Кіріспе

Еркін бағдарламалық жасақтама қауымдастығы
еркін бағдарламалық жасақтама қауымдастығы

KDE – еркін және ашық бастапқы кодты бағдарламалық жасақтаманы әзірлейтін халықаралық қауымдастық. Орталық даму орталығы ретінде, ол осы сияқты бағдарламалық жасақтама бойынша бірлескен жұмыс істеуге мүмкіндік беретін құралдар мен ресурстарды ұсынады. Ең танымал өнімдеріне Plasma Desktop, KDE Frameworks және Unix және Unix-қа ұқсас операциялық жүйелерде, Microsoft Windows және Android-те жұмыс істеуге арналған Amarok, digiKam және Krita сияқты платформааралық қолданбалар жатады.

Шығу тегі

KDE 1996 жылы Тюбинген университетінің студенті Маттиас Эттрих құрды. Ол кезде Unix жұмыс ортасының кейбір аспектілері оны алаңдатты. Оның бір мәселесі – қолданбалардың ешқайсысы біріне-бірі ұқсамайтын еді. Оның пікірінше, сол кездегі жұмыс ортасы қолданбалары соңғы пайдаланушылар үшін тым күрделі болды. Бұл мәселені шешу үшін ол пайдаланушылар қолданбалардың тұрақтылығы мен оңай қолданылуын күте алатын жұмыс ортасын құруды ұсынды. Оның алғашқы Usenet хабарламасы үлкен қызығушылық тудырды және KDE жобасы дүниеге келді. KDE атауы Unix жүйелері үшін қолжетімді Common Desktop Environment атауымен ойынға қатысты сөз ретінде қарастырылды. CDE – X11 негізіндегі пайдаланушы ортасы, оны HP, IBM және Sun компаниялары X/Open консорциумы арқылы бірлесіп әзірледі. Бұл интуитивті және оңай пайдалануға болатын жұмыс ортасы болуы тиіс еді. K әрпі бастапқыда "Kool" дегенді білдіретін болды, бірақ K ештеңені білдірмеуі керек деп тез шешілді. Сондықтан KDE аббревиатурасы "K Desktop Environment" деп толықтырылды, бірақ 2009 жылы жаңа брендтік стратегия аясында ол мүлдем қолданыстан шығарылды. Бастапқыда Маттиас Эттрих KDE жобасы үшін Trolltech-тің Qt құрылғысын пайдалануды таңдады. Басқа бағдарламашылар да KDE/Qt қолданбаларын дамытуға кірісті, ал 1997 жылдың басында бірнеше қолданба жарық көрді. 1998 жылдың 12 шілдесінде KDE 1.0 деп аталған жұмыс ортасының бірінші нұсқасы шығарылды. Бұл құрал жиынтығының бастапқы GPL лицензиясы тек X11 дисплей серверін қолданатын платформалар үшін ғана қолжетімді болды, бірақ Qt 4 шығарылымымен LGPL лицензиясы бар нұсқалар көбірек платформалар үшін қолжетімді болды. Бұл Qt 4 немесе одан кейінгі нұсқаларға негізделген KDE бағдарламалық жасақтамаларын теориялық тұрғыдан Microsoft Windows және OS X жүйелеріне таратуға мүмкіндік берді. KDE маркетингтік тобы 2009 жылдың 24 қарашасында KDE жобасының компоненттерін қайта атауды жариялады. Мақсаттардағы өзгеріске байланысты брендтік жаңару тек жұмыс ортасына емес, бағдарламалық жасақтаманы құратын қауымдастыққа және KDE ұсынатын әртүрлі құралдарға назар аударуға бағытталды. Бұрын KDE 4 деп белгілі болған KDE Plasma жұмыс кеңістіктері, KDE қолданбалары және KDE платформасы (қазір KDE Frameworks) KDE бағдарламалық жиынтығының 4 нұсқасы ретінде бөлінді. 2009 жылдан бері KDE атауы енді K Desktop Environment дегенді білдірмейді, ол бағдарламалық жасақтаманы өндіретін қауымдастықты білдіреді.

