Marvel комиксінің «Экскалибур» тобы — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Marvel Comics супербатырлар тобы, Marvel командасы, Excalibur.

Excalibur – Marvel Comics баспасынан шыққан американдық комикстерде кездесетін супербатырлар тобы. Олар көбінесе Ұлыбританияда орналасқан X-Men тобының бір тармағы ретінде бейнеленеді. Жазушы Крис Клермонт және суретші/қосымша жазушы Алан Дэвис жасаған бұл команда алғаш рет 1987 жылы «Excalibur Special Edition» №1 (сонымен қатар «Excalibur: The Sword is Drawn» деп те белгілі) комиксінде пайда болды. Бұл командаға қатысты оқиғаларда X-Men және Captain Britain франшизаларының элементтері жиі кездеседі, көбінесе басқа өлшемдерге саяхаттар суреттеледі. 1988-1998 жылдар аралығындағы алғашқы серияда ұсынылған Excalibur құрамына алғашқы Captain Britain – Брайан Брэддок және оның сүйіктісі Мегган, сондай-ақ X-Men-нің үш бұрынғы мүшесі: Shadowcat, Nightcrawler және екінші Phoenix – Рейчел Саммерс кірді. Команданың жаңа нұсқасы 2005 жылғы «New Excalibur» сериясында ұсынылды, бірақ 2008 жылы бұл атау «Captain Britain and MI13» сериясымен ауыстырылды. Тағы бір Крис Клермонт жазған «Excalibur» атты серия, бастапқы командамен байланысы болмаса да, X-Men негізін қалаушы профессор Чарльз Ксавьер мен оның бұрынғы қарсыласы Магнетоның Геноша мутанттар мекенін қайта құруға жасаған тырыстары туралы айтады. Қазіргі команданы Бетси Брэддок басқарады, ол «X-тың таңы» кезінде Captain Britain мантиясын иеленді.

Экскалибур (1-том): 1988-1998 жылдар

Экскалибурдың алғашқы шығармашылық тобы, жазушы Крис Клермонт және суретші/қосымша жазушы Алан Дэвис, Marvel-дің екі туындысының элементтерін қосты: X-Men және Капитан Британия. X-Men – ерекше қабілеттерімен туған, өздерін жек көретін және қорқатын қоғамды қорғауға осы қабілеттерін пайдаланатын мутанттар тобы. Клермонт 1976 жылдан бері олардың сериясын жазып, үлкен жетістікке жеткізді. Ол X-Men-нен төрт кейіпкерді алды, олар өз серіктері қайтыс болды деген жаңылыс пікірмен команда құрды: Nightcrawler (Курт Вагнер) – телепорттану қабілетіне ие, көлеңкеде көрінбейтін және демон сияқты көрінетін неміс мутанты. Phoenix (Рейчел Саммерс) – телекинетикалық және телепатиялық қабілеттері бар жас әйел. Ол Phoenix күшінің иесі, бір кезде оның анасы Жан Грей болып көрінген қуатты ғарыштық тұлға. Shadowcat (Китти Прайд) – қатты заттарды "фазалық" өту қабілетіне ие жас компьютер шебері. Lockheed – Киттидің үй жануары ретінде ұсталған кішкентай ғарыштан келген аждаха. Marvel UK-тың меншігі, 1976 жылы Клермонтпен бірге құрылған Капитан Британия – Ұлыбританияның қорғаушысы, ол аңызға айналған сиқыршы Мерлиннен күш алған. Алан Дэвис пен Алан Мур 1980 жылдардың басында бірлесіп жұмыс істеген кезде, Marvel ғаламындағы Капитан Британияның әртүрлі өлшемдерден бірі екенін және оның басты міндеттерінің бірі – шындықтардың қиылысқан жерінде орналасқан маяқты күзету екенін анықтады. Экскалибур, сондай-ақ формасын өзгерте алатын Мегган, алғаш рет Excalibur Special Edition #1 (1988) басылымында жиналды және жақын арада ай сайынғы Excalibur сериясында пайда болды. Олар Виджет есімді, өлшемдер арасында секіріп жүретін, ақылдан безген роботтың көмегімен параллель әлемдердегі оқиғаларға қатысты. Клермонт Excalibur #34 (1991) басылымымен командадан кетіп қалды. Дэвис Excalibur #42 басылымынан бастап серияға қайта оралды, бұл жолы жазушы және суретші ретінде, Клермонт аяқтай алмаған сюжеттік желілерді шешті. Ол сондай-ақ бірнеше жаңа мүшелерді қосты, олардың ішінде мистик Ферон, жауынгер Килун және шетелдік Сериз болды; сонымен қатар өлшемді өзгерте алатын Микромакс та енгізілді. (Wizard #6 журналына берген сұхбатында Дэвис командаға төрт жаңа мүше қосылатынын айтты. Егер Дэвистің жұмысы мерзімінен бұрын аяқталмаса, Микромакс Дэвистің кезеңінде команданың толыққанды мүшесі болар еді, Лобделлдің кезеңінің басында емес.) Кенеттен Капитан Британия командадан шығып кетті, Мегган оны жоғалтқаннан кейін кенеттен қатарсызданып қалды, ал жаңа мүшелер бірден жұмыстан босатылды. Marvel команданы Шотландия жағалауындағы Мьюр аралына орналастырды және серияны X-Men мифологиясына жақындатып, Капитан Британияға қатысты көптеген элементтерді, сондай-ақ Килун мен Ферон сияқты X ғаламына тікелей байланысы жоқ кейіпкерлерді жойды. Phoenix жазылып шығарылды, ал Капитан Британия қайтып келгенде "Британник" деген атпен таныстырылды. Лобделл сондай-ақ Дуглакты таныстырды, ол бұрын қайтыс болған екі New Mutants мүшесінің – техно-органикалық шетелдік Уорлок пен лингвистикалық гений Сайфердің бірігіп құрылған нұсқасы еді. Nightcrawler-дің бұрынғы сүйіктісі, мистик Аманда Сефтон да командаға қосылды, ол Daytripper кодын пайдаланды. Уоррен Эллис жасаған түзетулерге Британиканы Капитан Британияға қайтару және Пит Уиздомды қосу кірді, ол күн энергиясын "ыстық пышақтар" түрінде шығара алатын циник британдық тыңшы еді. Эллис сондай-ақ Даналық пен Shadowcat арасындағы романтикалық қарым-қатынасты дамытты. Marvel редакторларының талабы бойынша Эллис сондай-ақ New Mutants және X Factor-дан келген шотландтық қасқыр әйел Wolfsbane-ді және денесін органикалық болатқа айналдыра алатын орыс X-Man Colossus-ты қосты. Сатулар төмендеді және Marvel серияны тоқтатты, ішінара Nightcrawler, Shadowcat және Colossus X-Men-ге оралуы үшін. Серия #125 (1998) басылымымен аяқталды, онда Мегган мен күшінен айырылған Капитан Британияның тойы болды.

