын көбейіп, Орта Америкаға ұшып кетеді. 🐦🔍
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрлері
Species of bird
Қызыл тамақ құмырсқасы (Archilochus colubris) – қысын Орталық Америка, Мексика және Флоридада өткізетін, ал жазда көбейту үшін Канада мен Солтүстік Американың шығыс бөлігіне көшіп баратын құмырсқаның бір түрі. Бұл Солтүстік Американың шығысындағы ең көп кездесетін құмырсқа, 2021 жылғы бағалау бойынша оның саны шамамен 35 миллионға жетеді.
The ruby throated hummingbird (Archilochus colubris) is a species of hummingbird that generally spends the winter in Central America, Mexico, and Florida, and migrates to Canada and other parts of Eastern North America for the summer to breed. It is the most common hummingbird in eastern North America, having population estimates of about 35 million in 2021.
Таксономия
Рубинді мойынқұйрықты құсты швед табиғат зерттеушісі Карл Линней 1758 жылы өзінің «Жаратылыс жүйесі» кітабының онінші басылымында *Trochilus colubris* деген екі атаулы номенклатурасымен ресми түрде сипаттады. Линней өзінің сипаттамасын Марк Кэйтсбидің 1729 жылы жарық көрген «Каролина, Флорида және Багама аралдарының табиғи тарихы» еңбегінде және Джордж Эдвардстың 1743 жылы жарық көрген «Сирек кездесетін құстардың табиғи тарихы» еңбегінде келтірген мәліметтерге негіздеді. Типтік орны – Оңтүстік Каролина штаты. *Colubris* деген сөз испан тіліндегі *colibrí* – «көлібри» деген сөзден шыққан. Рубинді мойынқұйрықты құс қазір *Archilochus* туысына жатқызылады, бұл туысты 1854 жылы неміс табиғат зерттеушісі Людвиг Рейхенбах енгізген. Түрі монотипті, яғни ешқандай кіші түрі танылмайды. Ересектерінің үстіңгі жағы металл жасыл, астыңғы жағы сұрғылт ақ, ал қанаттары қара түсті. Олардың мүсізі 1,5 см-ге дейін жететін, ұзын, түзу және жұқа болады. Көлібрилердің аяқтары тізесіз, қысқа болып келеді және үш саусағы алға, ал біреуі артқа қаратылған. Саусақтары гүлдің сабақтарына немесе гүл жапырақтарына жабысуға көмектесетін қырлы ішкі беті бар тырнақтар түрінде қалыптасқан (сурет). Ортаңғы саусағының ұзындығы шамамен 0,8 см. Рубинді мойынқұйрықты құс бұтақ бойымен жылғалап қозғала алады, сонымен қатар аяқтарымен басын және мойнын қысып тырнай алады. Бұл түр жыныстық ерекшеліктерімен көзге түседі. Ересектерінің аталықтарының мойнында (ауырауында) қызғылт қызыл, жарық шағылысатын түстің тар, қара жиегі бар, ал құйрығы қара, көкшіл реңі бар, екі бөлікке бөлінген. Қызыл түстің жарық шағылысуы бағытталған, көптеген бұрыштардан қараңғы көрінеді. Аналықтарының құйрығында тілік бар, сыртқы қауырсындары жасыл, қара және ақ түстермен жолақталған, ал мойны ақ, көлденең сызықтармен немесе нүктелермен аздап белгіленген болуы мүмкін. Аталықтары аналықтарынан кішірек және мүсізі сәл қысқа. Жасы келген аталықтары ересектерінің аналықтарына ұқсайды, бірақ көбінесе мойнындағы түсі күштірек болады. Қауырсыны жылына бір рет қыстау орнында, күздің басында басталып, қыс соңына дейін толыққанда ауыстырылады.
