Кіріспе

Сайжо (西条市) – Жапонияның Эхимэ префектурасындағы қала. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, қаланың халқы 58803 үй шаруашылығында 106 016 адамды құрады, ал халық тығыздығы шаршы километрге 210 адамға жетеді. Қаланың жалпы ауданы .

География

Сайжо – Шикоку аралындағы Эхиме префектурасының орталығында орналасқан және солтүстік жағынан Сето ішкі теңізімен шектеседі. Ол Батыс Жапониядағы ең биік тау – Исидзути тауының етегінде жатыр. Біріктірілген Сайжо қаласы кең аумақты қамтиды, ол Исидзути тау жотасының етегінен бастап Сето ішкі теңізіне дейін (бұрынғы Сайжо қаласы, Тоё қаласы, Коматсу кенті және Танбара кенті) бүкіл Дозен жазығына жайылып жатыр. Сондай-ақ, таулардың төменгі бөліктеріне дейін созылған кішігірім елді мекендер де бар. Дозен жазығы арқылы бірнеше өзендер ағып өтеді, олардың ішіндегі ең ірілері – Камо және Накаяма өзендері. Сайжо қаласы табиғи көктемгі суларымен әйгілі. Қаланың түкпір-түкпірінде және қалалық теміржол станциясында Сайжо "Жапонияның көктемгі су астанасы" деп жазылған тақтайшалар орнатылған. Жергілікті халық "учинюки" деп атап кеткен көптеген бұлақтар бар, олардан жергілікті тұрғындар мен келушілер су құйып алады. Көптеген жеке үйлер де суды пайдалану үшін жеке құдықтар қазып алады. Кукай (Кобо Дайши деп те аталады) есімімен аталған, Кобосуи деген танымал тұщы су бұлағы Сайжо портының түбінен ағып шығады және оны жергілікті тұрғындар мен будда дінінің ізбасарлары ішіп, құлшылық ету үшін келеді.

Атаудың шығу тегі

Саидзо есімінің жазбада алғашқы рет кездесуі – үшінші Камакура шогуны Минамото но Санетомоның, кейін ғасырлар өткен соң жазылған Коно кланының тарихы Йошокиге енгізілген аймаққа билігін мойындаған хаты. Кейбір аймақтық тарихшылар, мысалы Юзуру Ямаучи, осы құжаттың рас екендігіне күмәндік туғызып, Саидзо туралы ең сенімді деректер Камакура кезеңінің соңынан басталатынын айтады. Саидзо атауының этимологиясы белгісіз. Ниихамадағы Кикоджи ғибадатханасынан сақталған құжаттардағы бір болжам бойынша, бұл аймақ бұрын екі қала арасындағы шағын таулармен бөлінген "батыс ауданына" (Саидзоның тікелей мағынасы) және шығыс ауданына (Тодзё, қазір Ниихама) бөлінген. Көп тараған түсіндірме осы болжамға сәйкес келіп, Саидзо атауы мен географиялық шекараларын 7-ғасырғы Тайка реформаларымен байланыстырады, алайда бұл түсіндірме нақты тарихи дәлелдердің жетіспеуіне байланысты даулы.

Климат

Сайжода ылғалды субтропиктік климат (Köppen Cfa) басым, ол жылы жаздармен және ылғалды қыстармен, сондай-ақ аз қар жауумен сипатталады. Сайжодағы жылдық орташа температура 14,1 °C. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 1839 мм, ең көп жауын-шашын қыркүйек айында жауады. Орташа температура ең жоғары көрсеткішін қаңтар айында шамамен 25,3 °C-қа жетеді, ал ең төменгі температура да қаңтар айында шамамен 3,0 °C-ты құрайды.

Демография

Жапондық халық санауы деректері бойынша, Сайдзё қаласының халқы 1960 жылдардан бері өзгеріссіз сақталып келеді.

Тіл

Сайдзё тұрғындары Iyo диалектісінің Тойо (шығыс Эхиме) нұсқасында сөйлейді, ол Батыс жапон тілдер тобына жатады және көп жағынан Кансай диалектісіне ұқсас. Диалектінің жергілікті ерекшеліктеріне байланысты, Сайдзёдағы адамдар өздерінің Тойо диалектісінің түрін Сайдзё диалектісі (Сайдзё бен) деп атайды.

Тарихқа дейінгі дәуір

Сайжо аймағы ежелгі Ийо провинциясының бір бөлігі болған және кем дегенде Жомон кезеңінен бері қоныстанған, мұны Ичикура жотасында табылған шамамен б.з.д. 6000 жылға дейінгі керамикалық бұйымдар дәлелдейді. Хачидо тауының үстінен және айналасынан Яёи кезеңінің орта және соңғы кезеңдеріне жататын көптеген заттар қазылып алынды. Таулы аймақтардағы кейінгі Кофун кезеңіне жататын қабірлердің көптеп шоғырлануы археологтарды қазіргі Сайжо орналасқан жазықтың қабір салуға тым суық немесе Сето ішкі теңізіне тым жақын болғандығына сендірді.

