Кіріспе

X терезесі жүйесінің іске асырылуы

XFree86 – X терезесі жүйесінің іске асырылуы. Ол бастапқыда IBM PC-ге үйлесімді Unix сияқты операциялық жүйелер үшін жазылған және көптеген басқа операциялық жүйелер мен платформалар үшін қолжетімді болды. Бұл XFree86 лицензиясының 1.1 нұсқасы бойынша тегін және ашық кодты бағдарламалық қамтамасыз ету. Оны XFree86 Project, Inc. әзірледі. Бас әзірлеуші – Дэвид Доуес. Соңғы шығарылған нұсқасы – 4.8.0, ол 2008 жылдың желтоқсан айында жарық көрді. Соңғы XFree86 CVS тіркемесі 2009 жылдың 18 мамырында жасалды; 2011 жылдың желтоқсан айында жоба тоқтап қалғандығы расталды. Оны пайдалану үшін соңғы қалған операциялық жүйе таратуы NetBSD болды, ол кейбір платформаларды әдепкі параметр ретінде 4.5.0 нұсқасымен 2015 жылға дейін, ескірген деп алып тастағанша, жеткізіп келді. Кейінгі нұсқалар әртүрлі порттарда (i386 және amd64-ті қоса алғанда) әдепкі параметр ретінде X.org-ты пайдаланады, ал X.org NetBSD pkgsrc арқылы қолжетімді, себебі XFree86 үшін жақсы қолдау бар. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, netbsd 7 тармағы мен шығарылымы XFree86-ны қамтитын соңғы нұсқа болды, ал XFree86 2018 жылы netbsd 8 тармағы мен шығарылымынан бұрын толығымен алынып тасталды.

Сәулет

XFree86 сервері графикалық карталарды қоспағанда, кіріс және шығыс құрылғыларын басқару үшін хост операциялық жүйенің ядросымен байланысады. Бұл әдетте XFree86 арқылы тікелей басқарылады, сондықтан ол пайдаланушының барлық графикалық карталары үшін өз драйверлерін қамтиды. Кейбір карталар өндірушілердің тек бинарлық драйверлері арқылы қолдауға ие. 4.0 нұсқасынан бастап XFree86 GLX және DRI кеңейтімдері арқылы белгілі бір үдетілген 3D графикалық карталарды қолдайды. Сонымен қатар, 4.0 нұсқасында XFree86 бір драйверге бір X сервер бинарлығынан бірнеше драйверді бір уақытта жүктете алатын бірегей X серверіне көшті. Сервер әдетте графикалық аппаратқа төменгі деңгейде қолжетімділікті қажет ететіндіктен, көптеген конфигурацияларда оны суперпайдаланушы ретінде немесе UID 0 идентификаторы бар пайдаланушы ретінде іске қосу қажет. Дегенмен, кейбір жүйелер мен конфигурацияларда серверді қалыпты пайдаланушы ретінде іске қосу мүмкін. XFree86-ны кадрлық буфер құрылғысында пайдалануға да болады, ол өз кезегінде графикалық картаның ядролық драйверін пайдаланады. Типтік POSIX жүйесінде /etc/X11 каталогы конфигурациялық файлдарды қамтиды. Негізгі конфигурациялық файл /etc/X11/XF86Config (немесе XF86Config 4) экраны (мониторы), пернетақтасы және графикалық картасы туралы айнымалыларды қамтиды. xf86config бағдарламасы көбінесе қолданылады, ал xf86cfg XFree86 серверімен бірге келеді және әлдеқайда ыңғайлы. Көптеген Linux дистрибутивтері пайдалануға оңай болатын конфигурациялық құралды (мысалы, Debian-ның debconf) немесе көптеген (егер барлығы емес) параметрлерді автоматты түрде анықтайтын құралды (Red Hat Linux және Fedora-ның Anaconda, SuSE-ның YaST және Mandrake Linux осы бағытты таңдаған) қамтыды.