The ruby throated hummingbird was formally described by the Swedish naturalist Carl Linnaeus in 1758 in the tenth edition of his Systema Naturae under the binomial name Trochilus colubris. Linnaeus based his description on the earlier account by Mark Catesby in his The Natural History of Carolina, Florida and the Bahama Islands that had been published in 1729 and that by George Edwards in his A Natural History of Uncommon Birds that had been published in 1743. The type locality is South Carolina. The specific epithet colubris is from the Spanish colibrí meaning "hummingbird". The ruby throated hummingbird is now placed in the genus Archilochus that was introduced in 1854 by the German naturalist Ludwig Reichenbach. The species is monotypic: no subspecies are recognised. Adults are metallic green above and grayish white below, with near black wings. Their bill, at up to , is long, straight, and slender. Hummingbird legs are short with no knees, and have feet with three toes pointing forward and one backward the hallux. The toes are formed as claws (image) with ridged inner surfaces to aid gripping onto flower stems or petals. The middle toe is around The ruby throated hummingbird can only shuffle to move along a branch, though it can scratch its head and neck with its feet. The species is sexually dimorphic. The adult male has a gorget (throat patch) of iridescent ruby red bordered narrowly with velvety black on the upper margin and a forked black tail with a faint violet sheen. The red iridescence is highly directional and appears dull black from many angles. The female has a notched tail with outer feathers banded in green, black, and white and a white throat that may be plain or lightly marked with dusky streaks or stipples. Males are smaller than females and have slightly shorter bills. Juvenile males resemble adult females, though usually with heavier throat markings. The plumage is molted once a year on the wintering grounds, beginning in early fall and ending by late winter.
Халық саны мен мәртебесі
2021 жылы Солтүстік Американың шығыс бөлігінде 34,36 миллион қызыл тамақ құстың (рубин тамақлы колибри) саны тіркелді, бұл түр Солтүстік Америкадағы колибрилердің ең көп таралған түріне айналды. 1970 жылдан бастап 21 ғасырдың басына дейін халықтың айтарлықтай өсуіне қарамастан, 2021 жылғы санақпен салыстырғанда, қызыл тамақ құстың саны 17%-ға төмендеді. 2023 жылы Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) жойылу қаупі төнген түрлердің Қызыл тізімінде қызыл тамақ құсы жойылу қаупі аз түрлердің қатарына енгізілді. Дыбыс, шаттлмен көрсетілім кезінде де, бүйірге қарай ұшудың екі басында да шығарылады. Сонымен қатар, құлау кезінде де дыбыс жасалады. Аталық аналықтың үстінен ұшқанда, құйрығын жайып, жапқанда, құйрық қауырсындарынан екінші, өте әлсіз, қайталамалы сызықтау дыбыс шығуы мүмкін.
As of 2021, there were 34 36 million ruby throated hummingbirds over their eastern North American breeding range, making this species the most populous of North American hummingbirds. Despite substantial population growth from 1970 through the early 21st century, numbers of ruby throated birds declined by 17% over the census reported in 2021. According to the International Union for Conservation of Nature Red List of Threatened Species in 2023, ruby throated hummingbirds are listed as least concern for risk of extinction, The sound is produced both during the shuttle display, at each end of the side to side flight. Also, the sound is made during dive displays. A second, rather faint, repeated whining sound is sometimes produced with the outer tail feathers during the dive, as the male flies over the female, spreading and shutting the tail as he does so.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Туып-өсу ортасы АҚШ-тың көп бөлігінде және Канаданың оңтүстік-орталық және оңтүстік-шығыс бөлігінде жапырақты және қырат ормандары мен ормандардың шеттерінде, жеміс бақшаларында және бақшаларда кездеседі. Аналық құс бұта немесе ағаш ішінде қорғалған жерде ұя салады. АҚШ-тағы барлық колибрилердің ішінде осы түрдің көбею ареалы ең кең. Оңтүстікке қарай Панаманың батыс шектеріне және Батыс Индия аралдарына дейін жетеді. Көші-қон кезінде кейбір құстар Панамадан немесе Мексикадан Мексика шығанағы мен Кариб теңізі арқылы 900 шақырымдық сапарды тоқтаусыз жүзеге асырады, содан кейін АҚШ-тың шығысына ұшып келеді. Қыс айларында көбінесе Мексика мен Флоридада кездеседі. Күзде Мексика шығанағының солтүстік жағалауы бойымен оңтүстікке қарай көшіп бара жатқанда, ересек ата және ана құстар, жас құстарға қарағанда, дене салмағы артық және отын қоры мол болғандықтан, ұзақ қашықтыққа ұшуға жақсы дайындалған.
