Кіріспе
Американдық қадам биші Майкл Райан Флэтли (16 шілде 1958 жылы туған) – американдық биші. Ол ирланд биінің Riverdance, Lord of the Dance, Feet of Flames, Celtic Tiger Live және Майкл Флэтлидің Christmas Dance Spectacular шоуларын жасап, орындауымен әйгілі болды. Флэтлидің шоуларын 60 елде 60 миллионнан астам адам тамашалап, одан 1 миллиард доллардан астам табыс түсті. 2023 жылдың қаңтарында оның "агрессивті қатерлі ісікке" шалдыққаны хабарланды.
Michael Ryan Flatley (born July 16, 1958) is an American dancer. He became known for creating and performing in Irish dance shows Riverdance, Lord of the Dance, Feet of Flames, Celtic Tiger Live and Michael Flatley's Christmas Dance Spectacular. Flatley's shows have played to more than 60 million people in 60 countries and have grossed more than $1 billion. In January 2023, it was reported that he was being treated for "an aggressive cancer".
Ерте өмір
Майкл Райан Флэтли 1958 жылғы 16 шілдеде дүниеге келді, ол ирландтық ата-анасы Майкл Джеймс Флэтли мен Элизабет "Элиш" Флэтлидің (қыз есімі Райан) бес баласының екіншісі. Екеуі де 1947 жылы Америка Құрама Штаттарына көшіп келген. Майкл мен Элиш Детройт қаласындағы ирланд биіне қатысып танысып, 1956 жылғы 25 тамызда сол қалада үйленді. Бірге олардың бес баласы болды: Энн Мари, Майкл, Элиза, Томасина және Патрик. Майкл екі айлық болғанда, отбасы Детройттан Чикагоның оңтүстік жағына көшіп келді. Ол тек ұлдар оқитын католик жеке мектебі – Брат Райс орта мектебінде білім алды. 1975 және 1976 жылдары Флэтли Бүкіл Ирландия Fleadh Cheoil концерт флейтасы сайысында екі рет жеңіске жетті. 1970 жылдары Флэтли Чикагоның "Алтын қолғаптар" турниріндегі әуесқой бокс турниріне 126 фунт салмақ дәрежесінде қатысып, Чикагоның "Алтын қолғаптар" бокс чемпионатының орта салмақ дәрежесінде жеңімпаз атанды. Ол бес рет нокаутпен жеңіске жетті. Флэтли 1980 жылдардың басында кәсіби боксшы болу туралы оймен күрескенін, бірақ соңында би карьерасын таңдағанын айтты. Карьерасының осы кезеңінде "The Hollywood Reporter" оны "ақ Майкл Джексон" деп сипаттады, "Los Angeles Herald Examiner" оны "ирланд биінің Рудольф Нурееві" деп атады, ал "Washington Post" оның аяқтарын "Владимир Хоровицтің қолындай күшті және епті" деп теңеді. Кейіннен ол "Алтын қолғаптар" ұйымына қайырымдылық жасады. 2023 жылы Флэтли "Алтын қолғаптар" боксының 100 жылдығын тойлау кезінде Чикагоның "Алтын қолғаптар" боксының "Титаны" атанған төрт боксшының бірі болды. 1978-1979 жылдары Флэтли "Green Fields of America" тобымен гастрольдік сапарда болды. 1980 жылдары ол "The Chieftains" тобымен гастрольде болды, бірақ топтың толық уақытты мүшесі болу туралы өтініші қабылданбады. Әлемдік деңгейде танымал болғаннан кейін Флэтли шоуды толыққанды қойылымға айналдыруға ұмтылды, нәтижесінде "Riverdance" дүниеге келді. Шоуды Моя Доэрти продюсерлік етті, ал негізгі хореографияны және басты рөлдерді Флэтли мен Джин Батлер орындады. 