Кіріспе
Winchester мылтығы – Winchester Repeating Arms Company компаниясы өндірген, рычагтық механизммен қайта зарядталатын мылтықтардың сериясын сипаттайтын жалпы термин. 1860 жылғы Henry мылтығынан дамыған Winchester мылтықтары, қайталамалы мылтықтардың алғашқы үлгілерінің бірі болды. 1873 жылғы модельі ерекше табысқа ие болды, өндіруші оны "Батысты жеңген қару" деп сататын.
Winchester rifle is a comprehensive term describing a series of lever action repeating rifles manufactured by the Winchester Repeating Arms Company. Developed from the 1860 Henry rifle, Winchester rifles were among the earliest repeaters. The Model 1873 was particularly successful, being marketed by the manufacturer as "The Gun That Won the West".
Алдыңғылар
1848 жылы Нью-Йорктік Уолтер Хант түтікшелі дүкені бар "Volition Repeating Rifle" мылтығына патент алды, ол екі тұтқа және күрделі байланыстар арқылы басқарылды. Хант мылтығы ол "Ракеталық доп" деп атаған оқты атты, бұл оқ-дәрісі жоқ оқ-дәрілердің ерте түрі, онда оқ-дәрі заряды оқтың қуыс табанында орналастырылған. Ханттың дизайны нашар және жұмыс істемейтін болды, бірақ 1849 жылы Льюис Дженнингс Ханттың патенттерін сатып алып, жұмыс істейтін, бірақ әлі де күрделі мылтық жасады. Бұл нұсқаны 1852 жылға дейін Вермонт штатының Виндзордағы Роббинс және Лоуренс компаниясы шағын санда шығарды. Коннектикут штатының Норвич қаласынан Хорас Смит пен Дэниел Вессон Роббинс & Лоуренстен, сондай-ақ дүкен меңгерушісі Бенджамин Тайлер Генриден Дженнингс патентін алды. Смит Дженнингстің дизайнына бірнеше жақсартулар жасады, ал 1855 жылы Смит пен Вессон бірнеше инвесторлармен бірге "Вулкандық қайталайтын қару компаниясын" құрды, ол Смиттің Хант-Дженнингстің модификациясын, "Вулкандық рычагты пистолет пен мылтықты" өндірді. Оның ең ірі акционері Оливер Винчестер болды. Смиттің .22 Short патроны 1857 жылы Smith & Wesson Model 1 револьверімен коммерциялық түрде таныстырылды және әлі күнге дейін өндіріледі. Вулкандық мылтық тек шектеулі сәттілікке ие болды, бұл Ханттан алынған Вулкандық патронның дизайны мен нашар жұмыс істеуіне байланысты болды, ол қара ұнтақпен толтырылған және тығынмен жабық болған қуыс конустық шар. "Вулкан" ретрансляторларының дизайны бәсекелес технологиядан әлдеқайда озық болса да, .25 және .32 калибрлі "Ракеталық доптардың" қанағаттанарлықсыз қуаты мен сенімділігі бәсекелестердің үлкен калибрлеріне төтеп бере алмады. Вессон Вулкандық компаниясы құрылғаннан кейін көп ұзамай кетіп, Смит сегіз айдан кейін Смит пен Вессон Револьвер компаниясын құрды. Вулкандық 1856 жылы Нью-Хейвенге көшіп барды, бірақ сол жылдың соңында төлемдерді төлей алмады. Оливер Винчестер банкротқа ұшыраған фирманың активтерін қалған акционерлерден сатып алып, оны 1857 жылдың сәуірінде Нью-Хейвен қару-жарақ компаниясы ретінде қайта ұйымдастырды.
