Кіріспе

Стефан Батори қоры (Fundacja im. Stefana Batorego) – американдық қаржыгер және қайырымдылық шараларын қолдаушы Джордж Сорос пен 1980-ші жылдардағы поляк оппозициясының жетекшілері бірлесіп құрған, 1988 жылдың мамыр айынан бері Польшада тіркелген тәуелсіз поляк үкіметтік емес ұйымы. Ол 16 ғасырдағы Польша королі Стефан Батори атымен аталады. Қордың мақсаты – Польшада және Орталық және Шығыс Еуропаның басқа елдерінде ашық, демократиялық қоғамды дамытуға көмектесу. Қордың қызметі эндаументтен түсетін табыс, шетелдік мекемелерден алынған гранттар, жеке тұлғалардың қайырымдылықтары және жеке табыс салығынан 1% бөлінетін қаражаттар есебінен қаржыландырылады.

Тарих және басталуы

Батори қоры 1988 жылы Орталық Еуропадағы коммунистік жүйе ыдыраған кезде құрылды. Оны венгр тегінен шыққан американдық меценат Джордж Сорос және 1980-ші жылдардағы Польшаның демократиялық оппозициялық лидерлері құрды. Қордың миссиясы – Польша қоғамын коммунизмден демократияға, азаматтық қоғамға және нарықтық экономикаға өтуге дайындау болды. Бастапқыда Батори қоры Польшада нарықтық экономика мен демократиялық жүйенің қалыптасуына көмектесу үшін кадрларды дайындауға инвестициялады, экономистерге, банкирлерге, дәрігерлерге, мұғалімдерге және жергілікті билік белсенділеріне жүздеген стипендия мен саяхат гранттарын ұсынды. Сонымен қатар, қор коммунизм құлағаннан кейін елде жүзеге асырылып жатқан түрлі реформаларға маңызды үлес қосты, жергілікті басқару, мемлекеттік басқару және әлеуметтік әл-ауқат саясатын реформалауды қолдады. Осы реформаларға байланысты бастамалар 1995 жылы құрылған Варшавадағы маңызды саяси-талдау орталығы – Қоғамдық істер институтының құрылуына әкелді, оның құрылуына қор көмектесті. Қор түрлі жергілікті азаматтық бастамаларға жүздеген шағын гранттар бөлді, осы арқылы көптеген жергілікті ұйымдардың құрылуына ықпал етті. 2007 жылға дейін Стефан Батори қоры барлық бағдарламаларына 95,9 миллион АҚШ долларын жұмсады, оның 71 миллионы гранттарды беруге бағытталды. 2007 жылы қор мекемелер мен ұйымдарға 513 грант, шетелдегі іс-шаралар мен жобаларға қатысқан 169 қатысушының шығындарын жабу үшін 47 саяхат гранты, сондай-ақ 5 сыйлық берді. 2007 жылы гранттар мен операциялық қызметтерге жұмсалған барлық қаржы 4,9 миллион еуроны құрады.

Қордың басымдықтары

2016 жылы қор үш гранттық және бес операциялық бағдарламаны іске асырды.

Гранттар беру бағдарламалары

"Азаматтар демократия үшін" бағдарламасының 2013-2016 жылдарға жоспарланған мақсаты – азаматтық қоғамды дамытуды күшейту және үкіметтік емес ұйымдардың салымдарын арттыру. Бағдарламаның бюджеті 37 миллион еуроны құрайды, ол Еуропалық экономикалық аймақтың қаржылық механизмі (ЕЭА гранттары) арқылы қаржыландырылады. "Тең мүмкіндіктер" – 2000 жылдан бері қорымен жүзеге асырылатын орта мектеп оқушыларына арналған жергілікті стипендиялар жүйесі. Беларусь үшін бағдарламаның мақсаты – азаматтық бастамаларды қолдау және Беларусьте демократиялық өзгерістерге дайындық жасау.

Кеңес

Батори кеңесінің төрағасы – Марцин Кроль, идеялар тарихшысы, Варшава университетінің Идеялар тарихы және мәдени антропология кафедрасының меңгерушісі. Мүшелер: Ян Кшиштоф Билецкий – экономист, Польшаның бұрынғы премьер-министрі, қазіргі уақытта EY Poland серіктестер кеңесінің төрағасы; Богдан Борусевич – тарихшы, Сенат маршалының орынбасары; Агниешка Холланд – режиссер, сценарист, Польша кино академиясының президенті; Ольга Кжижановская – дәрігер; Хелена Лучживо – редактор, Agora SA компаниясының негізін салушылардың бірі; Анджей Олеховский – экономист, City Handlowy Bank қадағалау кеңесінің вице-төрағасы, бұрынғы Сыртқы істер министрі; Профессор Анджей Рапачиньский – заңгер, Колумбия университеті, АҚШ; Генрик Возняковский – Znak Publishers баспасының президенті.

Кеңес мүшелерінің арасында қаза болғандар да бар: Ежи Турович (Кеңестің төрағасы, 1991–1999 жж.), Анна Радзивилл (Кеңестің төрағасы, 1999–2009 жж.), профессор Бронислав Геремек, профессор Лешек Колаковский, профессор Кшиштоф Михальски және профессор Йозеф Тишнер.

Басқарма

"Батори" компаниясы директорлар кеңесінің төрағасы саясаттанушы Александр Смолар. Кеңес мүшелері: Миколай Чешник – әлеуметтанушы және саясаттанушы, Әлеуметтік ғылымдар институты (SWPS Әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар университеті); Анна Матерска Сосновская – саясаттанушы, Саясаттану институты (Варшава университеті).

Қаржы

Бюджет жылдық есепте, жыл бойында берілген гранттар мен іске асырылған жобалар тізімімен бірге жарияланады. Батори қорының қызметі Польша мен шетелдік жеке және мемлекеттік мекемелердің, коммерциялық ұйымдардың және жеке донорлардың, соның ішінде жеке табыс салығынан 1% үлесін қайырымдылыққа бөлген салық төлеушілердің қаржылық көмегімен қамтамасыз етіледі.