1995 жылдың қыркүйегінде шоу билеттері сатылып біткеннен кейін Флэтли "Riverdance" тобынан шығып, "Бидің Иесі" болатын жобаға кірісті. Флэтли "Riverdance" продюсерлерімен жалақысы мен авторлық гонорары туралы дауласты. Ол шоудың Лондондағы екінші көрсетілімі басталуға бір күн қалғанда жұмыстан босатылып, оның орнына Колин Данн тағайындалды. Сондай-ақ ол Батлермен жақсы қарым-қатынас орната алмағаны хабарланды. Флэтли бұрынғы менеджері Джон Ридке заңсыз жұмыстан шығаруға байланысты сот ісін шешу үшін шамамен 1 миллион фунт төледі. Шоу музыкасын Ронан Хардиман жазды. 1997 жылы Флэтли 36 миллион фунт стерлинг табыс тапты, бұл оны әлемдегі ең көп табыс табатын 25-ші артист етті. Ол 2000 жылы Лондонның Хайд-паркіндегі төрт қабатты гидравликалық сахнада, тікелей музыка орындаушылары мен 100-ден астам бишілердің қатысуымен "Feet of Flames" шоуын қойды. Шоудың финалында барлық бишілер сахнаның төрт деңгейінде бірдей өнер көрсетті. Ронан Хардиманның "Бидің Иесі" атты алғашқы шығармасының музыкасы жаңа композициялармен бірге қайта қолданылды. Шоуда алты жаңа номер болды, оның бірі Флэтлидің жеке орындауы болды. 1998 жылғы Хайд-парктегі шоудың сәттілігінен кейін Флэтли 1999 жылы "Feet of Flames" шоуының тағы бір нұсқасын шығарды, оған бастапқы шоудың жартысы және жартысы жаңа материал кірді. "Feet of Flames: The Victory World Tour" деп аталған шоу көп деңгейлі сахнада қойылды және 2000 жылы Еуропаны, 2001 жылы АҚШ-ты аралады. Флэтли шоу бағдарламалық кітабына "Мен өмір бойы биші болып қаламын" деп жазды. 2006 жылдың 15 қарашасында, шоудың жоспарланған еуропалық қойылымдарынан бұрын, Флэтли вирустық инфекцияға шалдығып, Лондондық ауруханаға түсті. Екі аптадан кейін ол ауруханадан шығарылды, бірақ турнеден бас тартты.
Теледидардағы қойылымдар (2007-2009)
2007 жылдың қарашасында Флэтли және ерлер бишілер тобы АҚШ-та "Жұлдыздармен билеу" бағдарламасында өнер көрсетті. 2008 жылдың қазан айында ол шоудың бір бөлімінде Лен Гудманның орнына қонақ төреші болып келді. Шоуда ол "Celtic Tiger" тобының "Capone" соло биін орындады. Флэтли 2009 жылдың басында 5 бөлімнен тұратын NBC телесериалы "Superstars of Dance" жүргізушісі де болды. Ол сондай-ақ 1997 жылғы "Оскар" салтанатында, Стивен Колбертпен кешкі шоуда өнер көрсетті және 2011 жылы Пирс Морганның "Өмір тарихы" бағдарламасында сұхбат берді.
Сахнаға оралу (20092010)
2009 жылдың желтоқсанында Флэтли Тайваньда "Hyde Park" нұсқасындағы "Feet of Flames" қойылымының шектеулі сандарымен сахнаға оралды. Билеттерге деген сұранысты қанағаттандыру үшін қойылымдардың мерзімі ұзартылды. 2010 жылы ол Ұлыбритания, Ирландия, Германия, Швейцария және Австриядағы ареналарда бас рольде өнер көрсетіп, "Lord of the Dance" шоуына қайта оралды. Дегенмен, бастапқы шоудан өзгеше, 2010 жылғы "Return Tour" сахнасы жаңадан жасалды; онда жаңа декорациялар, жаңа костюмдер, соңғы үлгідегі жарықтандыру, жаңа пиротехникалық эффектілер және проекциялар болды. "Lord of the Dance 3D" – қайта оралу турының 3D фильмі – 2011 жылы әлемдік кинотеатрларда көрсетілді. Бұл 3D фильм кейіннен "Michael Flatley Returns as Lord of the Dance" деген атаумен DVD және Blu-ray форматтарында шығарылды. 25 трекке оның концерттерінде орындаған әуендері, басқа дәстүрлі әуендер мен жаңа композициялар енді.