Даму
Соғыстан кейін Оливер Винчестер «Нью-Хейвен қару-жарағы» компаниясын «Винчестер қайталайтын қару-жарақ компаниясы» деп атады. Компания Генри мылтығының негізгі конструкциясын өзгертіп, жақсартты, соның нәтижесінде алғашқы Винчестер мылтығы – 1866 модельін жасады. Ол .44 Генри патронын сақтап, қола қорытпасынан жасалған қаңқаға орнатылып, жақсартылған дүңгіршік және ағаш қолғаппен жабдықталды. 1873 жылы Винчестер болаттан жасалған 1873 модельін ұсынды, ол одан да қуатты .44 40 орталық ұтылдырылатын патронды қолданды. 1876 жылы, сол кездегі бір оқпен атуға арналған мылтықтармен бәсекелесу үшін Винчестер 1876 модельін (Жүзжылдық модель) шығарды. Ол 1866 және 1873 модельдеріне қарағанда қуаттырақ патрондарды қолдаса да, иінтіректік механизм сол кездегі танымал, Sharps немесе Remington мылтықтарында қолданылатын жоғары қуатты оқтарға төтеп бере алмады. 1883 жылдан бастап Джон Мозес Браунинг Винчестермен серіктестікте жұмыс істеді, бірқатар мылтықтар мен оқ ату қаруларын жобалады, ең танымалдары – рычагты Винчестер 1886, 1892, 1894 және 1895 модельдері, сондай-ақ рычагты 1887/1901 модельді оқ ату қаруы, иінтіректік механизмді 1890 модельді мылтық және иінтіректік механизмді 1893/1897 модельді оқ ату қаруы.
1866 үлгісі
Бірінші Винчестер мылтығы – Винчестер Модель 1866 – бастапқыда .44 Генри патронымен жұмыс істеді. Оның қорабы қола мен мыс қорытпасынан жасалғандықтан, «Сары бала» деп аталды, және берік құрылысымен, иықпен қайта зарядталатын «қайталанатын мылтық» механизмімен танымал болды, ол пайдаланушыға қайтадан оқ тиемей бірнеше оқ атқызуға мүмкіндік берді. Нельсон Кингтің жетілдірілген патенты Генри мылтығының кемшіліктерін жойды, мылтықтың қаңқасының жанына жүк тиеу тесігін және ормандық бөлігімен жартылай жабылатын дөңгелек, герметикалық мазмұндағыш қойманы енгізу арқылы түзетілді. Франция Франко-Прус соғысы кезінде 6000 Модель 1866 мылтығымен қатар 4,5 миллион .44 Генри патронын сатып алды. Осман империясы 1870 және 1871 жылдары 45 000 Модель 1866 мылтығы мен 5000 карабин сатып алды. Бұл мылтықтар 1877 жылғы орыс-түрік соғысында қолданылды, Плевна қоршауында аз санды түріктердің Krnka және Berdan мылтықтарымен қаруланған қарсыластарынан әлдеқайда көп шығын келтіргеніне барлық қатысушылар таң қалды. Плевнадағы 1866 жылғы оқиға бірнеше еуропалық елдерде қайталанатын мылтықтарды қабылдауға жаңа қызығушылықты тудырды. Швейцария армиясы бастапқыда 1866 моделін таңдап, олардың бар болған бір реттік Мильбанк Амслер мылтықтарын алмастыруды жоспарлады. Алайда, отандық үлгіні қабылдауға жасалған саяси қысым нәтижесінде Веттерли Модель 1867 пайда болды, ол Винчестердің түтікшелі мазмұндағышының көшірмесін пайдаланатын құлпынашпен жұмыс істейтін конструкция болды. Халықтың сұранысына байланысты 1866 модельін 1899 жылға дейін өндіру және сату жалғастырылды, себебі олар кейінірек жасалған болаттан жасалған орталық отты модельдерге қарағанда арзан болды.
