Кіріспе

Богемияның 921-935 жылдардағы герцогы Вацлав I (; шамамен 907 – 28 қыркүйек 935), Вацлав I немесе Вацлав І - Богемияның 921 жылдан өліміне дейін, шамамен 935 жылға дейін князі (kníže). Аңыз бойынша, оны кіші ағасы Болеслав Жәбірші өлтірді. Оның шейіт болуы және көптеген өмірбаянның кең танылуы оның батырлық ерліктеріне байланысты беделге ие болуына, содан кейін қасиеттілікке ие болуына әкелді. Ол қайтыс болғаннан кейін Чехия мемлекетінің патшасы және қасиетті қамқоршысы деп жарияланды. Ол – Киелі Степан күніне арналған "Жақсы патша Вацлав" атты белгілі әннің кейіпкері.

Өмірбаян

Венецлав Премислид әулетінен шыққан Богемия герцогы Вратислав I-нің ұлы болды. Оның атасы, Богемияның Боривой I-і, Кирилл мен Мефодий арқылы христиан дініне көшті. Оның анасы, Драхомира, Хавелли тайпасының басшысының қызы болған, бірақ үйленген кезде крещениеден өтті. Оның анасы Людмила Богемиялық, оның ежелгі славян тілінде білім алуын қамтамасыз етті және жас Венцеславты Будечтегі колледжге жіберді, содан кейін ол әкесі салған Прагадағы Святой Георгий шіркеуіне барып оқыды. Ол "регенттік кезеңінде наразы болған тәуелді герцогтарды бағындырды және мемлекетін нығайту үшін христиан дінін пайдаланды". Ұлы Моравия құлағаннан кейін, Богемия герцогтігінің билеушілері мадьярлардың шабуылдарымен және саксон және Шығыс франк король Генрих I Фулердің күштерімен күресуге мәжбүр болды, ол Полабиялық славян жерлеріне бірнеше жорықтар жасаған. Саксон үстемдігіне қарсы тұру үшін Вратислав, Венцеславтың әкесі, бавариялық герцог Арнульфпен одақ құрды, ол сол кезде король Генрихтің қатал қарсыласы еді. Алайда, 921 жылы Регенсбургте Арнульф пен Генрих келісімге келгеннен кейін одақ мәнсіз болды. 929 жылдың басында Бавария герцогы Арнульф пен король Генрих I Фулердің біріккен әскерлері Прагаға күтпеген шабуыл жасады, бұл Венцеславты 895 жылы Шығыс франк королі Арнульф Каринтиялықтың алғаш рет салған салықты қайта төлеуге мәжбүр етті. Генрих 926 жылы мадьярларға үлкен салық төлеуге мәжбүр болды және оған богемиялық салық қажет болды, оны Венцеслав Арнульф пен Генрихтың келісімінен кейін төлеуден бас тартқан болуы мүмкін. Шабуылдың тағы бір себебі Богемия, Полабиялық славяндар және мадьярлар арасындағы саксонға қарсы одақтың құрылуы болуы мүмкін. Венцеслав өзінің мемлекетіне неміс дін қызметкерлерін әкелді және көптеген жерлерде дін қызметкерлерінің жетіспеушілігіне байланысты тоқтатылған ескі славян тілінен гөрі латын тіліндегі діни рәсімдерді жақтады. Герцог құлаған кезде Болеслав оны найзамен өлтірді. Венцеславтың өлтірілуі Богемия тарихындағы маңызды бұрылыс ретінде қарастырылады, өйткені Болеслав I билігінде ол франктардан бас тартып, Богемияда билікті орталықтандырды және мемлекеттің аумағын кеңейтті.