Excaliburs original creative team, writer Chris Claremont and artist/co writer Alan Davis, incorporated elements of two Marvel properties: the X Men and Captain Britain. The X Men are a group of mutants—evolved human beings born with extraordinary powers—who use their abilities to defend a society that both hates and fears them. Claremont had authored their series since 1976, guiding them to tremendous success. He borrowed four characters from the X Men, who formed the team under the mistaken impression that their fellow X Men were dead:
Nightcrawler (Kurt Wagner) – a German mutant who possesses the ability to teleport, becomes nearly invisible in shadows, and has a demon like appearance. Phoenix (Rachel Summers) – a telekinetic and telepathic young woman from a dystopian future. She plays host to the Phoenix Force, a powerful cosmic entity which once posed as her mother, Jean Grey. Shadowcat (Kitty Pryde) – A teenage computer expert with the ability to "phase" through solid objects. Lockheed – A small extraterrestrial dragon kept as Kitty's pet. A Marvel UK property, co created by Claremont in 1976, Captain Britain is a protector of Great Britain, endowed with superhuman powers by the legendary wizard, Merlyn. Alan Davis and Alan Moore, during their joint early 1980s stint, established that the Marvel Universe's Captain Britain was one of many from various dimensions and that one of his main roles is guarding the lighthouse that is placed at the convergence of realities. Excalibur, which also featured shapeshifter Meggan, first gathered together in Excalibur Special Edition #1 (1988) and were soon featured in a monthly Excalibur series. With the help of a manic, dimension hopping robot named Widget, they embarked on a series of adventures through parallel worlds. Claremont left with Excalibur #34 (1991). Beginning with Excalibur #42, Davis returned to the series, this time as both writer and penciller, and resolved many plotlines that Claremont had left unconcluded. He also added several new members, including the mystic Feron, the warrior Kylun, and the alien Cerise; and also introduced the size shifter Micromax. (In an interview in Wizard #6, Davis said that he was adding four new team members to the team. Presumably, if Davis' run had not ended prematurely, Micromax would have become a full member of the team during Davis' tenure, rather than the start of Lobdell's.) In a jarring transition, Captain Britain was lost off panel, Meggan was suddenly catatonic from losing him, and the newer members were summarily dispatched. Marvel stationed the team on Muir Island, off the coast of Scotland, and tied the series closer to the X Men mythos, casting off most Captain Britain related elements, in addition to the characters that did not have close ties to the X Universe, like Kylun and Feron. Phoenix was written out and, when Captain Britain returned, he began using the alias "Britannic". Lobdell also introduced Douglock, an amalgam of two previously deceased members of the New Mutants: the techno organic alien Warlock and the linguistic savant Cypher. Nightcrawler's former lover, the mystic Amanda Sefton, also joined the team, using the codename Daytripper. Revisions made under Warren Ellis included reverting Britannic back to Captain Britain and adding Pete Wisdom, a cynical British spy who could manifest solar energy in the form of "hot knives" that could be shot out from his fingers. Ellis also developed a romantic relationship between Wisdom and Shadowcat. At the insistence of Marvel editors, Ellis also added Wolfsbane, a Scottish werewolf like young woman from the New Mutants and X Factor, and Colossus, the Russian X Man who can turn his flesh into organic steel. Sales fell and Marvel canceled the series, partially so Nightcrawler, Shadowcat, and Colossus could return to the X Men. The series ended with issue #125 (1998), featuring the wedding of Meggan and a de powered Captain Britain.

Экскалибур (күнделік 2): 2001

2001 жылы төрт санынан тұратын, "Эскалибур" деп аталған шектеулі серия, Капитан Британия, Мегган, Псилоки, Қара рыцарь, Сэр Бенедикт, Капитан Ұлыбритания және Крестонос X кейіпкерлерін қамтыды. Бұл серия Капитан Британияның басқа өлшемдегі Otherworld патшалығының патшасы болу жолын баяндады. №1 санының жарнамалық мұқабасында Капитан Британияның комиксте көрсетілген костюмінен өзгеше костюмі бейнеленген, бірақ ол мұқаба пайдаланылмады.

Экскалибур (оқулық 3 том): 2004

2004 жылы Marvel Comics "Экскалибур" атты жаңа сериясын жариялады, онда профессор Ксавьер мен Магнетоның Геноша мутант мемлекетін қайта құруға жасаған тырабысы баяндалды (бұл мемлекет Грант Моррисонның "Х-мен" сериясының басында қиратылған болатын). Басқа кейіпкерлердің ішінде тағы бір мутант көшбасшысы және бұрынғы Морлок мүшесі Каллисто, сондай-ақ Wicked, Freakshow, Shola Inkosi және Karima Shapandar сияқты жаңа келгендер де болды. Архангел мен Хаск та серияда пайда болды. Топ серия атауына қарамастан, ешқашан "Экскалибур" деген атқа таласпады. Серияның соңғы саны – 2005 жылғы мамырда жарық көрген №14. "М үйі" оқиғасы Ксавьер мен Магнетоның серіктестігін аяқтады. Соңынан топтың мутант мүшелері "М ұлы" сериясында пайда болды, онда олардың барлығы "Қырыну" салдарынан күштерін жоғалтқандары анықталды. Алайда, олар Quicksilver ұрлаған Терриген тұманы арқылы күштерін қайта алды, бұл оларды бақылаудан шығарды, бірақ бұл әсер кейіннен жойылды, оларды адам қалдырды. Қызығы, осы "Экскалибур" кезеңіндегі "Uncanny X Men" басылымдары түпнұсқа "Экскалибурмен" көп ортақ нәрсеге ие болды: Крис Клермонттың жеңіл әңгімелері, Алан Дэвис пен Марк Фармердің жарқын суреттері, Nightcrawler және Рейчел Саммерс сияқты кейіпкерлер, тіпті Капитан Британияның эпизодтық қатысуы. + Геношалық "Экскалибур" Кейіпкердің нақты аты Магнитодағы белсенділігі Макс "Магнус" Эйзенхардт "Экскалибур", 3-том, №1 (2004) Профессор Х Чарльз Фрэнсис Ксавье Каллисто Қара жыртқыш Генри Филип Маккой (Жер 295) Фриксшоу Карима Шапандар Шола Инкози Зұлым.