KDE жобалары

KDE қауымдастығы бірнеше ашық кодты бағдарламалық жасақтама жобаларын ұстап тұрады. Бұрын KDE (немесе KDE SC (Бағдарламалық жинақ)) деп аталған жоба қазір үш бөліктен тұрады: KDE Plasma – виртуалды жұмыс үстелдері мен виджеттерді қолдайтын, бейімделетін макеттері мен панельдері бар графикалық жұмыс үстелі ортасы. Qt және KDE Frameworks арқылы жазылған. KDE Frameworks – Qt негізінде құрылған кітапханалар мен бағдарламалық құралдар жиынтығы (бұрын "kdelibs" немесе "KDE Platform" деп белгілі болған). KDE Gear – көбінесе KDE Frameworks негізінде салынған және жиі KDE Applications ресми шығарылымының құрамына кіретін қосымша бағдарламалар (мысалы, Kdenlive немесе Krita).

KDE неоны

KDE neon – Ubuntu LTS ядросы ретінде қолданылатын бағдарламалық қамтамасыз ету қоймасы. Ол пайдаланушыларға Qt және KDE бағдарламалық жасақтамасын үдемелі жаңарту арқылы ұсынуды мақсат етеді, ал қалған жүйе компоненттерін Ubuntu қоймаларынан әдеттегі қарқынмен жаңартуды қамтамасыз етеді. KDE бұл "KDE таратуы" емес, KDE және Qt пакеттерінің жаңартылған архиві екенін мәлімдейді.

Субтитрдің құрастырушысы

Subtitle Composer – Qt және KDE Frameworks негізінде Linux және Microsoft Windows операциялық жүйелері үшін ашық кодты субтитр редакторы. Жоба 2019 жылдың желтоқсан айынан бастап KDE құрамына енді. Ол ең көп қолданылатын мәтіндік және растрлік субтитр форматтарын, бейне көруді, аудио толқынды, сөзді тануды, уақытты синхрондауды, субтитрді аударуды, OCR және Javascript макрокомандаларын/скрипттерін қолдайды. Subtitle Composer – GNU General Public License лицензиясымен таратылатын тегін бағдарламалық қамтамасы.

WikiToLearn сайты

WikiToLearn, қысқартылған WTL, KDE-нің жаңа жобаларының бірі. Бұл MediaWiki негізінде құрылған (Википедия сияқты) вики, ол ашық кодты оқулықтарды жасау және бөлісу үшін платформа ұсынады. Мақсат – кез келген адам пайдалана және құра алатын үлкен оқулықтар кітапханасын құру. Бұл жобаның бастауы Милан университетінде болды, онда физика мамандығын оқыған студенттер бір-бірімен жазбаларын бөлісіп, кейін бұл тек өздері үшін ғана емес, барлығына арналған екенін түсінді. Қазір бұл бірнеше университеттер қолдауымен KDE-нің ресми жобасына айналды.

Қатысушылар

KDE бағдарламалық жасақтамасын әзірлеу көбінесе еріктілердің күшімен жүзеге асырылады, алайда Novell, Nokia немесе Blue Systems сияқты бірнеше компаниялар жобаның түрлі бөлімдерінде жұмыс істеу үшін әзірлеушілерді жұмысқа алған немесе алған. KDE-ге код, аударма, графикалық дизайн сияқты әртүрлі салаларда көптеген адамдар үлес қосатындықтан, мұндай жобаны ұйымдастыру өте күрделі. Жаңадан бастаушыларға KDE жобалары мен қауымдастықтарында дамуға және байланыс орнатуға көмектесу үшін менторлық бағдарлама қолданылады. Қауымдастықтағы байланыс электрондық пошта тізімдері, IRC, блогтар, форумдар, жаңалықтар хабарламалары, викилер және конференциялар арқылы жүзеге асырылады. Қауымдастықтағы қалыпты мінез-құлық ережелері белгіленген.

Даму

Қазіргі уақытта KDE қауымдастығы Git нұсқаны басқару жүйесін пайдаланады. KDE GitLab инстанциясы (Invent деп аталады) KDE-нің Git репозиторийі жүйесінде орналасқан барлық жобалардың тізімін ұсынады. Phabricator тапсырмаларды басқару үшін қолданылады. 2009 жылдың 20 шілдесінде KDE өзінің Subversion репозиторийіне жасалған миллиондық өзгерту туралы хабарлады. 2009 жылдың 11 қазанында KDE-нің негізгі әзірлеушісі Корнелиус Шумахер KDE бағдарламалық пакетін 4,273,291 код жолымен (LoC) әзірлеуге кеткен шамамен 175,364,716 АҚШ долларын құрайтын шығын туралы (SLOCCount-пен COCOMO моделін қолдана отырып) жазды. Бұл бағалауға Qt, Calligra Suite, Amarok, digiKam және KDE ядросының құрамына кірмейтін басқа да қолданбалар кірмейді.