Аңыз бойынша

Венцеслав туралы аңыздар оның өлімінен кейін бірнеше онжылдық өткен соң, 10 ғасырдың екінші жартысында пайда бола бастады және Богемияның өзінде де, Италия, Германия және тіпті Ресей сияқты елдерде кеңінен тарады. Осы аңыздардың ішінде 10 ғасырға жататын ең алғашқы көне славян аңызы, латынша жазылған Crescente fide аңызы, Гумпольд аңызы және Кристиан аңызы бар. Аңыз бойынша, Радислас есімді граф көтеріліс ұйымдастырып, король Венцеславқа қарсы жорыққа шықты. Венцеслав бейбітшілік шарттарымен елшілік жіберді, бірақ Радислас мұны әлсіздік белгісі деп есептеді. Екі әскер шайқасқа дайындалып, бір-біріне қарама-қарсы орналасқанда, Венцеслав тәуелсіз қан төгуден аулақ болу үшін Радисласты жеке дуэльге шақырды. Радислас корольге жақындағанда, Венцеславтың жанында екі періште тұрғанын көрді, олар: «Тоқта!» - деп айғайлады. Осы сөздерге қатты қызығып, Радислас көтерілісіне өкініп, атынан секіріп Венцеславтың алдына тиесіліп, кешірім сұрады. Венцеслав оны көтеріп, қайтадан құрметпен қабылдады. Тағы бір мәңгілік аңыз Чехиядағы Бланик тауының астында рыцарьлар әскерінің ұйықтап жатқанын айтады. Олар оянып, Венцеславтың басшылығымен Чехия халқына ең қиын сәтте көмекке келеді. Прагада да осыған ұқсас аңыз бар: Отан қауіп-қатерге ұшырағанда немесе ең қараңғы кезеңін басынан өткергенде, Вацлав алаңындағы король Венцеславтың атты мүсіні тіріліп, Бланикте ұйықтаған әскерді оятады. Ал Карл көпірінен өтетін болса, аты бір тасқа тіреліп құлайды, соның арқасында Брунквикке тиесілі аңызға айналған қылыш табылады. Осы қылышпен король Венцеслав Чехияның барлық жауларын жеңіп, елге бейбітшілік пен гүлдену әкеледі.

Мұра

Вацлав – танымал Сент-Стефан күні (Батыста 26 желтоқсанда тойланады) "Жақсы король Вацлав" әнінің тақырыбы. Оны 1853 жылы Джон Мейсон Нил жариялаған, және ол чех ақыны Вацлав Алоис Свободаның өлеңінің аудармасы болуы мүмкін. Герцогтың есімінің американдық деп есептелетін "Венцеслаус" кейде әннің кейінгі мәтіндік нұсқаларында кездеседі, бірақ Нил өзінің нұсқасында оны қолданбаған, ал АҚШ-та бұл есім әдетте әнге сәйкес Венцеслас деп жазылады. Вацлавты Богемияның патшасы Вацлав I (Вацлав I Премыслид)пен шатастырмау керек, ол үш ғасырдан астам уақыттан кейін өмір сүрген. Гусит соғыстарының басында Вацлавтың есімі жиі айтылды, бірақ кейін ол гусит сардары Ян Жижканың көлеңкесінде қалды. Кейіннен, тіпті гуситтер мен протестанттар Богемияда үстемдікке ие болып, Вацлавқа табыну азайғанда да, ол бүкіл Богемияда құрметті тұлға болып қалды, тіпті Ян Гус та өз уағыздарында Вацлавқа жиі сілтеме жасады. Карл IV билік еткен кезде Вацлавтың қасиетті және шейіт ретіндегі бейнесі Карлдың ел ішінде де, шетелде де атқаратын істерінде жиі пайдаланылды, ал кейінірек Богемияның жүйелі түрде германизациялануы басталғанда Вацлав чех ұлттық санасының символы болып саналды. Әулие Вацлав және Богемияның басқа да қамқоршыларының (Адалберт, Людмила, Прокоп және Агнес) ескерткіші Прагадағы Вацлав алаңында орналасқан. Бұл ескерткіш Прагадағы танымал кездесу орны. Онда коммунистік режимге қарсы демонстрациялар өтті. Оның қаруы мен қалқандары Прага қамалының ішінде қойылған.

Танымал мәдениетте

1930 жылы шыққан "Святой Вацлав" атты сәнді үнсіз фильм сол кездегі ең қымбат чех фильмі болды. Огден Нэш 1957 жылы "Дерлік болмаған Рождество" атты комедиялық эпикалық өлеңін жазды, онда бір бала Вацлавты және оның салт аттыларын оятып, Рождествоны тыйым салған басып алушылардан Луллапат патшалығын құтқаруға көмектеседі, өлеңде Вацлав туралы аңыздың элементтері бар. 1994 жылғы "Жақсы патша Вацлав" телефильмі оның ерте өміріне арналған, бірақ көбінесе қияли сюжетке негізделген. Фильмде Джонатан Брандис бас рөлде ойнаса, Лео МакКерн, Стефани Пауэрс және Джоан Фонтейн Людмила рөлінде ойнайды.