Есте қалар түн, қауіпті ойындар
2014 жылдың 18 мамырында Флэтли өзінің ұзақ мансабын тойлау үшін "Майкл Флэтли: Есте қалар түн" атты 60 минуттық ITV Music Specials арнайы бағдарламасын жазды. Бағдарлама 2014 жылдың 1 маусымында көрсетілді, оны Кристин Бликли жүргізді. Сол жылы Флэтли "Lord of the Dance" биінің жаңа өңделген нұсқасын, "Lord of the Dance: Dangerous Games" деп атап шығарды. Онда бұрынғы сюжет желісіне ұқсас, бірақ жаңа қосымша нөмірлер мен Джерард Фахидің жаңа музыкасы қосылды. Фахи бұрын Флэтлидің шоуларында оркестр жетекшісі және музыкалық директор болып қызмет еткен.
Жарақат алу, қоштасу турнесі және зейнеткерлік демалысы
2015 жылдың мамырында Флэтли омыртқа жонының көп бөлігінің өтелмейтін зақымдануын, сол тізесінің зақымдануын, оң жақ буын-трицепс бұлшық етінің (жамбас) жыртылуын, екі ахилл сіңірінің (тендон) жарылуын, сынық қабырғасын және аяғындағы қайта-қайта сынатын сүйектің бар екенін мәлімдеді. Сол жылы оның сатиралық суреті Бродвейдегі «Сарди» мейрамханасына ілінді. 2015 жылдың қарашасында Флэтлидің «Lord of the Dance: Dangerous Games» шоуының тұсаукесері Бродвей театрының «Лирик» театрында өтті. Денсаулығына байланысты Флэтли көрсетілімнің соңғы екі нөмірінде ғана өнер көрсетті. Нью-Йорктегі қойылымдардан кейін Флэтли АҚШ-та соңғы турнеге шықты. Флэтлидің соңғы шоуы деп есептелген қойылым 2016 жылғы Әулие Патрик күні Лас-Вегаста өтті. 2021 жылы ол 1975 жылы жеңіске жеткен «World Irish Dancing Championships» жарысына фристайл би үшін жаңа жарыс ұйымдастыруға көмектесті. Жарысқа 2500-ден астам қатысушы тіркелді. Фильмде Патрик Бергин мен Эрик Робертс түсті. «Blackbird» фильмінің әлемдік тұсаукесері Лондондағы «Raindance» кинофестивалінде жеке көрсетілім түрінде өтуі жоспарланған, онда Флэтли фестиваль төрешілер алқасының мүшесі де болды. 2018 жылдың қарашасына дейін Флэтлидің екінші фильмі «Dreamdance» жобасы қолға алынды, ол Екінші дүниежүзілік соғыстың басталған кезінде Голливудта өтеді. «Blackbird» 2022 жылдың тамызында Дублиндегі «Light House Cinema» кинотеатрында көрсетілді. «The Guardian» газетінен Питер Брэдшоу фильмге бір жұлдыз берді, ал Марк Кермод оны «Мен көрген ең нашар фильмдердің бірі» деп сипаттады. 2010 жылдардың басынан бастап Флэтли хореографиялық би қозғалыстарын пайдаланып, бояу себілген кенеп үстінде билеп, аяқтарымен сурет жасай бастады. 2010 жылдардың ортасында салған суреттер сериясы Ұлы Ирландия ашаршылығына арналған. 2015 жылы Флэтли ирланд суретшілерінің суреттерінің аукциондық бағасы бойынша Джек Батлер Йейтске екінші орында тұрды. Осы кезеңде ол өзінің жеке меншігіндегі «Castlehyde» атымен тамақ және сусын компаниясын құрды. 2019 жылы оның таза кірісі 301 миллион еуроға бағаланды.
