Кіріспе

Би билеу – бұл танымал және кең таралған спорт түрі, онда бәсекелестер әртүрлі рұхсат етілген би стилінде – мысалы, акробатикалық, балет, заманауи, джаз, хип-хоп, лирикалық, модерн, мюзиклдік театр, степ және импровизация – билейді және оларды бір топ төрешілер бағалайды. Бұл басқа да бишілер арасындағы бәсекелестіктерден өзгеше, олар мақсатына, нақты би стиліне немесе жанрына негізделген, мысалы, поп-командалар мен би спорты (бәсекелі балет). Бәсекелі би индустриясы көбінесе би жарыстарын ұйымдастыратын компаниялардан тұрады, олар кейде би жарысы компаниялары немесе би жарысы желілері деп аталады. Олар жыл сайынғы, жалпыұлттық турларында аймақтық жарыстар өткізеді. Осы аймақтық жарыстарға шамамен бес және он сегіз жас аралығындағы оқушылар қатысады. Аймақтық жарыстарда өнер көрсеткеннен кейін, іліккен номерлер мен студиялар маусым соңында ұлттық деңгейде бәсекелеседі. Би мектептері (көбінесе би студиясы деп аталады) өз сыныптарының жеке, дуэт, трио немесе шағын топтық билермен, сондай-ақ үлкен топтық номерлермен қатар түрлі номинациялар бойынша қатысуын ұйымдастырады. Жарыстар әдетте қаңтарда басталып, шілде немесе тамызда аяқталады. Бәсекелі бишілер физикалық жағынан дайын болуы керек, себебі тіпті қысқа билер де көп күш жұмсауды талап етеді. Бишілер өздерінің техникасын, тепе-теңдігін, күшін және икемділігін сақтау және жақсарту үшін үздіксіз жаттығулары керек. Би студиялары әдетте студенттеріне жарақат алу немесе ауруға ұшу қаупі бар іс-әрекеттерден аулақ болуға кеңес береді, әсіресе жарыстарға қатысқан кезде. Демалыс күндері мен жазғы қысқа үзілістерді есептемегенде, бәсекелі бишілер жыл бойы жаттығады: олар жарыс кезеңінде өнер көрсету үшін сабақтарға қатысады, ал маусымнан тыс уақытта келесі жарыс маусымына дайындалады. Кейбір бишілер жазғы қарқынды би курстарына қатысады, олардың техникасын жақсарту үшін. Мұндай курстар әдетте бірнеше аптаға созылады және әлемнің әртүрлі жерлерінде өтеді. Курстар өте қарқынды болады, себебі бишілер қатаң кестеге бағынады. Күнделікті көптеген сабақтар мен іс-шаралардың болуына байланысты он екі сағаттан астам уақыт жұмсалуы мүмкін.

Стандарттар

Бағалаудың жалпыға қолданылатын индустриялық стандарты жоқ, бірақ жүлделер әдетте мына ретпен беріледі: қола, жоғары қола, күміс, жоғары күміс, алтын, жоғары алтын, платина, жоғары платина және алмаз. Әр судья бере алатын максималды ұпай саны, сондай-ақ ең жоғары мүмкін жалпы ұпай, әртүрлі жарыс ұйымдастыру компанияларында әртүрлі болады. Судьялардың әрқайсысы 100 баллдан аспайтын ұпай беруі жиі кездеседі, бірақ кем дегенде бір компания судьяларға 200 баллға дейін ұпай беруге мүмкіндік беретін жүйені енгізді, себебі мұндай бағалау жүйесі мемлекеттік мектептерде қолданылатын жүйеге ұқсас. Би сайыстарында бағалар әртүрлі болғанымен, судьялар әдетте техника, орындалу, костюм, музыка және қойылымның қиындық деңгейіне сүйене отырып баға береді. Әр жарыстың дәрежесі әр түрлі. Қойылымдар әдетте әр би санаты бойынша бағаланады. Көптеген жарыстарда бишілерге титул жеңіп алу мүмкіндігі бар. Титулдарға «Мистер Би» және «Мисс Би» кішкентайлар (әдетте 8 жасқа дейін), орта буын (9-11 жас), жасөспірімдер (12-14 жас) және үлкендер (15-19 жас) арасында беріледі. Мұндай жарыстарға әдетте титул үшін қосымша төлем жасауды қалаған бишілер қатысады.