Негізгі топ

Жалпы бағытты KDE негізгі тобы белгілейді. Бұл KDE жобасына ұзақ жылдар бойы маңызды үлес қосқан әзірлеушілер. Бұл топ kde негізгі даму пошта тізімі арқылы байланысады, ол ашық түрде сақталады және оқуға қолжетімді, бірақ қатысу үшін рұхсат алу қажет. KDE-де маңызды шешімдерге тыйым сала алатын жалғыз орталық басшы жоқ. Керісінше, KDE негізгі тобы ондаған үлескерлерден тұрады, олар шешімдерді ресми дауыс беру арқылы емес, пікір алмасу арқылы қабылдайды. Әзірлеушілер тақырыптық командалармен де бірігіп жұмыс істейді. Мысалы, KDE Edu тобы тегін білім беру бағдарламаларын жасайды. Бұл командалар көбінесе тәуелсіз жұмыс істейді және олардың барлығы бірдей шығарылым кестесін ұстанбайды. Әр команданың IRC және пошта тізімдерінде өздерінің хабар алмасу арналары бар.

KDE баптаулары

KDE демеушісі – KDE қауымдастығын кем дегенде 5000 евро (компанияның көлеміне байланысты) көлемде KDE e. V. ұйымына қаржылай көмек көрсету арқылы қолдайтын жеке тұлға немесе ұйым. 2024 жылғы ақпан айының мәліметі бойынша, мұндай демеушілердің саны тоғыз: Blue Systems, Canonical Ltd., Google, GnuPG, Kubuntu Focus, Slimbook, SUSE, The Qt Company және TUXEDO Computers.

Талисман

KDE қауымдастығының талисманы – Konqi есімді жасыл айдаһар. Konqi-дің сыртқы келбеті Plasma 5 нұсқасымен бірге ресми түрде жаңадан жасалды, және Тайсон Танның (суреттерде көрініп тұр) KDE форумдарында өткен қайта жобалау конкурсында жеңіске жетті. Katie – әйел айдаһар. Ол 2010 жылы таныстырылды және KDE әйелдер қауымдастығының талисманы ретінде тағайындалды. Тайсон Танның жаңа жобалау идеясының аясында Konqi-ге түрлі түстердегі және кәсіптері әртүрлі айдаһарлар қосылды. Әр айдаһардың KDE қауымдастығындағы қызметін көрсететін әріп пішінді екі мүйізі бар. Kandalf сиқыры KDE қауымдастығының 1.x және 2.x нұсқаларындағы бұрынғы талисманы болды. Kandalf-тың Гандальф кейіпкеріне ұқсастығы авторлық құқықтарды бұзу мүмкіндігіне байланысты талисман Konqi-ге ауыстырылды деген пікірлер болды, бірақ KDE бұл ақпаратты ешқашан растаған жоқ.

KDE e.V. ұйымы

KDE-нің қаржылық және құқықтық мәселелерін KDE e. V. неміс коммерциялық емес ұйымы шешеді. Ол KDE тауарлық белгісі мен оған сәйкес логотиптің иесі болып табылады. Сонымен қатар, ол KDE қауымдастығы атынан қайырымдалықтарды қабылдайды, серверлерді іске қосуға көмектеседі, конференциялар мен жиналыстарды ұйымдастыруға және қаржыландыруға қолғабыс жасайды, бірақ бағдарламалық құралдарды жасауға тікелей ықпал етпейді.

Жергілікті қоғамдастықтар

Көптеген елдерде KDE-нің жергілікті бөлімшелері бар. Олар бейресми ұйымдар (мысалы, KDE India) немесе KDE e.V. сияқты заңды түрде тіркелген (KDE France). Жергілікті бөлімшелер аймақтық веб-сайттарды ұстап тұрады және жаңартып отырады, сондай-ақ көрмелер, дамытушылардың басқосулары және қоғамдық жиналыстар сияқты жергілікті шараларды ұйымдастырады.