Ерте тарихы және атау

Жоба 1992 жылы Дэвид Векселблат, Гленн Лай, Дэвид Доуес және Джим Циллас X386 X дисплей серверінің бастапқы кодындағы қателерді жою үшін біріккен кезде басталды (Томас Роэлл жазған), осы үлесі X11R5 жобасына қосылды. Бұл нұсқа бастапқыда X386 1.2E деп аталды. X386-ның (бастапқыда тегін бағдарлама) жаңа нұсқалары SGCS (Роэлл серіктес болған компания) тарапынан меншік лицензиясы бойынша сатыла бастағандықтан, екі жоба арасында шатасу туды. Кеңескеннен кейін жоба XFree86 деп өзгертілді (X үш жүз сексен алты мен X еркін сексен алты сөздерінің ойыны). Роэлл меншік X серверлерін сатуын жалғастырды, соңғы рет Accelerated X деген атпен.

Linux-пен бірге өсіріңіз

Linux танымалдылығы артаған сайын, XFree86 да оның қатарында өсіп, PC бейне карталарына арналған драйверлері бар негізгі X жобасы ретінде маңызға ие болды. 1990 жылдардың соңына қарай ресми X әзірлемесі тоқырады. Техникалық прогрестің көп бөлігі XFree86 жобасында жүрді. 1999 жылы XFree86, Linux-пен қолдануға және X-тің ең танымал нұсқасы мәртебесіне қызығушылық танытқан түрлі аппараттық компаниялардың қолдауымен X.Org (ресми өнеркәсіп консорциумы) құрамына енді.

2002 ж. Жобаның ішіндегі наразылық

2002 жылға қарай Linux-тың танымалдылығы, демек X-тің орнатылған базасы күрт өскен кезде, X.Org дерлік белсенді болмады; белсенді дамуды көбінесе XFree86 жүргізді. Алайда, XFree86 ішінде елеулі келіспеушіліктер болды. XFree86-да тәжірибелі бағдарламашылардан тұратын Басты команда болды, олардың еңбектеріне қарай Басты команданың өзге мүшелері таңдап алды. Тек осы Басты команданың мүшелері ғана CVS-ке өзгерістер енгізе алатын. Бұл даму үлгісі тым «кафедралық» деп есептелді: бағдарламашылар өзгерістерді енгізуге құқық алуда қиындыққа тап болды, ал сатушылар көптеген түзетулерді өздері сақтап қалды. Маңызды оқиға – Кит Пэккардтың өзгерістер енгізу құқығынан айырылуы болды. XFree86 4.3.0 мүмкіндіктерінің тоқтатылу мерзімі басталар алдында бірнеше сағатқа дейін ол XFIXES кеңейтімді (өзі әзірлеген) Басты командамен алдын ала талқылаусыз және қараусыз енгізді. Басты команда Киттің өзгерістер енгізу құқығын жоюға шешім қабылдады, бірақ оны Басты командадан шығармады, ал XFIXES кеңейтімді алты аптадан кейін кері қайтарды.

2003: Негізгі топтың бөлініп шығуы

2003 жылдың наурыз айында Негізгі команда Паккардтың XFree86 жобасын өз жаңа X Server жобасына тартып алуға тырысып, жобаның ішінде жұмыс істеу арқылы оны бөліп алуға ұмтылғанын мәлімдеді. Паккард мұны жоққа шығарды, бірақ оған қарсы дәлел ретінде бірнеше электрондық хаттар ұсынылды. Содан кейін Кит Паккард Негізгі командадан шығарылды. Біраз уақыттан соң Паккард xwin.org құрды, ол негізінен XFree86 жобасын бөліп алуды дамыту үшін кездесу орны қызметін атқарды. Жыл бойы XFree86-да белсенді жұмыс істеген көптеген әзірлеушілер freedesktop.org және X.org домендерінде құрылып жатқан жобаға көшті. Жыл соңына қарай, белсенді қатысушылардың саны азаюы және даму мүмкіндіктерінің шектеулі болуына байланысты XFree86 Негізгі командасы өзін таратуға дауыс берді.

