Кіріспе
Американдық бейсболшы (1954–2009)
Марк Стивен Фидрич (14 тамыз 1954 – 13 сәуір 2009), «Құс» лақап атымен белгілі, американдық кәсіби бейсбол ойыншысы, MLB-да (Major League Baseball) «Детройт Тайгерс» командасында бес маусым ойнады. Фидрич 1976 жылы 2.34 ERA көрсеткішімен бас лигадағы ең үздік нәтижеге ие болды, Америка лигасының (AL) «Жыл жаңашылы» сыйлығын жеңіп алды және 19–9 есебімен аяқтады. Бірақ көп ұзамай жарақаттар оның мансабын тоқтатты, ол үлкен лигада бес маусымнан кейін карьерасын аяқтады.
Ерте өмір
Мектеп директорының көмекшісінің ұлы Фидрих Массачусетс штатының Нортборо қаласындағы Алгонкин аймақтық орта мектебінде және Массачусетс штатының орталық бөлігіндегі күндізгі және пансиондық Вурчестер академиясында бейсбол ойнады. 1974 жылғы әуесқойлар драфтында ол 10-шы раундта «Детройт Тайгерс» командасымен таңдалды. Кейін ол телефон қоңырауын алғанда, оған драфтқа алынғанын хабарлағанда, өзін әскери қызметке шақырылған деп ойлағанын айтты, өйткені ешқандай Бас лига командасы оны қарастырып жатыр деп ойламаған. Кіші лигаларда «Лейкленд Тайгерс» командасының бір жаттықтырушысы 6 фут 3 дюймдік, оң жақтан тастайтын ұзын бойлы шабуылшыны «Құс» деп атады, себебі ол танымал «Сезам көшесі» телебағдарламасының «Үлкен Құс» кейіпкеріне ұқсаған.
1976 жылғы маусым
Фидрих 1976 жылы «Тайгерс» командасының көктемгі жаттығулар лагеріне қосылды және құрамға ілікті, бірақ ол өзінің Бас лигасындағы дебютін 20 сәуірде жасады, мамырдың ортасына дейін тек бір ойын өткізді. Үшінші ойынында, 15 мамырда, Фидрих өзінің алғашқы Бас лигасындағы ойынын бастады, оны 1975 жылы «Эвансвилл» командасында ойнаған Брюс Кимм ұстады. Ол «Кливленд Индианс» командасын алты иннинг бойы хитсіз ұстап, екі хитпен аяқтады, 2–1 есебімен толық ойынмен жеңіске жетті, бір уыс және бес страйкаут жасады. Пичингімен қатар, Фидрих өзінің дебютінде питчердің төбесінде доппен сөйлескені, әрбір ауттан кейін төбенің айналасында дөңгелектеп жүргені, төбені таптап, алтыншы иннингте төбені жөндеуге күзетшілерге рұқсат бермегені үшін назар аударды. Ойыннан кейін спорт жазушысы Джим Хокинс «Детройт Фри Пресс» газетінде: «Оны көруге шынымен тамаша» деп жазды. «Индианс» командасының ойыншысы Рико Карты Фидрихтің «оларды гипноздауға тырысып жатыр» деп ойлағанын айтты. 25 мамырда Бостон қаласындағы «Фенуэй Парк» стадионында Фидрих өзінің екінші ойынын Фидрихтің туған қаласы Нортбородан келген екі автобустағы жанкүйерлердің алдында бастады. Фидрих жақсы ойын көрсетті, сегіз иннингте екі ұпай жіберді (Карл Ястремскидің екі ұпайлық хоум-раны), бірақ Луис Тиант «Тайгерс» командасын ұтып, Фидрих өзінің Бас лигасындағы алғашқы жеңілісін алды. 31 мамырда Фидрих 11 иннингтік толық ойынмен «Милуоки Брюэрс» командасын жеңді. 5 маусымда ол Арлингтондағы «Техас Рейнджерс» командасына қарсы тағы 11 иннингтік толық ойынмен жеңіске жетті. Фидрих «All-Star» ойынына дейін жақсы ойын көрсетіп жатты:
11 маусым: Фидрих «Калифорния Энджелс» командасына қарсы 4–3 есебімен толық ойынмен жеңіске жетті, бұл ойынды «Тайгер» стадионында жұма күні кешке 36 377 жанкүйер тамашалады. 19 маусым: Фидрих «Канзас-Сити Роялс» командасына қарсы 4–3 есебімен толық ойынмен жеңіске жетті, бұл ойынды «Тайгер» стадионында сәрсенбі күні кешке 21 659 жанкүйер тамашалады. 24 маусым: Фидрих отбасымен және достарымен бірге трибунаға оралды. Ол Фред Линн мен Ястремскиге екі хоум-ран жіберді, бірақ алтыншы рет қатарынан жеңіске жетті. 28 маусым: Фидрих «Тайгер» стадионында 47 855 жанкүйердің алдында және ұлттық теледидар көрермендерінің миллиондаған алдында «Нью-Йорк Янкис» командасына қарсы ойын өткізді, бұл ойынды ABC телеканалының «Дүйсенбі түнгі бейсбол» бағдарламасында Боб Принс, Уорнер Вулф және Боб Уэкер түсірді. Фидрих 5–1 есебімен толық ойынмен жеңіске жетті, бұл ойынға бір сағат 51 минут кетті. Жанкүйерлер «Құс» ойыннан шыққанша стадионнан шықпады. «Құс» әзіл-қалжыңдарына толы эфирден кейін Фидрих ұлттық атаққа ие болды. 3 шілде: Фидрих «Тайгер» стадионында сенбі күні кешке 51 650 жанкүйердің алдында ойын өткізді. Ол «Балтимор Ориолс» командасын 4–0 есебімен жеңіп, он ойында 9–1 есебіне жетті және ұпай жинауының орташа көрсеткішін 1,85-ке дейін төмендетті. 9 шілде: «Тайгер» стадионында 51 041 жанкүйердің алдында Фидрих «Роялс» командасын тоғыз иннингте бір ұпайға ұстады, бірақ Денис Леонард «Тайгерс» командасын 1–0 есебімен жеңді. Жеңіліске қарамастан, Детройт жанкүйерлері «Құс» ойынды аяқтағанша стадионнан кетуден бас тартты. Фидрих 1976 жылғы AL «All-Star» командасына шақырылды; ойын 13 шілдеде Филадельфиядағы «Ветерандар» стадионында өтті. Ол бастаушы атанды, сол кезде ол 1962 жылы Дейв Стенхауздан кейін «All-Star» ойынын бастаған екінші жаңашыл болды. Фидрих бірінші иннингте екі ұпай жіберді, екінші иннингте бірде-бір ұпай жібермеді және жеңіліске ұшырады. Үш күннен кейін, 16 шілдеде Фидрих өзінің оныншы ойынын жеңіп алды, бұл «A's» командасына 1–0 есебімен жеңіске жетті. Төрт күннен кейін Миннесотада, Фидрихтің он үшінші ойынынан бұрын, «Твинс» командасы ойын алдында төбеге он үш қалың көгершін жіберді. Фидрихтің айтуынша, «олар менің назарымды аудару үшін солай істеді». Фидрих тағы бір толық ойын өткізді, 8–3 есебімен жеңіске жетті және өзінің рекордты 11–2 дейін жақсартты. 24 шілдеде Фидрих тоғыз соққыдан төрт ұпай жіберіп, 41/3 иннинг ғана өткізді; Джон Хиллер «Тайгерс» командасының жеңісін аптаның ойындарында ұзақ жеңіске жеткізді. Ойыннан кейін Фидрих тікелей эфирде сұхбатқа алынды, Фидрих эфирде «бұлшық» деп айтқан кезде кішкене дау туындады. Фидрих былай деп еске алады: «Ол (NBC тілшісі Тони Кубек) сен жылайтын сияқтысың деді. Мен: «Жоқ, жылап жатқан жоқпын. Мен тек ақымақ болдым». Содан кейін мен: «Кешіріңіз» дедім. Мен сізге теледидарда қарғыс айтқым келмеді, бірақ мен сізге өз сезімдерімді білдірдім». Келесі күні Фидрих бейсбол комиссары Боуи Кунның 250 доллар айыппұл салғандығын хабарлайтын жеделхат алды; алайда бұл оның өз команда мүшелері жіберген әзіл-қалжың болды. 