1873 үлгісі
1873 модельі заманауақытындағы ең сәтті Винчестер мылтықтарының бірі болды, ал Винчестер оны «Батысты жеңген мылтық» деп сататын. Бүгінгі күнге дейін танымал символ болып табылатын бұл модель 1873 және 1923 жылдар аралығында өндірілді. Алғашқыда ол .44 40 патронымен жабдықталған, бұл Винчестер өндірген алғашқы орталықтан оқ атар патрон және ол тез танымал болды. Кейін 1873 модельі .38 40 және .32 20 патрондарымен де шығарылды, олар сол кездегі танымал қол мылтық патрондары болды, бұл қолданушыларға бір типті оқ-дәрімен қарулануға мүмкіндік берді. 1873 модельі үш түрде жасалды: ұзын стволды мылтық, қысқа стволды карабин және әскери тапсырыстарға арналған «мушкет», ол өндірістің 5% азын құрады. (Мушкет сол кезде әскери үлгідегі толық ұзындықты білдіретін термин еді, оны нағыз тегіс стволды мушкетпен шатастыруға болмайды). 19 ғасырда стандартты ұзындықтағы мылтық ең көп таралған, бірақ Винчестер клиенттің тілегі бойынша кез келген конфигурацияда мылтықтар жасады, соның ішінде ұзын стволдар немесе қысқа стволды «бала карабиндері», сегізбұрышты стволдар, түсті қатайтылған қабылдағыштар және әсем өрнектер. Алғашқы 1873 модельі .45 Colt әскери револьвер патронымен ұсынылмаған, бірақ қазіргі заманғы көшірмелері осы патронмен жабдықталған. 1873 модельінің мәртебесін арттыру және оны құрметтеу үшін Винчестер 1875 жылы «Мыңнан бірі» деген арнайы сапа белгісін енгізді. Сынақ ату кезінде ерекше кішкентай топтарды көрсеткен стволдар, арнайы механизмдермен және ерекше өңдеумен жабдықталған мылтықтарға орнатылды. «Мыңнан бірі» деп белгіленген бұл мылтықтар сол кездегі қымбат бағамен – 100 долларға сатылды (1875 жылғы 100 доллар қазіргі шақта шамамен <есептелген сома> тең). Джеймс Стюарттың басты рөлде ойнаған 1950 жылғы «Winchester '73» вестерні осы құнды мылтыққа негізделген. Universal Studios компаниясы «Мыңнан бірі» мылтығын іздеу акциясын өткізді, спорттық журналдарда жарнамалар мен спорттық дүкендерде плакаттар орналастырылды. 1923 жылға дейін барлығы 720 000-нан астам 1873 модельді мылтықтар өндірілді. Каубойлық спорттың қайта жандануына байланысты танымалдылығына оралғаннан кейін, Uberti компаниясы Италияда жоғары сапалы 73-ші модельді мылтықтар мен карабиндерді жасады, ал 2013 жылы Olin компаниясының лицензиясы бойынша өндіріс қайта жаңғыртылды, сондай-ақ Жапонияда FN/Browning үшін Miroku корпорациясы 1892 және 1894 модельдерін өндірді. Дизайн жағынан түпнұсқаға өте жақын, оның ішінде триггерді ажырату қауіпсіздігі, жылжымалы шаң қорғағышы және ай тәрізді артқы бөлік бар, сонымен қатар екі қауіпсіздік жақсартуы бар: триггер тартпаса, оқ ату механизмін жұмыс істемейтіндей ететін құлып және пайдаланылған гильзаларды атушыдан қашыққа шығару үшін патрон ұстағыштың модификациясы. 2014 жылы Ұлы бассейін ұлттық паркінде ағашқа сүйеніп тұрған тозығы жеткен 1873 модельді мылтық табылды. Ол «Естен кеткен Винчестер» деп аталды және оны кім қалдырғаны және неге оны алуға қайтып келмегені туралы құпияға байланысты БАҚ-тың қызығушылығын тудырды.