Жаңа Экскалибур (2005 2007)

Excalibur журналының соңғы санының хаттар беті (3-том) 2005 жылдың қараша айында тақырыпты New Excalibur деп қайта іске қосуды жариялады. Осы комикстің авторы Клермонт болды. New Excalibur бастапқы серияға, Геношадағы комикстен гөрі көбірек ұқсайды, себебі ол Капитан Британия мен Питер Висдомды басты кейіпкерлер ретінде көрсетеді және оқиға Лондон қаласында өтеді. Басқа кейіпкерлердің арасында бұрынғы жаман жігіт, енді X-Man болған Джаггернаут, бұрынғы X-әйел Садж және Даззлер, сондай-ақ бұрын Exiles тобының құрамында болған Ноктюрн бар. 2005 жылдың соңындағы көптеген Marvel комикстері сияқты, бұл комикс "M үйінің" салдарынан пайда болды. "Uncanny X-Men" журналының төрт саны New Excalibur комиксіне негіз салды. Капитан Британия команданы New Excalibur #5 санында біріктірді, бұл Lionheart, Albion және Warwolves шабуылынан бұрын болды. Кейін команда "M күнінен" кейін күшін жоғалтқан Black Air және Black Tom Cassidy шабуылына ұшырады. Black Air, Dazzler, Wisdom, Nocturne және Капитан Британия оларды жеңгеннен кейін шегінді. Джаггернаут оны сөзге келтіргеннен және Джаггернауттың досы Сэмми Парені өлтіргені үшін өзін кінәлі сезінгеннен кейін Black Tom басылды. Садж астралдық күресте Shadow X-тен келген Dark Charles Xavier-мен кездесті, онда Садж оның астралдық түрін атып, жеңіске жетті. Псилок New Excalibur-ға қосылды және Shadow X-ті құруға жауапты Shadow King шабуылы кезінде оларға көмектесті. Псилок Dark Xavier-ге пси-жартысын сілтеп, New Excalibur-ды құтқарды және жарықпен жоғалып кетті. Капитан Британия оның қайтыс болғанын ойлайды, ол Exiles-қа қосылғанын білмейді. Псилокпен болған оқиғадан кейін New Excalibur қайта күш алған Chamber-мен кездесті, Камелотқа сапар жасап, оны құтқарды (қара салт атты рыцарь уақытша олармен бірге жүрді) және Джаггернаутқа оның күштерінен туындаған проблемаларды шешуге көмектесуге тырысты. Ноктюрн инсульт алды және команда оған қалпына келуге көмектесуге тырысуда. Кейін Альбион өзінің оқиғасын Lionheart-қа айтып береді. Ол басқа әлемнен келген Брайан Брэддок, онда бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталмады және ол амулетке қарағанда қылышты таңдады. Ол әлеміне бейбітшілік әкелді, бірақ адамдар аштықтан өліп жатты. Ол басқа бір Капитан Британиямен кездескеннен кейін оның әлеміне көшіп, Капитан Британия корпусына қарсы қырғын жасады. Содан кейін ол Shadow X және Мишель Скиклуна, Black Air агентімен кездеседі және олар New Excalibur-ға қарсы тұруға дайындалады. Өте жекпе-жек оларды ажыратады, ал Садж Диана Фокс ретінде олардың қатарына кіріп кетеді. Альбион Англияның барлық энергиясын заттарды қолдана отырып басып алады және оны жеңіп алады, ал Садж оған толыққанды бағынышты жаңа тұлғаны қалыптастырады. Олар Dark Cyclops-ты да, Dark Beast-ты да өлтіріп, New Excalibur мен Shadow X-ті соңғы қарсыласуға мәжбүр етеді. Dark Marvel Girl, Джаггернаут және Dark Angel соңғысының өміріне қарамастан, Dazzler, Dark Iceman және Пит Висдом өздерінің күштерін біріктіріп, барлық капитанды соқыр қылып, Nocturne-ді, капитанның денесіне ие болып, ауруханадан шығарып, бейбіт тұрғындарды эвакуациялайды. Капитан Британия Альбионға қарсы тұрып, Саджді қалыпқа келтіруге тырысады, ал екі Брайан Брэддок шайқасуға дайындалады. Содан кейін Капитан Британия Альбионды жеңеді, ал Dark Marvel Girl Альбион қолданған құрылғыны тауып, Ұлыбританиядағы барлық технологияны қайта іске қоса алады. New Excalibur #24 осы комикстің соңғы саны болды, ал оқиға желілері X Men: Die by the Sword кроссоверлік мини-сериалына көшті.