29 шілде мен 7 тамызда Фидрих қатарынан алты толық ойын өткізді. Ол бір ойынды жеңіп, екіншісін жоғалтты. 11 тамызда «Тайгерс» командасы «Рейнджерс» командасын 4–3 есебімен жеңді, Фидрих Гейлорд Перриге қарсы өзінің 13-ші жеңісін алды. Алты күннен кейін «Тайгерс» командасы маусымның ең жоғары көрсеткіші – 51 822 жанкүйерді тартты, Фидрих 14–4 есебімен жеңіске жетті, қарсылас питчер Фрэнк Танананы 3–2 есебімен жеңді. 25 тамызда «Тайгерс» командасы «Уайт Сокс» командасын 3–1 есебімен жеңді, бұл ойын Детройтте сәрсенбі күні кешке 40 000 жанкүйердің алдында өтті. Фидрих «Уайт Сокс» командасына бес хит жіберді, бұл ойынға бар болғаны 108 минут кетті. 29 тамыз бен 17 қыркүйек аралығында Фидрих қатарынан үш ойында жеңіліске ұшырады, өзінің рекордты 16–9 есебіне жеткізді. Фидрих «Индианс» командасын қатарынан екі ойында жеңді, 21 және 28 қыркүйекте. 1976 жылғы маусымның соңғы ойынында Фидрих өзінің 19-шы жеңісін алды, «Брюэрс» командасын 4–1 есебімен жеңді, бес хит жіберді. 1976 және 1977 жылдар арасындағы маусымдық үзілісте Фидрих Том Кларкпен бірлесіп «No Big Deal» атты автобиографиялық кітап жариялады.
Жарақат алу және зейнетке шығу
Фридрихтің тізедегі шеміршегі 1977 жылы жаттығу кезінде алаңда ойнап жүргенде жыртылды. Ол жарақаттан кейін қалған жерінен жалғастырды, бірақ жарақаттан оралғаннан кейін шамамен алты апта өткен соң, 4 шілдеде Балтиморға қарсы өткен ойында қолының «мүлдем сезімін жоғалтқанын» айтты. Бұл – иық айналмалы манжетінің (ротаторлық манжетканың) жыртылуы еді, бірақ 1985 жылға дейін диагнозы қойылған жоқ. Фидрих Балтиморда қолына жарақат алған кезде ойынға дейінгі көрсеткіші 6-2 болатын. Эдди Мюррейдің екі ұпайлық соққысынан кейін ол 5.2 иннингтен соң ойыннан алынды. Балтимор Ориолс командасы сол иннингте алты ұпай жинап, ойынды 6-4 есебімен жеңді. Фидрих маусымды 6-4 есебімен және 2.89 ERA көрсеткішімен аяқтады, сондай-ақ ол тағы да All-Star ойынына шақырылды, бірақ жарақаттарына байланысты шақырудан бас тартты. Маусым соңында мүгедектер тізімінде болған Фидрих ABC телеарнасының «Дүйсенбі кешкі бейсбол» бағдарламасында қонақ түсіндіруші ретінде жұмыс істеді, бірақ дайындықсыздығы үшін сынға ұшырады. Ойын комментаторы Ал Майклс оны Филадельфия Филлис командасының ойыншысы Ричи Хебнер туралы сұрағанда, Фидрих: «Ричи Хебнер кім?» деп жауап берді. Американдық лиганың ойыншысы болғандықтан, Фидрих бұрын ешқашан Ұлттық лигада ойнаған Хебнермен кездеспеген. 1978 жылы ол үш ойынға қатысып, екеуінде жеңіске жетті, соның ішінде ашылу күнгі ойында жеңіске жетті. 1980 жылдың 12 тамызында Тайгер стадионына оның соңғы қайта оралуын көру үшін 48 361 жанкүйер келді. Фидрих өзінің соңғы MLB ойынын 1980 жылдың 1 қазанында Торонтода өткізді, онда бес иннинг тастап, төрт ұпай жіберді, соның нәтижесінде «Тигрлер» 11-7 есебімен жеңіске жетті, бұл ойын Детройтта теледидардан көрсетілді. 