Орта ғасырдан қазіргі заманға дейін

Камакура кезеңінен Эдо дәуірінің басына дейінгі аймақтың тарихын толық қалпына келтіру қиын, өйткені Шикокуға жасалған шабуыл кезінде Кобаякава Такакаге Ийо провинциясын бағындыру науқанының салдарынан аймақтың көп бөлігі қирады. Камакура дәуірінің басында, шогунат күшті Коно кланын бүкіл Ийо провинциясының, оның ішінде Сайдзёның губернаторы (шуго) етіп тағайындады. Конолар бұл аймақта Сайжо аймағының феодалдық иелері ретінде ұзақ жылдар бойы билік жүргізді. Бірақ 1342 жылы Ашикага Такауджи шогунаттың Шикоку аймағындағы билігін нығайту мақсатымен Хосокава кланына Ийо провинциясына шабуыл жасауды бұйырды. Хосокава кланы Соғысқан Штаттар кезеңіне дейін аймақтың үлкен бөлігін бақылауына алды, ал Сайджо қазіргі Сунучи ауданындағы Такакоги қамалынан Ишикава кланы арқылы биледі.

Қазіргі заманғы

Мейдзи қайта жаңғыруынан кейін Сайдзё домені мен оған жақын орналасқан Коматсу домені 1871 жылы сәйкесінше Сайдзё және Коматсу префектуралары болып құрылды. Сол жылы екі префектура да жаңа Мацуяма префектурасына біріктірілді, ал 1873 жылы Камияма префектурасымен бірігіп, қазіргі Эхиме префектурасын құрды. Шова дәуірінің ортасында тау өнеркәсібінің төмендеуіне қарағанда, ауыл шаруашылығы және жағалау өнеркәсібі 1991 жылы дағдарыс басталғаннан кейін қысқаруды бастан кешірмей, экономикалық өрлеу кезеңінде тұрақты өсімді қамтамасыз етті. 1964 жылы Сайдзё «Жаңа Тойо өнеркәсіптік даму қаласы» мәртебесін алды, бұл жағалауды мелиорациялау жобаларының және ауыр өнеркәсіптің дамуымен бірге жүрді. Бұл Сайдзё портының өнеркәсіптік аймағына бұрыннан дамыған Тойо қаласы мен Ниихама қаласының жағалаудағы химиялық өнеркәсіптерімен бәсекелесуге мүмкіндік берді. Сайдзё жағалауы Шикоку аймағындағы ең ірі өнеркәсіптік аймақ болып табылады және материалдар, жартылай өткізгіштер, кеме жасау, сусындар, энергетика және болат сияқты алуан түрлі салаларды қамтиды. Сайдзёдан өнеркәсіптік өнімдердің құны Кочи префектурасының жалпы көлемінен жоғары. Жағалаудан алшақ, Кока-Кола компаниясы Коматсуда Шикоку үшін бөтелкелеу зауытын иеленеді. Panasonic Healthcare компаниясының Ийока ауданында 2013 жылы жабылған зауыты болды. Қаланың орталық бөлігінде орналасқан Сайдзё жазығы, Камо және Накаяма өзендерінің төмен ағысында орналасқан және гүл, көкөніс және жеміс ағаштарын өндіретін маңызды ауыл шаруашылық айманы ретінде танымал. Сайдзё фермалары мен бақшалары көптеген дақылдарды өндіреді, ал аймақ әсіресе дәстүрлі көктемгі қамырға қолданылатын шөптер (нанакуса но секку), баклажан, раушан, бие қабағы және шпинат өндірумен мәшһүр. Japan Agricultural (JA) тобы Сайдзё аймағында бірнеше тұрақты шаруалар базарын басқарады.

Білім

Сайжо қаласында қала әкімдігі басқаратын 26 мемлекеттік бастауыш мектеп және он мемлекеттік орта мектеп бар. Қалада Эхиме префектурасы білім басқармасы басқаратын бес мемлекеттік жоғары мектеп бар.

Фестивальдар

Сайдзё өзінің үш күзгі фестивалімен әйгілі, олар жыл сайын 14-17 қазанда өткізіледі. Онда 100-ден астам қолмен тасымалданатын ағаштан жасалған танжири немесе тайкодай (фестивальге байланысты) деп аталатын, қаладағы аудандық бірлестіктерге тиесілі жүзулер бар. Бұл жүзулердің биіктігі 5 метрге дейін жетеді, ал салмағы 600-ден 800 килограмға дейін жетеді. Бұл мерекелер Эдо дәуірінен бері тойланып келеді. Сайдзё фестивальдері Иваока киелі орын фестивалі (14 қазан – 15 қазан), Исоно киелі орын фестивалі (15 қазан – 16 қазан) және Идзуми киелі орын фестивалі (16 қазан – 17 қазан) ретінде белгілі, ең көп сандаған данжири (80-нен астам) Исоно киелі орын фестиваліне қатысады. Исоно киелі орын фестивалі 15-ші күні түнгі жарты сағатта Исоно киелі орындағы рәсіммен басталады, онда құдай Гошинё деп аталатын көшпелі киелі орынға шақырылады, содан кейін данжири мен төрт екі дөңгелекті микоши екі күн бойы қалада аралап жүреді. Жүзушілер дәстүрлі киім киіп, Исе-Ондоның жергілікті нұсқасын орындайды, бұл аймақтың Мие префектурасындағы Исе Ұлы киелі орынымен тарихи байланысын көрсетеді. Фестиваль кава-иримен аяқталады, онда Гошинё мен 11 данжири Камогава өзеніне түсіріледі, ал қалған жүзулер жағалаудан күзетіп тұрады.