Сыйлықтар мен жетістіктер
1988 жылы Флэтли Ұлттық мұра стипендиясын алды, бұл АҚШ Ұлттық өнер қоры табыс еткен халықтық өнерге байланысты ең жоғары награда. 2001 жылдың желтоқсан айында Флэтли Ирландиялық би комиссиясының стипендиясын (ирланд биінің құрметті дәрежесі) алған тұңғыш адам болды, сондай-ақ Америкалық ирланд биі мұғалімдері қауымдастығының мүшесі атанды. 2003 жылы Флэтли Монаконың принці Рейньерден қайырымдылық қызметі үшін арнайы сыйлық алды, ал 2003 жылдың наурыз айында Irish America журналы Флэтлиді «Жылдың ирланд-американдық азаматы» деп таныды. 2004 жылы Флэтли Дублин университетінің колледжінен құрметті докторлық дәрежесін алды, сондай-ақ сол жылы Нью-Йорктегі беделді Эллис аралының құрмет медалімен марапатталды. 2007 жылы Флэтлиге Корк қаласының бостандығы Корк қалалық әкімдігінде өткен салтанатты шарада табыс етілді. 2008 жылы Слайго қалалық әкімдігінде өткен шарада Слайго ауданының бостандығымен марапатталды. 2011 жылы ол Irish America журналының «Ирланд-Америкалықтардың Даңқ залына» енгізілді. 2013 жылдың 24 қазанында Флэтли Парк-Лейндегі The Irish Post Awards марапаттау рәсімінде өмірлік жетістіктері үшін сыйлық алды. 2015 жылы Нью-Йорктегі 42-ші көше мен Бродвейдің бір бөлігіне суретшінің құрметіне «Флэтли Вэй» деген ат берілді. Бұл құрмет оның жақын жердегі Лирик театрында «Танстың Иесі: Қауіпті ойындар» шоуын ашқан сәтімен дәл келіп тұрды. Ол Лондон қаласынан Лондон қаласының бостандығын алды, бұл награда иегерлеріне басқаларға берілмейтін ерекше құқықтарды береді, мысалы, «Лондон көпірінен қой отарын айдап өтуге» мүмкіндік туады.
Қарым-қатынас және отбасы
Флэтли Беата Дзиабамен Лондонның Корольдік Альберт залында кездесті. Олар 1986 жылы Даниядағы азаматтық тіркеу кеңсесінде неке қиды; ол басқа әйелдермен бірнеше рет байланыс жасағаннан кейін 1997 жылы ажырасты. 2000 жылдардың басында Флэтли Лиза Мерфимен шаруашылық құрды; ол 2024 жылы 51 жасында қайтыс болды. 2006 жылдың маусым айында Флэтли Ниам О'Брайенмен кездесе бастады, ол оның көптеген шоуларында ұзақ жылдар бойы билеген. Католик шіркеуі ажырасуды мойындамайды және ажырасқандарды үйлендірмейді, бірақ оның азаматтық некедегі алғашқы некесі шіркеудің канондық заңдары бойынша мойындалмағандықтан, 48 жастағы Флэтли мен 32 жастағы Ниам Рим католик діні бойынша той жасауға мүмкіндік алды. 2006 жылдың 14 қазанында олар Корк округіндегі Фермойдағы Сент-Патрик шіркеуінде үйленді, ал той Корктегі Флэтлидің тарихи Каслхайд үйінде өтті. Олардың әйелімен 2007 жылы Майкл Сент-Джеймс есімді ұлдары дүниеге келді. Олар уақыттарын Монте-Карлодағы үйлері мен Ирландиядағы Каслхайд үйі арасында бөліседі.
Денсаулық
2003 жылы Флэтлиге қатерлі меланома диагнозы қойылып емделді, себебі MTV көрерменінің бірі Флэтлидің бетінің бір жағындағы қоңыр дақты байқап, ол туралы Флэтлидің өзінің хабары болмаған. 2023 жылдың қаңтарында Флэтлиге агрессивті түрдегі қатерлі ісік диагнозы қойылғаннан кейін операция жасалды.