1981 жылғы маусымның соңында Детройт Фидрихті босатып жіберді, ол Бостон Ред Сокс командасымен еркін агент ретінде келісімшартқа отырды және олардың екінші лига командаларының бірінде ойнады. Алайда, оның жыртылған иық айналмалы манжеті (ротаторлық манжеткасы) әлі де диагноз қойылмай, емделмегендіктен жазылған жоқ. 29 жасында ол зейнетке шығуға мәжбүр болды. Фидрих 1985 жылы танымал спорт медицинасы маманы Джеймс Эндрюске барды. Доктор Эндрюс жыртылған иық айналмалы манжетін (ротаторлық манжетін) анықтап, операция жасады, бірақ иыққа келген зақым Фидрихтің кәсіби бейсболға оралу мүмкіндігін толығымен жойды. Фидрих әрқашан көңілді және оң көзқараспен болды. 1998 жылғы сұхбатта, егер ол әлемдегі кез келген адамды кешке шақыра алса, кімді шақыратынын сұрағанда, Фидрих: «Менің досым және бұрынғы «Тигрлер» командасының мүшесі Микки Стэнлиді шақырар едім, өйткені ол ешқашан менің үйіме келген емес», – деді. Фидрих 1986 жылы үйленген әйелі Эннмен Нортборо қаласындағы фермада тұрды. Олардың Джессика есімді қызы болды. Фермадағы үйін жөндеуден басқа, ол он дөңгелекті жүк көлігімен құм мен асфальт таситын мердігер болып жұмыс істеді. Сенбі және жексенбі күндері ол Нортборо қаласындағы 20-шы тас жолда орналасқан Chet's Diner мекемесінде анасының бизнесіне көмектесті, кейін ол мекемені оның қызы басқарды.
Тұлға
Фидрих өзінің алаңдағы әрекеттерімен жанкүйерлердің қиялын оятып, қызығушылық тудырды. Ол питчер төбесіне қарай иіліп, "алаңды безендіру" деп аталатын сызықтарды түзетуге кірісер, өзімен-өзі сөйлесіп, доппен әңгімелесер, допты тиындей нысанаға бағыттайтын, әрбір ойыннан кейін мақтанышпен аралап жүретін, ал "соққы бар" доптарды қайтарып жіберіп, оларды ойыннан шығаруды талап ететін. Ойыншылар керемет ойын көрсеткенде, олармен қолдасу үшін алаңға айналып жүретін. "Тигрлер" командасының жаттықтырушылары Фидрихтің сәттілігіне қатысты ырым-жырымға сенгендіктен, жаңадан келген қақпашы Брюс Кимм оның барлық ойындарын өткізді. Оның жетістіктері арта келе, "Тайгер" стадионының көрермендері әрбір үйдегі жеңісінен кейін "Бізге Құс керек, Бізге Құс керек!" деп шулап айқайлайтын. Ол қақпадан шығып, көрермендерге бас ие бастағанша, ән салу тоқтамайтын. Мұндай "қошемет көрсетулер" қазіргі заманғы спортта жиі кездессе де, 1970-ші жылдардың ортасында бейсболда сирек болатын. Фидрихтің "Тайгер" стадионындағы 18 ойынына келген көрермендер саны бүкіл маусымдық 81 үй матчының жартысына жуық болды. Командалар Детройттан оның ойын кестесін өзгертіп, өз стадиондарында ойнауын сұрады, ал ол көптеген журналдардың мұқабасында пайда болды, соның ішінде "Sports Illustrated" (екі рет, бір рет "Сезам көшесі" кейіпкері Үлкен Құспен бірге), "Rolling Stone" (2015 жылға дейін рок-н-ролл журналының мұқабасында болған жалғыз бейсболшы) және "The Sporting