Жеке тұлға

KDE қоғамдастығының бірегей, ерекше және тартымды дизайнды қалыптастыруға көмектесетін анықтамалар мен ұсыныстар жинағы – қоғамдастық сәйкестік нұсқаулары (CIG) бар. KDE ресми логотипі – бұл сауда белгісімен қорғалған ақ түсті K Gear пішіні, көк түсті квадраттың кесілген бұрыштарында бейнеленген. KDE логотипін көшіру LGPL лицензиясына бағынады. Кейбір жергілікті қоғамдастық логотиптері ресми логотиптің өзгешеленген нұсқалары болып табылады. Көптеген KDE қолданбаларының атында K әрпі бастапқы әріп ретінде кездеседі. Көп жағдайда KDE қолданбаларында K әрпі C немесе Q әрпімен басталатын сөздің басқаша жазылуы арқылы алынады, мысалы Konsole және Kaffeine, ал кейбіреулері кең таралған сөздің алдына K әрпін қосады, мысалы KGet. Дегенмен, қазіргі тренд – атауларда K әрпін мүлдем қолданбау, мысалы Stage, Spectacle, Discover және Dolphin қолданбаларында.

Уикимедия

2005 жылғы 23 маусымда Уикимедия қорының төрағасы KDE қауымдастығы мен Уикимедия қорының ынтымақтастық бағытындағы жұмыстарды бастағанын хабарлады. Осы ынтымақтастықтың нәтижесі – Kate редакторында MediaWiki синтаксисін бөліп көрсету және Amarok және Marble сияқты KDE қолданбаларында Wikipedia мазмұнына қол жеткізу мүмкіндігі. 2008 жылғы 4 сәуірде KDE e. V. және Wikimedia Deutschland Франкфурт қаласында бірлескен кеңселер ашты. 2009 жылғы қыркүйекте KDE e. V. Берлин қаласында Free Software Foundation Europe ұйымымен бірлескен кеңсеге көшті. 2008 жылғы 22 тамызда KDE e. V. және FSFE бірлесіп, FSFE-нің Freedom Task Force тобымен бір жарым жыл жұмыс істегеннен кейін KDE FSFE-нің сенімді лицензиялық келісімін қабылдағанын мәлімдеді. Осы арқылы KDE әзірлеушілері өздерінің авторлық құқықтарын ерікті түрде KDE e.V. ұйымына беруге мүмкіндік алды. 2009 жылғы қыркүйекте KDE e.V. және FSFE Берлиндегі бірлескен кеңселерге көшті.

Коммерциялық кәсіпорындар

KDE-ге бірнеше компания белсенді түрде үлес қосады, мысалы Collabora, Erfrakon, Intevation GmbH, Kolab Konsortium, Klarälvdalens Datakonsult AB (KDAB), Blue Systems және KO GmbH. Nokia, Maemo/MeeGo үшін Office Viewer қолданбасын жасау үшін Calligra Suite-ті негіз ретінде пайдаланды. Олар сонымен қатар Calligra үшін MS Office 2007 файл форматтарын сүзуге арналған құралдарды әкелу үшін KO GmbH компаниясымен келісімшарт жасасты. Nokia бірнеше KDE әзірлеушілерін тікелей жұмысқа алды – KDE бағдарламалық жасақтамасын MeeGo үшін пайдалану (мысалы, KCal) немесе демеушілік мақсатында. Германияның Intevation GmbH және швед KDAB бағдарламалық жасақтаманы дамыту және консалтингтік компаниялары өз қызметтері мен өнімдерінде, әсіресе Kolab үшін Kontact және Akonadi сияқты Qt және KDE бағдарламалық жасақтамасын қолданады, сондықтан олар екеуі де KDE әзірлеушілерін жұмысқа алады.

Басқалар

KDE freedesktop.org ұйымының жұмысына қатысады, бұл Unix үстелдерінің өзара үйлесімділігін стандарттауға бағытталған күш-жігер. 2009 және 2011 жылдары GNOME және KDE өздерінің Akademy және GUADEC конференцияларын Desktop Summit атауымен бірлесіп өткізді. 2010 жылдың желтоқсанында KDE e. V. Open Invention Network лицензиясын алды. Көптеген Linux дистрибутивтері және басқа да ақысыз операциялық жүйелер бағдарламалық құралды әзірлеуге және таратуға қатысады, сондықтан олар KDE қауымдастығында да белсенді. Оларға SUSE/Novell немесе Red Hat сияқты коммерциялық дистрибьюторлар, сондай-ақ Түркияның Ғылыми және Технологиялық Зерттеулер Кеңесі сияқты мемлекеттік қаржыландырылатын коммерциялық емес ұйымдар, оның Linux дистрибуциясы Pardus кіреді. 2018 жылдың қазан айында Red Hat KDE Plasma енді Red Hat Enterprise Linux-тың болашақ жаңартуларында қолдау көрсетілмейтінін мәлімдеді, бірақ ол Fedora құрамында қала береді. Бұл хабарлама Red Hat компаниясын IBM компаниясының шамамен 43 миллиард долларға сатып алу туралы жарияланғаннан кейін жасалды. Осының нәтижесінде, Fedora енді KDE Plasma және басқа KDE бағдарламалық құралдарын Red Hat Enterprise Linux пайдаланушыларына Extra Packages for Enterprise Linux (EPEL) жобасы арқылы қолжетімді етеді.