Қасиеттері
2001 жылы Флэтли Ирландияның бірінші президенті Дуглас Хайдқа бұрын тиесілі болған, сол кезде қираған Каслхайд үйін 3 миллион еуроға сатып алды. Флэтли осы сарайды жаңартуға 27 миллион еуро, ал өнер туындыларымен және антиквариаттармен безендіруге тағы 20 миллион еуро жұмсады. 2015 жылы Флэтли Белгравияда, Етон скверінің жанында 28 миллион еуроға сарай сатып алып, Каслхайдты 20 миллион еуроға сатуға қойды. Бірақ ол мүліктен айырыла алмайтынына шешім келген соң, сатудан алып тастады. Каслхайд пен лондондық сарайдан басқа, Флэтли Кариб теңізінде, Нью-Йоркте, Беверли-Хиллсте, Францияда, Италияда және Вильфранш-сюр-Мерде де жылжымайтын мүлікке ие. Ол өзінің байлығының көп бөлігін Berkshire Hathaway компаниясына инвестициялады.
Басқа
2003 жылы сот Флэтлиді жыртқышпен қорқытып, оның абыройын жоққа шығарған жылжымайтын мүлік агенті Тина Мари Робертсонды кінәлі деп тапты, ол Флэтлиді жыныстық шабуыл жасады деп жалған айыптаған. Робертсонға 11 миллион доллар өтемақы төлеуге бұйрық берілді. 2006 жылы Флэтли Lord of the Dance: My Story атты өзінің өмірбаянын жариялады. 2010 жылы Флэтли Слайго графтығындағы Кулфадда ауылында, әкесі жаңа өмір іздеп Америкаға кеткен жерде, "Естелік және музыка бағын" ашты. Салтанатты шараға сөз сөйлеу және әкесінің сүйікті әндерінің бірін орындау кірді.
Қаражатты жинау
Флэтли өзінің аяқтарымен салған суреттерін сату арқылы қайырымдылық қорына 1 миллион евродан астам қаражат жинады. Ол өзінің меншігіндегі жерде осал балалар үшін жыл сайынғы Рождестволық қайырымдылық шараларын өткізіп тұрады. 2010 жылы Флэтли Ирландияның Лимерик графтығындағы Адар қаласында өткен JP McManus Pro Am қайырымдылық турниріне қатысты. 2020 жылы ол COVID-19 пандемиясы салдарынан көшпенде болып қалған адамдарға көмектесу үшін "Flatley'sTapForTen" челленджін құрды, бұл қаражат Ирландиядағы Depaul және Ұлыбританиядағы Centrepoint қайырымдылық ұйымдарына түсті. Сондай-ақ ол қатерлі ісік зерттеулерін қолдаушы ретінде де белсенділік танытты. 2021 жылы Флэтли Co Saolfada қатерлі ісік зерттеулерін қолдау бағдарламасының Мәдениет Елшісі болып тағайындалды. Флэтлидің өзіне 2003 жылы қатерлі меланома диагнозы қойылған, бірақ ол содан бері толық жазылып кетті. Флэтли 2003 жылы Санкт-Петербургте ұлттық көшбасшылардың алдында соғысқа қарсы "Соғыс әміршісі" атты туындысын орындап, соғысқа қарсы ұстанымды жақтады. 2022 жылы ол Украинаға жасалған Ресейдің басқыншылығына қарсы айтылып, "Бидің Иесі" қойылымынан түсетін қаражат гуманитарлық көмекке жұмсалатынын мәлімдеді.
Танымал мәдениетте
Флэтли бірнеше американдық телесериалдарда пародияланды, соның ішінде «Достар» сериалында Чандлер Бинг Флэтлиден қорқатынын айтады, себебі оның "аяқтары денесінен тәуелсіз қозғалғандай" көрінеді. Ол сондай-ақ 2005 жылы «Симпсондар» сериалының "Әке, ұл және қасиетті қонақ жұлдызы" атты эпизодында пайда болды, онда Мардж Симпсон Флэтлиге ұқсас адамдардың тобы католик жұмағына қарсы шығады деп армандады, сондай-ақ 90-шы жылдардағы Джейн Кертин мен Джон Литгоу қатысқан «3-ші тас күннен» («3rd Rock from the Sun») ситкомында да болды.