News". Бір апта ішінде Фидрих өзінің агенті болуды қалаған бес адамды қабылдамады, "Тек мен ғана өз құндылығымды білемін және оны келісе аламын" деді. Фидрих сонымен қатар танымал болса да, қарапайым өмір салтымен көзге түсті, жасыл түсті шағын автомобиль жүргізіп, Детройттың шағын пәтерінде тұрып, лигадағы ең төменгі жалақысы 16 500 доллар болатын кезде барлық жанкүйерлеріне хат жауап беруге бола ма деп ойланып, егер ол питчер болмаса, Нортборо қаласында жанармай құюмен айналысқанын қалап кететінін айтты. Жаңа маусымның соңында "Тигрлер" оған 25 000 доллар бонус берді және оны 255 000 долларлық үш жылдық келісімшартқа қол қойды. Экономистердің есебуынша, Фидрихтің 1976 жылы лигаға әкелген қосымша көрермендер саны 1 миллион доллардан астам құндылыққа ие болды. Фидрих 1976 жылғы маусымнан кейін "Aqua Velva" телеарнасы үшін жарнама түсірді. Ол "Grease" фильміндегі спортшы Том Чисум рөліне қарастырылды, бірақ бұл рөл ақырында Лоренцо Ламасқа бұйырды.
in the field. Because the Tiger coaches were somewhat superstitious about jinxing Fidrych's success, Bruce Kimm, a rookie catcher, caught each of Fidrych's outings. As his success grew, Tiger Stadium crowds would chant "We want the Bird, we want the Bird" at the end of each of his home victories. The chants would continue until he emerged from the dugout to tip his cap to the crowd. While these "curtain calls" have become more common in modern sports, they were less so in mid 1970s baseball. In his 18 appearances at Tiger Stadium, attendance equaled almost half of the entire season's 81 home games. Teams started asking Detroit to change its pitching rotation so Fidrych could pitch in their ballparks, and he appeared on the cover of numerous magazines, including Sports Illustrated (twice, including once with Sesame Street character Big Bird), Rolling Stone (as of 2015, the only baseball player ever to appear on the cover of the rock and roll magazine), and The Sporting News. In one week, Fidrych turned away five people who wanted to be his agent, saying, "Only I know my real value and can negotiate it." Fidrych also drew attention for the simple, bachelor lifestyle he led in spite of his fame, driving a green subcompact car, living in a small Detroit apartment, wondering aloud if he could afford to answer all of his fan mail on his league minimum $16,500 salary, and telling people that if he hadn't been a pitcher, he'd have been happy pumping gas in Northborough. At the end of his rookie season, the Tigers gave him a $25,000 bonus and signed him to a three year contract worth $255,000. Economists estimated the extra attendance Fidrych generated around the league in 1976 was worth more than $1 million. Fidrych also did an Aqua Velva television commercial after the 1976 season. He was considered for the role of the jock Tom Chisum in Grease, a role that ultimately went to Lorenzo Lamas.
