Кіріспе
1992 жылы түсірілген «Эль-Мариачи» – 1992 жылы шыққан испан тіліндегі американдық тәуелсіз нео-вестерн әрекет фильмі және Роберт Родригестің «Мексика трилогиясы» деп аталған сағаның бірінші бөлігі. Бұл Родригестің жазушы және режиссер ретінде толық метражды дебюті болды. Испан тіліндегі фильм негізінен әуесқой актерлермен Мексиканың солтүстік шекарасындағы Сиудад-Акунья қаласында, Техас штатының Дель-Рио қаласының қарсы жағында түсірілді. Бұл қала бас рөлдегі актер Карлос Галлардоның туған жері, Коахуила штатында орналасқан. 7 225 АҚШ долларына түсірілген фильм бастапқыда мексикалық үй видеонарығы үшін жоспарланған, бірақ «Колумбия Пикчерс» компаниясының басшылары фильмді ұнатып, американдық дистрибуция құқығын сатып алды. «Колумбия» ақырында пленканы фильмге көшіруге, дыбысты қайта жазуға және басқа да пост-өндірістік жұмыстарға 200 000 доллар жұмсады, содан кейін маркетинг пен дистрибуцияға миллиондаған доллар жұмсады. Родригестің режиссерлік дебютінің табысы оны Антонио Бандерастың Галлардодан кейіпкерді алған екі жалғастырмасын («Desperado» және «Once Upon a Time in Mexico») жасауға итермеледі. Дегенмен, Галлардо екі фильмнің де продюсері болды және «Desperado» фильмінде шағын рөл ойнады. 2011 жылы «Эль-Мариачи» фильмі «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар» деген себеппен АҚШ Ұлттық кино тізіліміне енгізіліп, сақтау үшін Конгресс кітапханасымен таңдалды. Сондай-ақ, фильм Гиннес рекордтары бойынша кассада 1 миллион доллар жинаған ең төмен бюджетті фильм ретінде танылды.
El Mariachi is a 1992 Spanish language American independent neo Western action film and the first part of the saga that came to be known as Robert Rodriguez's Mexico Trilogy. It marked the feature length debut of Rodriguez as writer and director. The Spanish language film was shot with a mainly amateur cast in the northern Mexican border town of Ciudad Acuña, Coahuila, Mexico across from Del Rio, Texas, the home town of leading actor Carlos Gallardo as the title character. The US$7,225 production was originally intended for the Mexican home video market, but executives at Columbia Pictures liked the film and bought the American distribution rights. Columbia eventually spent $200,000 to transfer the print to film, to remix the sound, and on other post production work, then spent millions more on marketing and distribution. The success of Rodriguez's directorial debut led him to create two sequels (Desperado and Once Upon a Time in Mexico) with Antonio Banderas taking over from Gallardo for the character, though Gallardo co produced both films and had a minor role in Desperado. In 2011, El Mariachi was selected by the Library of Congress for preservation in the United States National Film Registry for being "culturally, historically, or aesthetically significant". The film is also recognized by Guinness World Records as the lowest budgeted film ever to gross $1 million at the box office.
Сюжет
Мексиканың шағын қалашығында түрмеден қашып шыққан, Азул есімді қатыгез қылмыскер, қару-жараққа толы гитара қапшығымен жолға шығады және оны тұтқындатқан жергілікті есірткі бароны Мокодан кек алуға ант етеді. Сол кезде қалаға жас музыкант келіп, өзінің жеке гитарасын әкеледі. Ол қалада жұмыс тауып, әкесі сияқты мариачи болу арманын орындауды үміттенеді. Қала сыртындағы қатаң күзетілген вилласында Моко, Азулды өлтіру үшін Сикариостардың үлкен тобын жібереді. Оларға қара киім киген және гитара қапшығын алып жүрген адамды іздеу тапсырылады. Бірақ Мариячи да осы сипаттамаға сай келетін болғандықтан, салдақтар оны Азул деп жаңылысып, қуалай бастайды. Дегенмен, Азулдың нағыз жүзі кім екенін тек Моко ғана біледі. Мариячи көшеде қуылғаннан кейін өзін қорғау үшін төрт шабуылшыны өлтіруге мәжбүр болады. Мариячи Домино есімді әдемі әйелге тиесілі барға паналағанда, ол оған бірден ғашық болады. Алайда, Моко тек барды қаржыландырып қана қоймай, Доминоға да қызығушылық танытады. Азул сыра ішу үшін және Моко туралы ақпарат алу үшін барға келгенде, Мариячидің гитара қапшығын қателікпен алып кетеді. Моконың қарақшылары Азулды көшеде ұстап алады, бірақ қапшығында тек гитара бар екенін білген соң босатып жібереді. Біраз уақыттан кейін Мариячи тұтқындалып, Мокоға жеткізіледі, ол оны дұрыс емес адам деп танып, босатып жібереді. Темдеуде, Моконың үйіне қатысты ешқандай ақпараты жоқ Азул, Доминоны өзімен бірге алып, оны Мокоға апаруға мәжбүрлейді, әйтпесе Моко Мариячиді өлтіреді деп қорқытады. Домино Мариячидің өмірін сақтау үшін келіседі. Олар Моконың қоршалған үйіне келгенде, Азул кіру үшін Доминоны кепілге алғандай көрінеді. Моко Домино Мариячиге ғашық болғанын біліп, ашуға еріп, екеуін де атып өлтіреді. Кенеттен Мариячи келіп, сүйген әйелінің денесін қанағаттандырылмай өлтірілгенін көреді. Моко содан кейін Мариячидің сол қолын атып, оны гитарашы ретінде қолдану мүмкін емес етеді және оны мазақтап, күлдіреді. Қайғы мен ашуға толы Мариячи, Азулдың тапаншасын оң қолымен алып, Моконы өлтіріп, Доминоның өлімі үшін кек алады. Моконың қалған қолдары көшбасшыларының өлімін көріп, ешқандай ойланбастан Моконың денесі мен жараланған Мариячиді тастап кетеді, өйткені Моко оларға үнемі құрметсіздік көрсеткен. Мариячи Доминоның мотоциклімен қаладан кетеді, оның питбулі мен хат ашу құралын естелік ретінде алып кетеді. Мариачи болу арманы қирады, ал болашағын қорғау үшін Азулдың бұрынғы қаруларын гитара қапшығында алып жүреді. Ол күн батуға қарай жолға шығады.