The letters page of the final issue of Excalibur (vol. 3) announced a relaunch of the title as New Excalibur in November, 2005. This incarnation of the book was written by Claremont. New Excalibur has more in common with the original series than the Genosha based book had, for it features Captain Britain and Peter Wisdom as main characters and takes place in London. Other characters include the reformed villain turned X Man the Juggernaut, the former X Women Sage and the Dazzler, and Nocturne, formerly of the Exiles. As with many of Marvel's late 2005 books, it spun out of the after effects of "House of M". Four issues of Uncanny X Men laid the foundation for New Excalibur. Captain Britain brought the team together in New Excalibur #5, preceding an attack from Lionheart, Albion, and the Warwolves. Later, the team faced an attack by Black Air and Black Tom Cassidy, who was depowered due to "M Day." Black Air retreated after the Dazzler, Wisdom, Nocturne, and Captain Britain trounced them. Black Tom surrendered after the Juggernaut talked him down and made him feel guilty about killing the Juggernaut's friend, Sammy Paré. Sage confronted the Dark Charles Xavier from Shadow X in an astral fight, where Sage shot his astral form and won. Psylocke joins New Excalibur and assisted them during an attack by the Shadow King, who was responsible for the creation of Shadow X. Psylocke plunged a psi blade into Dark Xavier, saved New Excalibur, and vanished in a flash of light. Captain Britain believes her to be dead, unaware that she has joined the Exiles. Since the incident with Psylocke, New Excalibur has met up with a repowered Chamber, visited and saved Camelot (while the Black Knight temporarily traveled with them), and have attempted to help the Juggernaut with some troubles stemming from his powers that he received from the Crimson Gem of Cyttorak. Nocturne had a stroke and the team is trying to help her recover. Later on, Albion tells his story to Lionheart. He is a Brian Braddock from another world, where their first World War never ended and he chose the sword over the amulet. He brought his world peace, but people kept starving and dying. When he met an alternate Captain Britain, he moved onto the latter's world and from there began a killing spree on the Captain Britain Corps. He then meets Shadow X and Michelle Scicluna, a Black Air agent, and they prepare to take on New Excalibur. Rivalry sets them apart, though, and Sage infiltrates them as Diana Fox. Albion manages to take down all of England's energy using objects and conquers it, with Sage developing a new persona, completely subordinate to him. They kill both Dark Cyclops and the Dark Beast, forcing New Excalibur and Shadow X to ally to make what might be their last stand. Dark Marvel Girl, the Juggernaut, and the Dark Angel create a diversion, at the cost of the latter's life, to allow the Dazzler, the Dark Iceman, and Pete Wisdom to combine their powers and blind all of the Captains while Nocturne, who has left the hospital while possessing a Captain's body, evacuates the civilians. Captain Britain arrives to face Albion and tries to bring Sage back to normal and the two Brian Braddocks prepare to face off. Captain Britain then defeats Albion, as Dark Marvel Girl finds the device that Albion had used and is able to reactivate all of the technology in Great Britain. New Excalibur #24 was the final issue of this title, with the storylines carrying over into the crossover miniseries X Men: Die by the Sword.

X-Men: Қилыстан өлу

Псилоки және Күнқұйрық Жер 616-ға сапар шегеді, Жаңа Экскалибурдың жеңіс кешінде Капитан Британия мен Ноктюрнді күтіп алады. Бірақ, кештің барысында Капитан Британия Руж Морт есімді бронелиген әйел басқарған шабуыл жасағынан жарақаттанады. Псилоки ағасына көмектесуге тырысса, қалғандары шайқасуға дайындалады. Жеңе алмайтындарын түсінген соң, олар Паноптихронға телепортталады. Дэйзлер онда Ұзыншаңның тірі болғанымен, оны есіне алмастай екенін және Мистик оны өлімінен қайтаруға тырысып жатқанын біледі, ал ол өзінің азабын жеңілдету үшін өзін-өзі өлтіруді жоспарлап отыр. Ноктюрн бұрынғы әріптестерімен қуанышпен қайта қосылады, ал Сейдж Капитан Британияға күтім жасауға ең лайықты деп табылса, Кэт сканер арқылы Рома мен Сатурниннің қиын жағдайда екенін анықтайды. Корпус Сатурниннің араласуына қарамастан, көп шығынға ұшырайды. Кэт Брайанды тексергенде, Блинк, Морф, Сембертут, Күнқұйрық және Дэйзлер шайқасқа қосылады. Дэйзлер Романы ауыр жарақаттаған Руж Мортпен күреседі, ал Морф Джеймс Джасперспен ашуланып шайқасады, бірақ жоспары тез күйреп қалады. Сейдж, Псилоки және Висдом Альбионды өз жағына тартады, ол Джеймс Джасперске тең келгенімен, Джасперс ашуға толы Фьюриге айналады. Мерлин қызына жұмысты аяқтау үшін келеді, бірақ Псилоки оны жеңіске жетеді. Содан кейін Капитан Британия Фьюриге шабуылдайды және Блинк пен Альбионның көмегімен оны уақытша жеңіп, Мерлиннің жеңілісіне себеп болады. Бірақ бұл жеңіс құнымен төленеді, себебі Рома қайтыс болады, бірақ өлімінен бұрын барлық білімін Сейджтің санасына жеткізеді. Сатурнин Альбионды түрмеден босатып, Корпусты басқаруға уәде береді, ал Сейдж пен Ноктюрн енді өзінің өткенін еске түсірген Лонгшотпен команда алмасады. Жаңа Экскалибур, енді тек төрт мүшеден тұрады, Мерлинмен болған соңғы шайқастан кейін тарап кетеді.