Өлім
Уорстер округінің округтік прокуратурасының мәліметінше, отбасылық дос 2009 жылдың 13 сәуірінде сағат 14:30 шамасында Нортборо қаласындағы Фидрихтің үйінің алдындағы он дөңгелекті жүк машинасының астында қайтыс болған күйде тапқан. Ол апат кезінде жүк көлігін жөндеумен айналысқан болуы мүмкін. Ресми өкілдер Фидрихтің киімдері жүк көлігінің айналмалы қуат беру білігімен (power takeoff shaft) ілігіп, осыдан тұншығып қалғанын мәлімдеді. Массачусетс штатының сот-медициналық сараптама бюросы Ворчестер округінің округтік прокуратурасының кеңсесінен алынған мәлімдемеге сәйкес, өлім жазатайым оқиға деп танылды. Жол құрылысы компаниясының иесі Джозеф Аморелло, Фидрихті кейде құм мен асфальт тасуға жалдаған, ол жүк машинасының астында жатқан Фидрихтің денесін тапқан кезде онымен сөйлесу үшін шаруашылыққа тоқтаған. "Біз осы аптада [жол құрылысы] маусымын бастауға дайындалып жатыр едік және оның жүк машинасы қажет болады деп ойладық. Ол оны жөндеп жатқан сияқты көрінді", - деді Аморелло телефон арқылы берген сұхбатында. "Мен оны жүк машинасының астында таптым. Мен одан артық ештеңе айта алмаймын. Мен 911 нөміріне қоңырау шалып, осымен шектестім". Фидрихтің денесі өртеліп, оның құрметіне еске алу шарасы өткізілді. Оған мыңдаған адамдар көңіл айтуға келді. Сот бір ауыздан шешім шығарып, компаниялар ескерту бергенін және жабдықтарында конструкциялық ақаулар жоқ екенін растады. Бұдан әрі, сот компаниялардың мұндай ескертулер беруге заңдық міндеттемесі болмағанын, себебі Фидрих жүк көлігін өзгертіп алғанін мәлімдеді.
Құрметтер мен сыйлықтар
Фидрич 2002 жылы Бейсбол реликвиариясының Мәңгіліктер ғибадатханасына енгізілді. Билл Джеймстің бейсбол кітаптарының бірінде ол «Янкилердің» Грейг Неттлсінің Фидричке қарсы ойындағы әңгімесін келтіреді: Фидрич әдеттегідей, Неттлсқа доп тастамас бұрын доппен сөйлесіп жатқан. Сәтке дейін Грейг соққы беру алаңынан секіріп, өз соққышымен сөйлесе бастады. Ол: «Оның допқа айтқанының қызығы жоқ. Сен оны сыртқы алаңның қоршауынан асырып жібер!» деді. Бірақ Неттлс соққыдан қағылды. «Жарайды, - деді ол. – Жапондық соққыш. Ағылшын тілінен бір сөз де түсінбеген». Дегенмен, Неттлс Фидричке қарсы карьерасында өте жақсы ойнады, орташа көрсеткіші .389 болды (18-ден 7 соққы) және екі рет үйден шықты. 2009 жылдың 15 сәуірінде «Тигрлер» Фидричке «Комерика Парк» стадионында бір минуттық үнсіздік жариялап, «Чикаго Уайт Сокс» командасына қарсы ойын алдында видео көрсетіп құрмет көрсетті. Ол қайтыс болған кезде Ұлттық поляк-американдық спорт ардагерлер залына қабылдануға дайын еді. Ол 2009 жылдың 18 маусымында қайтыс болғаннан кейін ресми түрде қабылданып, марапатталды. 2009 жылдың 19 маусымында Джессика Фидрич әкесінің құрметіне «Комерика Парк» стадионында «Милуоки Брюэрс» командасына қарсы «Тигрлер» ойынында бас жаттықтырушы Джим Лейландқа салтанатты алғашқы допты тастады. Алғашқы допты тастамас бұрын Джессика әкесі сияқты тақтаны «әсемдеді». Марк Фидричтің жесірі Энн Фидрич та салтанатқа қатысты. Бейсбол туралы әндер орындайтын «The Baseball Project» тобы Фидричті «1976» әнінде құрметтеді. Алгонкин аймақтық орта мектебінің бейсбол алаңы Марк Фидричтің құрметіне аталды.