Өндіріс
Фильм Техас штатының Дель-Рио қаласына жақын орналасқан Мексиканың солтүстік-шығысындағы Коахуила штатының Сиудад-Акунья қаласында көптеген жерлерде түсірілді. Фильм 16 мм пленкамен түсіріліп, 14 күнде аяқталды. Родригестің бюджеті 7000 доллар болды (1991 жылғы 7000.0 доллар шамамен соңғы жылдары <есептелген сомаға> тең), оның жартысына жуығын Техас штатының Остин қаласында тұрғанда эксперименталды клиникалық препараттарды сынауға қатысып тапқан. Бастапқы сахналарда түрмедегі атыс-шабыс көрсетілген. Осы себепті ол барлық мүмкіндікті пайдаланып шығындарды қысқартты. Ол тақтайша қолданбады, актерлер сахна мен кадр нөмірін саусақтарымен көрсетті. Долли қолданған жоқ, камераны дөңгелекті креслода итеріп жүргенде ұстады. Синхронды дыбыс жазбаға алынбады, фильм үнсіз түсірілді, кейіннен монтаждау кезінде дыбыс қосылды. Кәсіби жарықтандырудың орнына екі 200 ваттты үстел шамдары қолданылды. Операторлар жалдамаған, олардың орнына түсірілімге қатыспаған актерлер көмектесті. Фильмде қателер қалдырылды, себебі пленканы үнемдеу қажет болды: Родригес Мариячимен бірге автобуста көрінеді, Мариячи қаруын көше бағанасына соқтырады, гитара қорабын балконға лақтыра алмайды, ал Домино тірі болмаған кезде де бетін қыбыртады.
Сыни қабылдау
Фильм сыншылардың тотальді мақтауына ие болды. Rotten Tomatoes сайтында 75 рецензияға негізделген 91% рейтинг және 6.9/10 орташа баға көрсетілген. Сайттың консенсусы былай деді: "Шағын бюджетпен түсірілген "Эль-Мариачи" әңгімесі жаңа емес. Дегенмен, фильмнің энергиясы соншалықты көп, ол толыққанды ләззат алады." Metacritic 9 сыншының бағасына негізделген 100 балдық шкала бойынша 73 рейтингті көрсетеді, бұл "көбінесе жағымды пікірлерді" білдіреді.
Марапаттар мен құрметтер
El Mariachi бірнеше халықаралық наградаға ие болды, соның ішінде үздік дебюттік фильм үшін «Independent Spirit Award» (MTV Movie Award арқылы «Ең үздік фильм» номинациясын жеңіп алған «Menace II Society» фильмінен басымдық берді). Жазушы, продюсер және режиссер Родригес халықаралық деңгейде танымал болды; ол «Sábado Gigante» сияқты телешоуларда сұхбат берді, содан кейін «The Faculty» және «Sin City» сияқты фильмдерге Голливудтың қолдауын алды. 2011 жылдың желтоқсанында АҚШ Конгресінің кітапханасы «El Mariachi» фильмін «мәдени, тарихи және эстетикалық тұрғыдан маңызды» деп танып, Ұлттық кино тізіліміне енгізуге қаулы етті. «1990-шы жылдардың басындағы тәуелсіз кино өркендеуіне үлкен үлес қосып, осы бумды бастаған» фильм ретінде бағаланған бұл туындыға Реестр режиссер Роберт Родригестің екі түрлі жанрды – «наркотрафиканттар туралы фильм, мексикалық полиция жанры және Голливудтың вестерн фильмдерінен бастау алған трансұлттық жауынгерлік экшн фильмдерін» – «шектеулі бюджетке қарамастан» табысты біріктіру қабілетін ерекше атап өтті.