2004: Лицензиялау туралы дау

XFree86 нұсқалары 4.4.0-ге дейін және оның ішіндегі кейбір сынақ нұсқалары MIT лицензиясы бойынша таратылды, бұл рұқсаттамалы, авторлық құқықты сақтамайтын ашық бағдарламалық жасақтама лицензиясы. 2004 жылдың ақпан айында XFree86 4.4 шығарылды, онда XFree86 лицензиясына өзгеріс енгізілді, яғни бастапқы BSD лицензиясындағы сияқты авторлық құқық туралы ескерту қосылды, бірақ оның ауқымы кеңейтілді. Жаңа талаптар XFree86 License 1.1 деп аталады. XFree86-ға сүйенген көптеген жобалар бұл жаңа лицензияны қабылдамады, ал Free Software Foundation оны GNU General Public License 2 нұсқасымен үйлесімсіз деп санайды, бірақ 3 нұсқасымен үйлесімді. XFree86 жобасы лицензияның "барлық алдыңғы нұсқалар сияқты GPL-мен де үйлесімді" екенін мәлімдейді, бірақ бұл GPL-дің қай нұсқасына қатысты екенін нақты айтпайды. Кейбір жобалар (әсіресе OpenBSD 3.5 және 3.6, сондай-ақ Debian 3.1 "Sarge") XFree86 4.4 RC2 нұсқасына негізделген, ол ескі лицензия бойынша шығарылған соңғы нұсқа. XFree86 құрамына кіретін көптеген операциялық жүйелер (OpenBSD және Debian-ның кейінгі нұсқалары да оның ішінде) X.Org Server-ге көшті. Код соңғы рет 2009 жылы жаңартылды; 2011 жылы жоба тоқтатылғандығы расталды, ал веб-сайт 2014 жылы 22 жылдығына орай соңғы рет жаңартылды.

Ксвин

XFree86 негізгі тобынан қуылғаннан кейін көп ұзамай Кит Паккард xwin.org құруға кірісті. Бұл XFree86-тың тармағы деп айтылғанмен, Кейт Паккард кейіннен оны "X-ке қатысу үшін қоғамдық платформа" деп түсіндірді. XWin жарияланғаннан кейінгі алғашқы екі айда көп жұмыс істеді, бірақ көп бөлігі көзден жасырын болды, ал Кит өзінің әзірлемелерін freedesktop.org-қа көшірді.

Ксуверт

Xouvert кейін 2003 жылдың тамызында алғашқы XFree86 түйіндік нұсқасы ретінде мойындалды. 2003 жылдың қазаны мен 2004 жылдың сәуірінде жаңа нұсқалар шығарылатыны хабарланғанмен, ешқандай шығарылым болған жоқ. Соңғы жаңару 2004 жылдың наурызында жасалды және нұсқаларды бақылау жүйесін орнатуда кешігулер болғаны хабарланды.

X.Org

X. Org сервері X11-дің ресми анықтамалық іске асырылымы болды. Бірінші нұсқасы, X11R6.7.0, XFree86 лицензиясының өзгеруін болдырмау үшін XFree86 нұсқасы 4.4 RC2-ден алынған, сонымен қатар X11R6.6 өзгерістері қосылды. X11R6.8 нұсқасы көптеген жаңа кеңейтімдер, драйверлер және түзетулерді қамтыды. Ол корпоративтік демеушілікпен freedesktop.org ұйымында орналасқан және тығыз байланыста жұмыс істейді. Көптеген ашық кодты Unix сияқты операциялық жүйелер XFree86 орнына X. Org серверін қабылдады, ал көптеген XFree86 әзірлеушілері X. Org-ке көшті.

Шығару тарихы

Версиясы Шығарылған күні Ең маңызды өзгерістерformat=mdyТомас Роэллдің X11R4 негізінде жазған X386 нұсқасы. format=mdyX11R5 құрамында келді. format=mdyКоманда мүшелерінің алғашқы XFree86 кодын жазуы. format=mdyformat=mdyformat=mdyformat=mdyАлғашқы "XFree86" деп аталған нұсқа. format=mdyformat=mdyformat=mdyformat=mdyformat=mdyformat=mdyСоңғы X11R5 негізіндегі нұсқа. format=mdyX11R6 үшін жаңа шығарылым. format=mdyformat=mdyformat=mdyformat=mdyformat=mdyXFree86 Acceleration Architecture (XAA) format=mdyformat=mdyformat=mdyformat=mdyformat=mdyformat=mdyformat=mdyСоңғы 3.x нұсқасы. format=mdyТолыққанды жаңа архитектура. X11R6.4 қосылған. format=mdyXRenderformat=mdyformat=mdyformat=mdyformat=mdyformat=mdyformat=mdyformat=mdyformat=mdyX.Org Server-ге бөлінді. format=mdyXFree86 License 1.1 бойынша алғашқы нұсқа. format=mdyformat=mdyformat=mdyformat=mdy