Бәсекеге қабілетті би индустриясы

Би жарыстарын тәуелсіз жарыс өндірісі компаниялары ұйымдастырып, өткізеді. 2007 жылы АҚШ пен Канадада ғана осындай 150 компания жұмыс істеді. Жарыс өндірісі компаниялары бір мегаполистен екіншісіне көшіп, әр аймақта бірнеше күн тоқтап, аймақтық жарыстар өткізеді. Осылайша саяхаттап, компаниялар пайда табады, сонымен бірге көптеген бишілерге жергілікті жарыстарға қатысу мүмкіндігі туады. Кейбір компаниялар аймақтық турлар аяқталғаннан кейін бір немесе бірнеше ұлттық жарыстар өткізеді. Бәсекелестік би индустриясында бақылау органы немесе стандарттау ұйымы жоқ, бірақ осы салада жарыс ережелері мен қауіпсіздік стандарттарын орнатуға кем дегенде бір рет әрекет жасалған. Жарыс өндірісі компаниялары өз турларын бір-бірімен сирек үйлестіреді. Турдың басталу және аяқталу күндері, сондай-ақ талданған қалалар әр компанияда әртүрлі болады. Көптеген компаниялар қаңтардан мамырға дейін аймақтық турлар өткізеді, ал ұлттық жарыстар әдетте маусымнан тамызға дейін өтеді. Екі аймақтық турдың бір мегаполисте бір уақытта болуы дағдыға айналған.

Бәсекеге қабілетті бөлімдер

Бишілер мен орындаушылар әдетте түрлі бәсекелестік санаттарды құру үшін әртүрлі тәсілдермен жіктеледі. Бұл санаттардың біркелкі стандарты жоқ және бір жарыстан екіншісіне айқын өзгерістер болуы мүмкін: Жасы – Әр биші өзінің жасына сәйкес бөлімге жатады, мұнда әр бөлімге жас диапазоны кіреді. Тәжірибесі – Әр би орындаушылардың тәжірибе деңгейіне қарай белгілі бір бәсекелестік санатқа жіктеледі. Топтың мөлшері – Билер орындаушылар саны бойынша да жіктеледі. Көбінесе қолданылатын санаттарға жеке орындау (бір орындаушы), дуэт/трио (екі немесе үш орындаушы) және түрлі топтар кіреді, олардың әрқайсысы әртүрлі мөлшерде болады. Бұл санаттар бишілердің бірдей жастағы және тәжірибелі, сондай-ақ шамамен бірдей топтармен бәсекелесуін қамтамасыз ету үшін жасалған, осылайша теңсіз салыстырулардың (мысалы, жаңа бастаған мен тәжірибелі) алдын алуға көмектеседі.

Видео және фотосурет

Бидің хореографиясы – бидегі қозғалыстардың дизайны мен қадамдардың ағыны – авторлық құқықпен қорғалады. Осыған байланысты, авторлық құқықты бұзу мәселелерін болдырмау үшін би сайыстарында бейне түсіруге көбінесе тыйым салынады. Кейбір жарыс өндіріс компаниялары кәсіби видеооператорларды жалдап, сайыстық өнерлерінің бейнежазбаларын түсіріп сатады, бірақ бейнежазбалар тек орындаушыларға немесе олардың студия мүшелеріне сатылады, осылайша құқық бұзушылықтың алдын алады. Кәсіби видеооператор болмаған жағдайда, жарыс өндіріс компаниялары кейде әрбір қатысушы би мектебіне өз студенттерінің өнерлерін түсіретін видеооператорды тағайындауға рұқсат береді. Видео түсіруден айырмашылығы, фотосуреттер авторлық құқықты бұзбайды. Сондықтан көптеген жарыс өндіріс компаниялары өз жарыстарында фотосуретке түсіруге рұқсат береді. Дегенмен, барлық жарыстарда көлденең жарықпен (flash) фотосуретке түсіруге тыйым салынады, бұл орындаушылардың қауіпсіздігі үшін де, және қолайсыз алаңдатушылықтарды болдырмау үшін де жасалады. Кейбір жарыс өндіріс компаниялары кәсіби фотографтарды жалдап, би өнерлерінің фотосуреттерін түсіріп сатады. Мұндай жағдайларда, ресми фотографтарға эксклюзивті нарық құру үшін көрермендерге фотосуретке түсіруге тыйым салынады.

Судьялардың сын-пікірлері

Байқау соңында студия иелері төрешілердің пікірлерін жинап алады. Қаптаманың ішінде әр өнердің егжей-тегжейлі түзетулері мен жазбалары бар төрешілердің қолжазба бағалау парақтары болады. Кейбір жағдайларда бәсекелестік ұйымдары студия иесіне электрондық пошта арқылы аудио пікірлер жіберуі мүмкін. Бұл аудио пікірлер өнердің жазылған бейнесін төрешілердің жазбаларымен бірге ұсынады. Кейбір байқауларда тікелей пікір айтылады, бірақ мұндай жағдай сирек кездеседі. Бишілер өнерлерін аяқтаған соң сахнада қалады, ал төрешілер бишілерге өз пікірлерін тікелей жеткізеді.

Халықтық мәдениетте

Би жарыстары "Dance Moms" телешоуының тұңғыш эфирынан кейін көпшілікке кеңінен танылды. "Dance Moms" телешоуында бәсекеге қабілетті би студиясы және оның бишілері аймақтық және ұлттық жарыстарға қатысқандығы көрсетілді.