Іс-шаралар

KDE-нің ең маңызды екі конференциясы – Akademy және Camp KDE. Әрбір шара тақырыптық және географиялық тұрғыдан кең ауқымды. Akademy BR және Akademy es – жергілікті қауымдастықтың іс-шаралары.

Академия

Akademy – бұл әр жазда Еуропаның әртүрлі қалаларында өтетін жыл сайынғы әлемдік саммит. Akademy-дің басты мақсаты – қауымдастық құруға арналған шара ретінде қызмет ету, қауымдастықтың жетістіктерін тарату және қауымдастық пен индустриялық серіктестермен ынтымақтастық үшін платформа ұсыну. Екінші мақсаттары – жергілікті тұрғындарды шақыру және код жазу үшін бірге жиналуға жағдай жасау. KDE e. V. процедуралар, кеңес беру және ұйымдастыру мәселелерінде көмектеседі. Akademy құрамына конференция, KDE e. V. жалпы жиналысы, марафондық кодтау сессиялары, BOF (Birds of a Feather – бір пікірдегілердің сессиялары) және әлеуметтік бағдарлама кіреді. BOF сессиялары белгілі бір кіші жобаларды немесе мәселелерді талқылау үшін өткізіледі. KDE қауымдастығы 1997 жылы Германияның Арнсберг қаласында KDE One атты алғашқы конференцияны өткізді, онда KDE-нің бірінші нұсқасы талқыланды. Бастапқыда әр конференция жаңа нұсқа шыққаннан кейін нөмірленді және тұрақты түрде өткізілмеді. 2003 жылдан бастап конференциялар жылына бір рет ұйымдастырыла бастады. Ал 2004 жылдан бері олар Akademy деп аталады. Жыл сайынғы Akademy конференциясында Akademy сыйлықтары табыс етіледі, бұл KDE қауымдастығының KDE-ге үлес қосқандарға берілетін сыйлықтары. Олардың мақсаты – KDE-ге ерекше үлес қосқандарды мойындау. Үш түрлі сыйлық бар: үздік қосымша, үздік қосымша емес және қазылар алқасының сыйлығы. Жеңімпаздар әдеттегідей, өткен жылғы жеңімпаздар таңдайды. Алғашқы жеңімпаздарға барлық қатысушы KDE әзірлеушілері қол қойған Konqi суреті сыйға берілді.

SoK (KDE маусымы)

KDE маусымы – KDE қауымдастығы ұйымдастырған аутрич бағдарламасы. Студенттерге жобаларын аяқтауға көмектесетін KDE қауымдастығынан тәлімгерлер тағайындалады.

Ерекше қолданылуы

Бразилияның бастауыш білім беру жүйесінде KDE бағдарламалық жасақтамасын қолдайтын компьютерлер жұмыс істейді, 4000 қаладағы 42 000-нан астам мектепте 52 миллионға жуық балаға қызмет көрсетеді. Негізгі дистрибутив – Educational Linux, ол Kubuntu-ға негізделген. Бұдан өзге, Бразилиядағы мыңдаған студенттер өз университеттерінде KDE өнімдерін пайдаланады. KDE бағдарламалық жасақтамасы португал және венесуэла мектептерінде де қолданылады, тиісінше 700 000 және бір миллион жүйеге орнатылған. Pardus – жергілікті Linux дистрибутиві арқылы, Түркия үкіметінің көптеген бөлімдері KDE бағдарламалық жасақтамасын пайдаланады, оның ішінде Түркия қарулы күштері, Сыртқы істер министрлігі, Түркия полициясы, алайда бұл ведомстволар көбінесе Pardus-ты ғана операциялық жүйе ретінде қолданбайды. CERN (Еуропалық ядролық зерттеулер ұйымы) KDE бағдарламалық жасақтамасын пайдаланады. Германия әлемдегі елшіліктерінде KDE бағдарламалық жасақтамасын қолданады, бұл шамамен 11 000 жүйеге жуық. NASA Марс миссиясы барысында Plasma жұмыс үстелін пайдаланды. Valve Corporation компаниясының портативті ойын компьютері Steam Deck үстел режимінде KDE Plasma жұмыс ортасын қолданады.