1876 үлгісі
Winchester Model 1876 немесе Centennial Model, 1866 және 1873 модельдерінен ауыррақ болды және ірі аң аулауға арналған, толық қуатты ортөмірлі патрондарға арналған, ал оның алдыңғы модельдері қол мылтығының өлшемімен және ортөмірлі доңғалақты патрондармен жұмыс істеді. 1873 модельге ұқсас болғанымен, 1876 жылғы модель Винчестердің ешқашан коммерциялық өндіріске шығармаған 1868 жылғы рычагты механизмді мылтығының прототипіне негізделген. Американың жүз жылдық көрмесіне арналған 1876 модельі берік және қуатты аңшылық мылтығы ретінде танымал болды. Төрт нұсқасы өндірілді: баррельді карбин, жартылай ұзындықтағы доңғалағы бар баррельді экспресс-мылтық, баррельді спорттық мылтық және баррельді мушкет. Стандартты мылтықтар көк түспен жасалса, люкс модельдер қаптамалы болды. Коллекционерлер шаң қорғағышы жоқ бірінші модельді, бұрандамен бекітілген шаң қорғағышы бар екінші модельді және біртұтас шаң қорғағышы бар үшінші модельді анықтайды. Жалпы өндіріс саны 63,871 болды. Канаданың Солтүстік-Батыс қауіпсіздік полициясы көп жылдар бойы .45 75 патронымен стандартты ұзын қол қаруы ретінде пайдаланды, 1883 жылы полиция күштері үшін 750 мылтық сатып алынды. Mountie модельді 76 карбині сондай-ақ Техас рейнджерлеріне берілді. Теодор Рузвельт батыстағы алғашқы аң аулау сапарларында гравировкаланған, тапанша тұтқасы бар жартылай доңғалақты '76 мылтығын қолданды және оны жоғары бағалады. 1886 жылы қарсыласып берілгеннен кейін Апачи вожді Геронимоның иелігінен де '76 мылтығы табылды. 1876 модельдің рычагты механизмді қабылдағышы танымал ірі аң патрондарына, соның ішінде .45 70 патронына арналған тым қысқа болды, сондықтан өндіріс 1897 жылы тоқтатылды, себебі ірі аң аулаушылары ұзын және қуатты патрондарға арналған 1886 модельді артық көрді. 1903 жылы ол түтінсіз, жоғары жылдамдықты .33 Winchester патронына арналды. 1935 жылы Винчестер .348 Winchester патронына арналған Model 71 ретінде сәл өзгертілген M1886 ұсынды.
1892 үлгісі
Марлиннің жаңа ұсыныстарымен бәсекелесу үшін, Винчестер өзінің тамырына оралып, 1892 модельін шығарды, ол 1873 модельі сияқты төмен қысымды оқтарға арналған еді. 1892 модельі 1886 модельінің кіші нұсқасы болған, әлдеқайда күшті Браунинг механизмімен жабдықталған. Бұл 1873 модельінен гөрі әлдеқайда жеңіл винтовка болды және олармен бірдей бағамен жиырма жылдан астам уақыт бойы бірге сатылды. Винчестер 1,004,675 дана 1892 модельді винтовка жасады және оны халықаралық саудаға шығарды, ол Оңтүстік Америка және Австралияда кең танымал болды. Винчестер 1941 жылы өндірісті тоқтатса да, бүгінде бразилиялық қару жасаушы Амадео Росси және итальяндық Chiappa Firearms компаниялары оның үлгілерін жасауды жалғастыруда. Қазіргі заманғы нұсқаларында, жаңартылған материалдар мен өндіріс технологияларын пайдалана отырып, 1892 модельінің механизмі .357 Magnum, .44 Magnum және .454 Casull сияқты жоғары қысымды тапанша оқтарын қабылдауға жеткілікті күшті. Винчестер '92 жиі Голливудтың батыстық фильмдері мен телешоуларында оның тарихи кезеңінен бұрын қолданылып, «каубойлық» рычагты механизм ретінде белгілі бір даңққа ие болды, бірақ ол үшін тарихи тұрғыдан алғанда тым кеш болды.