The breeding habitat is throughout most of the Eastern United States and south central and southeastern Canada in deciduous and pine forests and forest edges, orchards, and gardens. The female builds a nest in a protected location in a shrub or a tree. Of all hummingbirds in the United States, this species has the largest breeding range. as far south as extreme western Panama, and the West Indies. During migration, some birds embark on a nonstop 900 mile journey across the Gulf of Mexico and Caribbean from Panama or Mexico to the eastern United States. In winter, it is seen mostly in Mexico and Florida. During migration southward in autumn along the northern coast of the Gulf of Mexico, older male and female birds were better prepared for long distance flight than first year birds by having higher body weights and larger fuel loads.
Егемендік және экология
Рубиндік құстар жалғыз өмір сүреді. Бұл түрдің ересектері, бірнеше минутқа созылатын жұптасу кезеңінен басқа, әлеуметтік емес; аналығы да баласына күтім жасайды. Еркек және аналық, жасына қарамастан, басқа құстарға шабуылшыл болады. Олар аумақтарды, мысалы, тамақтану аумағын қорғай алады, басқа құстарды шабуылдап, қуады. Көктемгі көші-қон кезінде олардың бір бөлігі Мексиканың Юкатан түбегінен Мексика шығанағы арқылы ұшып, Флорида мен Луизианаға бірінші болып жетеді. Ұшу кезінде бір грамм бұлшық тініне қажет оттегі мөлшері, элиталық спортшыларға қарағанда шамамен 10 есе артық. Бұл бейімделу қанатты 180 градусқа дейін бұруға мүмкіндік береді, соның арқасында құс тек алға ғана емес, кері де ұша алады, тік тұрып қанатын қағу арқылы ауада қалықтай алады, бұл қабілеттер жәндіктерге ұқсас және құстардың арасында бірегей. Құстың қалықтау қабілеті оның кішкентай салмағына, қанат соғу жиілігінің жоғары болуына және ұшуға жұмсалатын массаға тәуелді қуаттың салыстырмалы түрде үлкен мөлшеріне байланысты. Бірнеше анатомиялық ерекшеліктер де осыған үлес қосады, соның ішінде пропорционалды түрде үлкен ұшқыш бұлшық еттер (дельтовидтік және үстіңгі жамбас бұлшықтары) және қанаттың құрылымы, құсқа қанаттарын кеңейтіп, жоғары қаратып (супинация) ұшу кезінде ұстауға мүмкіндік береді. Бұл дене салмағын қолдайтын және маневр жасауға көмектесетін көтерілгіш күшті тудырады. Құстар өз салмағын ұстап тұру және қалықтау қабілетін қанат соғу арқылы қол жеткізеді, қанаттың төмен қарай қозғалысында 75%, ал жоғары қарай қозғалысында 25% көтерілгіш күш пайда болады, бұл жәндіктерге ұқсас. Құстар мен жәндіктер қалықтау кезінде қанаттарын жоғары қарай бұрып, иісті қанаттары арқылы көтерілгіш күш алады.