Экскалибур (4-том): 2019

Экскалибур 2019 жылдың қазан айында X-тың таңғы жарығының бір бөлігі ретінде қайта іске қосылды. Бастапқы құрамда Бетси Брэддок жаңа Капитан Британия, Гамбит, Рог, Юбилей, Риктор және Апокалипсис болды. Бетси Брэддок өзінің бастапқы денесіне оралды, ол ағасы Капитан Британия мен оның әйелі Мегганмен қайта байланысуға уақыт жұмсады. Кракяға көшуге қуанышты болғанымен, Бетси Псилок кодын пайдаланудан тартынды және көп жылдар бойы денесімен айналысқан Кванноннан белсенді түрде аулақ болды. Эгг оған өзінің және Бестің қалған бөлігі оның інісі Джеймиді қайта тірілткенін айтты, бірақ ол оны өміріне қайтаруға қарсы болды. Апокалипсис оған жаңа Кракоандық шлюз пайда болғанын, бірақ ол екінші жағынан бұғатталғанын айтты. Қақпа Авалонға, Басқа әлемнің патшалықтарының біріне алып бара жатқандықтан, ол Капитан Британиямен сөйлесуді және оның амулетімен сонда барып, тергеу жүргізуді сұрады. Бетси мен Британия Камелотқа сапар шекті және Морган ле Феймен кездесті, ол қақпаның неге пайда болғанын анықтауға тырысты, себебі ол оның сиқырын тартып жатқан. Жердегі сиқыршылардың кінәсі деп сеніп, ол Бетсиге шабуыл жасады, Бетси амулетті пайдаланып қашып кетсе де, мұны істеу үшін Капитан Британияны басқарады. Кракоада Апокалипсис Рог, Гамбит және Юбилейді шақырып, жағдай туралы хабарлады және Рогтың күшін қақпаны жою үшін жеткілікті әлсірету үшін қолданды. Алайда, сиқырлы жарылыс оны гүлдермен жабылған табытқа құшақтап қойды. Бетси Рог, Гамбит және Джубилейді ескі Экскалибур маякқа алып барады, бірақ Морган оны өртеп жібергенін біледі. Рог гүлдері оны Кракоаның кеңейтуіне айналдырады және өсімдіктерден жасалған жаңа маяк салынады, оның жарығы Рог болып табылады. Акаба кланы сиқыршылары маякқа шабуыл жасайды, бірақ Экскалибур оларды қарсы алады. Басқалардың наразылығына қарамастан, Апокалипсис келіп, Рогты қорғауға уәде береді, ал басқалары Камелотқа барып, Капитан Британияны құтқаруға барады. Алайда, Морганның күштері тым күшті және олар шегінуге мәжбүр болады, Бетси ағасын босату үшін Капитан Британияның мантиясын алуға мәжбүр болады. Апокалипсис күшін жоғалтқан Рикторды тауып, оны Кракоаға келуіне сендіреді. Апокалипсис Гамбит пен Рикторды жер астына сиқырлы кристалдарды ұрлауға жібереді, ал Апокалипсис білместен Престиж (Гамбиттің өтініші бойынша) телепатиялық жолмен Роугтың санасына кіріп, оны босатуға көмектеседі. Апокалипсис Роугтың ерте оянғанын білгенде ашуланады, өйткені бұл оның жоспарларына кедергі келтіреді. Өкініш ретінде, Рог Апокалипсті өлтіреді, оны кейіннен Бес адам Кракоада қайта тірілтеді және Камелотқа келіп, Морган ле Фейді олардың наразылықтарын капитан Британия мен оның ағасы арасындағы жекпе-жекпен шешуге мүмкіндік беруге сендіреді. Бетси Брайнды жеңген кезде Апокалипсис Джеймиді патша етіп таққа отырғызғанын және Морганды Апокалипсис тәжірибелер жүргізу үшін алып кететінін айтады. Брайан Морганның бақылауынан босап, енді ол Капитан Британия болуға лайық емес екенін біледі және титулды ресми түрде Бетсиге қалдырады. Апокалипсис пен Екзодист Excalibur-дан бүлдіршіндердің басын алуды сұрайды, өйткені олар сиқырлы қасиеттерге ие, бұл команданы Каллен Бладстоунмен қақтығысқа әкеледі, оларды да аңшылыққа шығарады. Апокалипсис Экскалибурға Жұлдызды жарық Цитаделіне кіреберіс орнатуды тапсырады, бұл оларды Леди Сатурнинемен қақтығысқа әкеледі, ол Бетсиді жаңа капитан Британия ретінде қабылдаудан бас тартады. Гамитс Кандраның өмір күшін сақтайтын Цитадельден асыл тасты ұрлайды, бірақ Роугқа айтпайды. Кандра Гамбитке Апокалипсис бірдеңе жоспарлап отырғанын ескертеді және Гамбит бас тартса да, оның асыл тасын оған бермеуін сұрайды. Апокалипсис сыртқы адамдарды жинап, олардың ескіргенін айтады, өйткені барлық мутанттар енді қайта тірілу қабілетіне ие. Риктор, Селин, Гидеон және Абессаломмен бірге басқа сыртқы адамдарды өлтіру үшін, олардың өмірлік күштері порталды сиқырлы рәсім арқылы қуаттандыру үшін отын ретінде пайдаланылуы мүмкін. X of Swords оқиғасы кезінде Апокалипсис сыртқы қақпаны іске қосудың мақсаты оның әйелі Жаратылыс пен олардың балалары, оның түпнұсқалық төрт салт аттысы жын-шайтандармен күресіп мыңдаған жылдар бойы тұтқында жүрген, бір кездері Кракоаның бөлігі болған арал Аракка жету үшін екенін айтады. Ол Өзге әлемге кіретін қақпа арқылы өзіне қоса шақырушыны, Баншиді және қол сұғылмайтын Юнусты алады, бірақ олар сатқындыққа ұшырайды, өйткені Шақырушы өзінің Соғыстың ұлы екенін ашады және салт аттылары Апокалипсисті және Баншиді қатты жарақаттап, Юнусты тұтқынға алады. Құтқару миссиясы да сәтсіз аяқталады, бірақ Сатурнине төбелес тоқтатып, Кракоа мен Аракконың чемпиондары арасында турнир өткізілсін деп жариялайды, бұл Өзге әлемді құлатпау үшін қажет, оның регенті ол болып табылады. Чемпиондар болжамды қаруларын іздеп жүргенде, Брэддок ағайындылары Цитадельге Жұлдызды қылышты алу үшін барады. Іздеу кезінде Сатурнине Бетсиге деген жек көрінісін білдіреді, оны түрмеге қамап, ол амулет пен қылыш арасында таңдау жасауға міндетті болмағандықтан, ол Капитан Британия болуға лайық емес екенін айтады, өйткені ол оны Авалондағы Брайаннан алған. Джейми Бетсиді босатады және олар Сатурниненің палатасына барады, онда Брайан оны азғындыққа түсіріп, Бетсиге Жұлдызды қылышты алуға жеткілікті уақыт береді. Өшініш ретінде Сатурнине турнирдегі бірінші жекпе-жек Бетси мен ешқашан жеңілмейтін Аракки мутанты Иска арасында болады деп жариялайды. Бетси Исканың шабуылын тойтаруға тырысқанда, Жұлдызды қылыш бірден сынды және Бетси де, ол қайтыс болды деп есептеледі. Сатурнине бөлшектерін өз палатасына алып, Капитан Британия корпусын қайта тірілту үшін пайдаланады, бірақ олардың барлығы Брайанның емес, Бетсидің бейнесінде жасалғанын көргенде қорқады. Турнир аяқталғаннан кейін Апокалипсис Араккоға отбасымен қайта оралады. Апокалипсис пен Бетсидің өлімінен кейін, Экскалибурдың қалған бөлігі жоғалды және не істеу керегін білмейді. Рог пен Гамбит Бетсиді қайта тірілту үшін X-факторға өтініш береді, бірақ Норстар мен Престиж Бетси Искамен болған жекпе-жекте қайтыс болды ма, жоқ па, білуге болмайды және оны қайта тірілтуге тәуекел етпейді, бұл команданың көңілін қалдырады. Олар Авалондағы Брайанға барады, ол Капитан Авалоның мантиясын киіп, Джеймидің тағының қорғаушысы болып жұмыс істейді. Мегган олармен бірге Өзге әлемге Бетси тірі ме екенін көру үшін бірге жүруге келіседі, ал Джейми құпия түрде Бетсидің клонын жасау үшін Мистер Синистермен келісім шартады. Балама уақыт жолағында Бетси оянады және ол Ангелмен құпия махаббаты бар үшінші Елизавета патшайымының орнына отырғанын көреді. Ол оған өзінің түпнұсқалық ғаламына оралуы керек екенін түсіндіреді, ал Ангел оның бұрынғы әйелі Кваннон оны Өзге әлемге контрабандалауға көмектесе алады дейді. Миссия кезінде Бетси өзінің уақыт жолағындағы тарихы туралы Кваннонмен сөйлесуге тырысады, бірақ Кваннон ашуланып, оны портал арқылы итеріп жібереді. Экскалибур Пит Уиздоммен бірігіп, Бریتн халқын Кракоаға тастап кеткен мутант Капитан Британия Бетсиге қарсы шығарған Акаба кланынан қорғайды. Бетси қайта оралады, бірақ өзін-өзі оқшаулап, ешкіммен сөйлемейді, Рог оның олардың түпнұсқалық Бетсисі емес екеніне күдік көреді. Эмма Фрост келіп, Кракоан кеңесі Сатурнименің қабылдауына баруға тырысқан, бірақ олардың қабылдауына қабылданбаған, өйткені оларда Капитан Британия болмаған, бірақ енді Бетси оралғаннан кейін, ол өзінің жұмысын істеуі керек дейді. Рог пен Риктор Апокалипсистің ескі зертханасына жауап іздеуге барады, онда Апокалипсис барлық сиқырлық зерттеулерін Рикторға қалдырғанын біледі. Оларды Бетси шабуылдайды, бірақ Кваннон құтқарады, ол бұл нағыз Бетси Брэддок емес дейді. Капитан Британия корпусының басқа мүшелері Бетсиді іздеуге тырысады, бірақ олардың бірі, Элспет Брэддок, оның санасын тауып, шамға қамап қояды. Ол, сондай-ақ үшінші Елизавета патшайымы өз денесіне қайта оралғаннан кейін, олармен бірге Бетсиді іздейді.