1894 жылғы үлгі
Джон Браунинг жасаған Winchester Model 1894 – Winchester қайталайтын мылтығының ең көп таралған түрі. Model 1894 алғаш рет .32-40 және .38-55 патрондарына, кейіннен .25-35 WCF, .30-30 және .32 Winchester Special сияқты әртүрлі калибрлерге арналған. Винчестер жаңа түтінсіз ұнтақтарға арналған камерасы бар азаматтық мылтықты шығаратын алғашқы компания болды. .30-30 патроны 1895 жылға дейін дүкендерге түспесе де, Солтүстік Америка тұтыну нарығы үшін коммерциялық түрде қолжетімді алғашқы түтінсіз ұнтақ болып қалды. Бастапқыда көптеген атысшылар үшін тым қымбат болғанмен, Model 1894 барлық уақыттағы ең көп сатылған аңшылық мылтықтардың біріне айналды. Ол бір миллионнан астам дана сатылған алғашқы спорттық мылтық болып ерекшеленді, соңында АҚШ-та өндірісі тоқтатылғанға дейін жеті миллионнан астам сатылды. Винчестер .30-30 конфигурациясы Америка Құрама Штаттарында "елік мылтығы" деген сөзбен теңестіріледі. 20-ғасырдың басында мылтықтың атауы "Model 94" деп қысқартылды, бұл әлі де өндірістегі барлық ескі Winchester үлгілеріне қатысты (мысалы, Model 97, Model 12 және т.б.).
1895 үлгісі
Winchester Model 1895 – Winchester рычагты мылтығының баррелі астындағы ішкі түтік шоғынан емес, ішкі қорап шоғынан оқталған алғашқы моделі болып ерекшеленеді. Бұл мүмкіндік 1895 модельіне әскери оқ-дәрілерге, сүйір ұшты снарядтармен жабдықталуына жол берді, сондай-ақ мылтық АҚШ, Ұлыбритания және Ресей империясы сияқты бірнеше елдің қарулы күштерінде қолданылды. Ресейде шығарылған үлгілерді зарядтау клиптері арқылы да оқтауға болады, мұндай мүмкіндік басқа рычагты мылтықтарда кездеспейді. Мылтықтың калибрлері: .30-40 Krag (.30 US немесе .30 Army), .303 British, .30-03 Springfield, .30-06 Springfield, 7.62×54mmR және .405 Winchester. Теодор Рузвельт Африка сафарилерінде .405 калибрлі 1895 модельін пайдаланып, оны "арыстанға қарсы дәрілік мылтығы" деп атады. 1908 жылы 1895 жылғы Winchester .30-06 (кейін ".30 Gov't 06" деп аталған) патронына арналған алғашқы коммерциялық спорттық мылтық болып табылды.
Жаңа өндіріс
2013 жылы Винчестер «Мироку» корпорациясы «Олин» компаниясының лицензиясы бойынша FN/Броунинг компаниясы Жапонияның Кочи префектурасында өндірген 1873 үлгісін қайта өндіріске қойды. Ол 1892 және 1894 үлгілерімен бірге үшінші классикалық Винчестер мылтығы ретінде қайта таныстырылды. Жаңа 1873 үлгісі дөңгелек немесе сегізбұрышты ұңғылы бар, және .357 Магнум/.38 Special, .44-40 Винчестер немесе .45 Colt патрондарына арналған. Оның дизайны түпнұсқасына өте ұқсас, оның ішінде оқтауды ажырату қауіпсіздігі, жылжымалы шаң қорғағышы және ай тәрізді артқы бөлігі бар, бірақ екі маңызды айырмашылығы бар. Қосымша қауіпсіздік механизмі – оқтау соққысын тоқтатып, оқтау тартылмаса алға жылжуына жол бермейтін құрылғы, сондай-ақ, пайдаланылған гильзаларды атушыдан қашыққа шығару үшін оқпан тасымалдағышы өзгертілді. Тұрақты түтікшелі дүңгіршектің максималды сыйымдылығы он төрт патронға дейін жетеді (0,44 және 0,45 калибрлі мылтықтар үшін он үш).