Ruby throated hummingbirds are solitary. Adults of this species are not social, other than during courtship (which lasts a few minutes); the female also cares for her offspring. Both males and females of any age are aggressive toward other hummingbirds. They may defend territories, such as a feeding territory, attacking and chasing other hummingbirds that enter. As part of their spring migration, portions of the population fly from the Yucatan peninsula of Mexico across the Gulf of Mexico, arriving first in Florida and Louisiana. During flight, hummingbird oxygen consumption per gram of muscle tissue is approximately 10 times higher than that seen for elite human athletes. This adaptation allows the wing to rotate almost 180°, enabling the bird to fly not only forward but backward, and to hover in mid air, flight capabilities that are similar to insects and unique among birds. A hummingbird's ability to hover is due to its small mass, high wingbeat frequency and relatively large margin of mass specific power available for flight. Several anatomical features contribute further, including proportionally massive major flight muscles (pectoralis major and supracoracoideus) and wing anatomy that enables the bird to leave its wings extended yet turned over (supine) during the upstroke. This generates lift that supports body weight and maneuvering. Hummingbirds achieve ability to support their weight and hover from wing beats creating lift on the downstroke of a wing flap and also on the upstroke in a ratio of 75%:25%, respectively, similarly to an insect. Hummingbirds and insects gain lift during hovering partially through inversion of their cambered wings during an upstroke.
Тамақ және азықтандыру
Оның негізгі тағамы – гүлдер мен гүлдейтін ағаштардың нектары, сондай-ақ ұсақ жәндіктер мен өрмекшілер. Көбелектер нектармен қоректенгені белгілі болғанымен, кішкентай бунақденелілер ересек көбелектердің рационындағы ақуыз, минералдар мен витаминдердің маңызды көзі болып табылады. Көбелектер қызыл, қызғылт сары және ашық қызғылт түсті құбырлы гүлдерді нектар көзі ретінде сәл артық жақсы көреді, бірақ көбелек тозаңдауына бейімделмеген гүлдер (мысалы, иваның гүлшоғырлары) да кездеседі. Еркектер көктемде көбейтілу аймағына келіп, аналықтар келгенге дейін өз аумағын белгілейді. Аналықтар келгенде, еркектер өз аумағына кірген аналықтарға көрініс көрсету арқылы қызығушылық танытады. Олар "шомылу биін" орындайды, аналықтың үстінен және екі жағынан жоғары көтеріледі. Егер аналық қонса, еркек оның алдынан өте жылдам, көлденең иіспен ұша бастайды. Егер аналық еркекке жауап берсе, құйрық қауырсындарын тіктеп, қанаттарын түсіріп, құлақ түріп, қамқорлық танытуы мүмкін. Ұя әдетте жерден бірнеше метр биіктікте, төмен қарай еңкейген кішкентай бұтаққа салынады. Ең көп таңдалатын ағаштар – жапырақты ағаштар, мысалы, емен, шаған, қайын, тополь немесе хакберри, бірақ қарағайлар да қолданылады. Тіпті тізбек, сым және ұзартқыш сымдардың ілмектерінде де ұялар табылған.
Nectar from flowers and flowering trees, as well as small insects and spiders, are its main food. Although hummingbirds are well known to feed on nectar, small arthropods are an important source part of protein, minerals, and vitamins in the diet of adult hummingbirds. Hummingbirds show a slight preference for red, orange, and bright pink tubular flowers as nectar sources, though flowers not adapted to hummingbird pollination (e. g., willow catkins) are also visited. Males arrive at the breeding area in the spring and establish a territory before the females arrive. When the females return, males court females that enter their territory by performing courtship displays. They perform a "dive display" rising above and to each side of the female. If the female perches, the male begins flying in very rapid horizontal arcs less than in front of her. If the female is receptive to the male, she may give a call and assume a solicitous posture with her tail feathers cocked and her wings drooped. The nest is usually constructed on a small, downward sloping tree limb feet above the ground. Favored trees are usually deciduous, such as oak, hornbeam, birch, poplar or hackberry, although pines have also been used. Nests have even been found on loops of chain, wire, and extension cords.