Excalibur was relaunched as a part of Dawn of X in October 2019. The initial roster comprised includes Betsy Braddock as the new Captain Britain, Gambit, Rogue, Jubilee, Rictor and Apocalypse. Betsy Braddock, returned to her original body, has spent time reconnecting with her brother Captain Britain and his wife Meggan. Although she is excited to move to Krakoa, Betsy is hesitant to use the Psylocke codename and actively avoids Kwannon, whose body she had taken over for many years. Egg informs her that he and the rest of The Five have resurrected her brother Jamie although she is reluctant to let him back into her life. Apocalypse informs her that a new Krakoan gateway has appeared but it is being blocked from the other side. As the gate leads to Avalon, one of the kingdoms of Otherworld, he requests that she speak with Captain Britain and use his amulet to travel there and investigate. Betsy and Britain travel to Camelot and are confronted by Morgan le Fay, who is trying to work out why the gate has appeared as it is siphoning her magic. Believing it to be the fault of Earth's mages, she attacks Betsy, taking control of Captain Britain to do so though Betsy escapes using the amulet. On Krakoa, Apocalypse summons Rogue, Gambit and Jubilee, informing them of the situation and uses Rogue's powers to weaken the gate enough for it to be destroyed. However, the resulting magical explosion encases her in a flower coffin. Betsy takes Rogue, Gambit and Jubilee to the older Excalibur lighthouse but finds that Morgan has burned it down. Rogue's flowers make her an extension of Krakoa and a new lighthouse made of plants is constructed, with Rogue as its light. Mages from Clan Akkaba, those misguidedly loyal to Apocalypse, attack the lighthouse but Excalibur fight them off. Despite the protests of the others, Apocalypse arrives and promises to protect Rogue while the others head to Camelot to rescue Captain Britain however, Morgan's forces are too powerful and they have to retreat, leading Betsy to take up the mantle of Captain Britain until she can free her brother. Apocalypse finds Rictor, who has lost control of his powers, and convinces him to come to Krakoa. Apocalypse sends Gambit and Rictor underground to steal magic infused crystals while, unbeknownst to Apocalypse, Prestige (at Gambit's request) telepathically infiltrates Rogue's mind and helps to free her. Apocalypse is enraged when he finds out Rogue has been awoken prematurely as this interferes with his plans. As revenge, Rogue kills Apocalypse, who is later resurrected on Krakoa by the Five and arrives in Camelot to convince Morgan le Fay to allow them to settle their grievances with a duel between Captain Britain and her brother. When Betsy defeats Brian, Apocalypse reveals that he has crowned Jamie as King and Morgan is taken away to be experimented on by Apocalypse. Brian, freed from Morgan's control finds that he is no longer fit to be Captain Britain and officially bequeaths the title to Betsy. Apocalypse and Exodus request that Excalibur obtain warwolf heads as they have magical qualities, leading the team into conflict with Cullen Bloodstone, is also hunting them. Apocalypse tasks Excalibur with planting a gateway in the Starlight Citadel, which brings them into conflict with Lady Saturnyne, who refuses to accept Betsy as the new Captain Britain. Gamits steals a gem from the Citadel which houses the life force of Candra but does not tell Rogue. Candra warns Gambit that Apocalypse is planning something and begs him not to give her gem to him, though Gambit refuses and throws it into the gateway. Apocalypse gathers the Externals tells them that they are obsolete, as all mutants now have the ability to be resurrected, and teams up with Rictor, Selene, Gideon and Absalom to kill the other Externals so that their life forces can be used as fuel to power the gate via a magical ritual. During the X of Swords event, Apocalypse reveals that his motives for powering the External Gate was so that he could reach Arakko, an island that was once part of Krakoa, where his wife Genesis and their children, his original Four Horsemen have been trapped thousands of years fighting demons. He takes Summoner, Banshee and Unus the Untouchable with him through the gate to Otherworld but they are betrayed when Summoner reveals himself as the son of War and the Horsemen attack, gravely injuring Apocalypse and Banshee while capturing Unus. A rescue mission similarly goes awry but the fighting is stopped by Saturnyne, who declares that a tournament be held between the champions of Krakoa and Arakko in order to avoid all out war which could potentially destabilize Otherworld, of which she is regent. As the champions search for their prophesied weapons, the Braddock siblings visit the Citadel to retrieve the Starlight Sword. During their search, Saturnyne expresses her hatred for Betsy, locks her in prison and states that she is unworthy to be Captain Britain because she did not have to choose between the amulet and the sword as is tradition because she was simply given it by Brian back in Avalon. Jamie frees Betsy and they go to Saturnyne's chambers, where Brian manages seduces her, distracting her long enough for Betsy to claim the Starlight Sword. As revenge, Saturnyne declares that the first fight during the tournament is between Betsy and Isca the Unbeaten, an Arakki mutant with the power to never lose. When Betsy attempts to parry one of Isca's attacks, the Starlight Sword shatters immediately and so does Betsy, who is presumed dead. Saturnyne takes the pieces to her chambers and uses them to revive the Captain Britain Corps but is distraught when they are all made in Betsy's image rather than Brian's. Following the conclusion of the tournament, Apocalypse returns to Arakko with his family. Following the departure of Apocalypse and the death of Betsy, the rest of Excalibur are lost and unsure of what to do next. Rogue and Gambit submit a request to X Factor to have Betsy resurrected but Northstar and Prestige state that there is no way to know whether Betsy died during the fight with Isca or not and therefore won't risk reviving her, much to the team's frustration. They head to Avalon, where Brian has taken on the mantle of Captain Avalon and works as the protector of Jamie's throne. Meggan volunteers to accompany them into Otherworld to see if Betsy is still alive while Jamie secretly makes a deal with Mister Sinister to create a clone of Betsy. In an alternate timeline, Betsy awakens and finds that has taken the place of Queen Elizabeth III, with Angel as her secret lover. She explains to him that she needs to return to her original universe and Angel states that his ex wife, Kwannon, can help smuggle her to Otherworld. During the mission, Betsy tries to talk to Kwannon about their history in her timeline but Kwannon becomes angry and forces her through the portal. Excalibur team up with Pete Wisdom to defend the Lighthouse from Clan Akkaba, who have turned the British people against Betsy, a mutant Captain Britain who abandoned them for Krakoa. Betsy returns but isolates herself, refusing to talk to anyone, leading Rogue to suspect that she is not their original Betsy. Emma Frost arrives and declares that the Krakoan Council attempted to arrange an audience with Saturnyne but, as they did not have a Captain Britain to represent them, their request was refused but, now that Betsy is back, she must do her job. Rogue and Rictor go to Apocalypse's old lab to look for answers, where it is reveal that Apocalypse had left all of his magical research to Rictor. They are attacked by Betsy but saved by Kwannon, who declares that is not the real Betsy Braddock. Other members of the Captain Britain Corps attempt to search for Betsy until one of them, Elspeth Braddock, finally locates her consciousness and traps it in a lamp. She, along with Queen Elizabeth III who has been returned to her body, and the rest of the Corps, go to the Citadel to get Saturnyne to revive Betsy but she outright refuses. Excalibur use Jamie's clone of Betsy and one of Apocalypse's rituals to try to bring Betsy back to life but the spell doesn't work. Kwannon releases Betsy's consciousness and uses the connection between them to track it down in Otherworld. Betsy and Kwannon have a psychic battle where they reconcile their past and Kwannon temporarily acts as the host for Betsy's consciousness until she returns it to the clone body, reviving her. Rogue then reveals that she knows who the fake Betsy was: Malice, who is now loose in Krakoa. During the Hellfire Gala, Betsy attends a meeting with Professor X, Emma Frost and the UK ambassador, who is secretly a member of Clan Akkaba. He expresses his dislike for a mutant Captain Britain and announces that the UK will no longer be an ally of Krakoa. Rictor is sent into a spiral when Shatterstar appears and tries to reconnect, causing him to cleave the piece of land where the Lighthouse stands into a new island off the coast of the UK. Clan Akkaba murder Pete Wisdom in order to fully revive Morgan le Fay.

Экскалибур мүшелері

Кейіпкер Шынайы аты Капитан Британияға қосылды Брайан Брэддок Экскалибур: Қилық тартылады (1987) Мегган Мегган Брэддок Феникс Рейчел Саммерс Түнгі жұлдыз Курт Вагнер Шадуэкэт Кэтрин Прайд Локхид Виджет Кейт Распутина Экскалибур, 1-том #1 (1988) Килун Колин Маккей Экскалибур, 1-том №46 (1992) Сериза Экскалибур, 1-том №47 (1992) Ферон Экскалибур, 1-том #49 (1992) Micromax Скотт Райт Экскалибур, 1-том №68 (1993) Моира Мактаггерт Моира Кинросс Мактаггерт Экскалибур, 1-том #71 (1993) Күндізгі саяхатшы Аманда Сефтон/Джимайн Сардос Экскалибур, 1-том #75 (1994) Дуглак Уорлок Экскалибур, 1-том №78 (1994) Вольфсбен Ране Синклер Экскалибур, 1-том #90 (1995) Пит Висдом Питер Пол Висдом Экскалибур, 1-том №91 (1995) Колосс Пётр "Петр" Распутин Экскалибур, 1-том #92 (1995) Экскалибур: Қуаттың семсері Капитан Британия Брайан Брэддок Экскалибур, 2-том #1 (2001) Мегган Мегган Брэддок Псилок Элизабет "Бетси" Брэддок Қара салтшы Дана Уитман Ұлыбритания капитаны Линда Маккуиллан Крестонос X Бран Брэддок Сэр Бенедикт Жаңа Экскалибур Капитан Британия Брайан Брэддок Жаңа Экскалибур #5 (2006) Дазлер Элисон Блэр Сейдж Тесса Пит Зияткерлік Питер Пол Зияткерлік Жаңа Экскалибур #3 (2006) Ноктюрн Талия Жозефина "Т. Ж." Вагнер Джаггернаут Кейн Марко Жаңа Экскалибур #4 (2006) Арыстанжүрек Келси Киркланд Ли Лонгшот X-мендер: семсермен өл #5 (2007). Экскалибур (2019) Капитан Британия Элизабет "Бетси" Брэддок Экскалибур, 4-том (2019) Гамбит Реми Этьен Лебо Рог Анна Мари Лебо Юбилей Юбилей Ли Риктор Хулио Эстебан Рихтер Апокалипсис En Sabah Nur Monarch Джейми Брэддок Экскалибур, 4-том #24 (2021) Капитан Авалон Брайан Брэддок Экскалибур, 4-том #25 (2021) Мегган / Глориана Мегган Брэддок Шаттерстар Гаведра Жеті Бей Қанды Ай Бей Достастары Рома Экскалибур Арнайы басылым, 1-том #1 (1988) Детектив Дай Томас Экскалибур, 1-том #1 (1988) Алисанде Стюарт / Каледония Экскалибур, 1-том #6 (1989) Алистер Стюарт Банши Шон Кэссиди Қауіпсіз X-мендер, 1-том #254 (1989) Рори Кэмпбелл / Ахаб Родерик "Рори" Кэмпбелл Экскалибур, 1-том #72 (1993) Мимика Кальвин Монтгомери Ранкин Экскалибур, 1-том №123 (1998) Strider Экскалибур, 2-том #2 (2001) Шого Шого Ли Экскалибур, 2-том #2 (2020)

Character Real name Joined in Captain Britain Brian Braddock Excalibur: The Sword is Drawn (1987) Meggan Meggan Braddock Phoenix Rachel Summers Nightcrawler Kurt Wagner Shadowcat Katherine Pryde Lockheed Recruits Widget Kate Rasputina Excalibur, Vol. 1 #1 (1988) Kylun Colin McKay Excalibur, Vol. 1 #46 (1992) Cerise Excalibur, Vol. 1 #47 (1992) Feron Excalibur, Vol. 1 #49 (1992) Micromax Scott Wright Excalibur, Vol. 1 #68 (1993) Moira MacTaggert Moira Kinross MacTaggert Excalibur, Vol. 1 #71 (1993) Daytripper Amanda Sefton/Jimaine Szardos Excalibur, Vol. 1 #75 (1994) Douglock Warlock Excalibur, Vol. 1 #78 (1994) Wolfsbane Rahne Sinclair Excalibur, Vol. 1 #90 (1995) Pete Wisdom Peter Paul Wisdom Excalibur, Vol. 1 #91 (1995) Colossus Piotr "Peter" Rasputin Excalibur, Vol. 1 #92 (1995) Excalibur: Sword of Power Captain Britain Brian Braddock Excalibur, vol. 2 #1 (2001) Meggan Meggan Braddock Psylocke Elizabeth "Betsy" Braddock Black Knight Dane Whitman Captain UK Linda McQuillan Crusader X Bran Braddock Sir Benedict New Excalibur Captain Britain Brian Braddock New Excalibur #5 (2006) Dazzler Alison Blaire Sage Tessa Pete Wisdom Peter Paul Wisdom New Excalibur #3 (2006) Nocturne Talia Josephine "T. J." Wagner Juggernaut Cain Marko New Excalibur #4 (2006) Lionheart Kelsey Kirkland Leigh Longshot X Men: Die by the Sword #5 (2007). Excalibur (2019) Captain Britain Elizabeth "Betsy" Braddock Excalibur, vol. 4 (2019) Gambit Remy Etienne LeBeau Rogue Anna Marie LeBeau Jubilee Jubilation Lee Rictor Julio Esteban Richter Apocalypse En Sabah Nur Monarch Jamie Braddock Excalibur, vol. 4 #24 (2021) Captain Avalon Brian Braddock Excalibur, vol. 4 #25 (2021) Meggan / Gloriana Meggan Braddock Shatterstar Gaveedra Seven Bei the Blood Moon Bei Allies Roma Excalibur Special Edition, Vol. 1 #1 (1988) Detective Dai Thomas Excalibur, Vol. 1 #1 (1988) Alysande Stuart / Caledonia Excalibur, Vol. 1 #6 (1989) Alistaire Stuart Banshee Sean Cassidy Uncanny X Men, Vol. 1 #254 (1989) Rory Campbell / Ahab Roderick "Rory" Campbell Excalibur, Vol. 1 #72 (1993) Mimic Calvin Montgomery Rankin Excalibur, Vol. 1 #123 (1998) Strider Excalibur, Vol. 2 #2 (2001) Shogo Shogo Lee Excalibur, Vol. #2 (2020)

Жарық күші (Жер-597)

Нацистер Екінші дүниежүзілік соғысты жеңіп алған, және Гауптманн Энгланд басқаратын балама Жерден келген Найтлинг Форс командасы Мегган, Шэдоукет және Найткраулерден құралған. Команда алғаш рет Excalibur #9 санында пайда болды.

Еуропалық қорғаныс бастамасы (Ultimate Marvel)

Ultimate Marvel ғаламшарында Еуропалық Одақтың Супер солдат бағдарламасы ЭДИ (Еуропалық қорғаныс бастамасы) деп аталатын супербатырлар командасына ие, сонымен қатар олар Excalibur кодын тасымалдайды. Бұл Американың "Ultimates" командасының еуропалық баламасы. Олар алғаш рет "The Ultimates 2" комиксінде пайда болады және Тордың шығу тарихына қатысты. Олар Нью-Йоркте "Liberators" тобын жеңуге "Ultimates" командасына көмектеседі. Капитан Франция, Капитан Италия, Капитан Испания және жаңа Капитан Ұлыбритания сонда орналасқан. Енді жауға айналған Рид Ричардс бастаған "Ертеңгі күннің балалары" Италия және Франция капитандырын өлтірді, ал Испания мен Ұлыбритания аман қалды. Содан кейін Ұлыбритания "Ultimates" командасына қосылды.

Калибур (Жер-924)

Капитан Саксония басшылығымен командаға Халк, Өрмекші қыз, Доктор Стрэндж және Темір Жұдырақы кіреді. Команда алғаш рет Excalibur #49 санында пайда болды.

Экскалибур (Жер-148),

Йомен UK (Брион Бурдак) жетекшілігімен, Ээраттың Экскалибуры Тор, Қара рыцарь және Өрмекші адам нұсқаларын ұсынды. Команда алғаш рет Excalibur #1 санында пайда болды.

Экскалибур (Жер-99476)

Грисвальдтар отбасы кездейсоқ түрде порталға түсіп, Жер 99476 планетасына жетіп алады, онда динозаврлар жойылмайды. Сол әлемнің Британик Рексі және оның Экскалибурға балама командасы оларға Жер 616-ға қайтуға көмектеседі. Олар сондай-ақ Фантастикалық Бестіктің динозавр нұсқасымен – Саур Фантастик, Инвизигуанодон, Диноторч, жасыл түкті нәрсе және Арахнозаврмен шағын шайқас өткізеді.