Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ақпаратты іздеу – адам пайдаланушыларының ақпаратты қалай іздеуін түсіну үшін оптималды азық іздеу теориясының идеяларын қолданатын теория. Бұл теория ақпарат іздеу кезінде адамдар жануар ата-бабаларымызға тамақ табуға көмектесу үшін дамыған, ішкі азық іздеу механизмдерін пайдаланады деген болжамға негізделген. Адамның іздеу әрекетін жақсырақ түсіну веб-сайттардың немесе кез келген басқа пайдаланушы интерфейсінің пайдалануға ыңғайлылығын арттыруға мүмкіндік береді.
Information foraging is a theory that applies the ideas from optimal foraging theory to understand how human users search for information. The theory is based on the assumption that, when searching for information, humans use "built in" foraging mechanisms that evolved to help our animal ancestors find food. Importantly, a better understanding of human search behavior can improve the usability of websites or any other user interface.
Теорияның тарихы
1970 жылдары антропологтар мен экологтар жануарлардың қалай тамақ іздейтінін түсіндіру үшін ең тиімді азық іздеу теориясын жасады. Бұл теория жануарлардың тамақтану әдеттерінің белгілі бір уақыт ішінде максималды энергия алуға бағытталғанын көрсетті. Кез келген жыртқыш үшін кейбір жемдерді іздеу пайдалы, ал басқалары энергияның таза жоғалуына әкеледі. 1990 жылдардың басында Питер Пиролли мен Стюарт Кард PARC-тан пайдаланушылардың ақпарат іздеу үлгілері мен жануарлардың азық іздеу стратегиялары арасындағы ұқсастықтарды байқады. Психологтармен бірлесіп жұмыс істеп, пайдаланушылардың әрекеттерін және олар бағытталатын ақпараттық кеңістікті (сілтемелер, сипаттамалар және басқа деректер) талдау арқылы, ақпарат іздеушілердің тамақ іздеушілер сияқты стратегияларды қолданатынын көрсетті. 1990 жылдардың соңында Эд Х. Чи Пиролли, Кард және басқалармен бірге PARC-те ақпараттың «иісі» туралы идеяларды және алгоритмдерді дамытып, оларды нақты интерактивті жүйелерде қолдану үшін жұмыс істеді, оның ішінде веб-пайдаланушылардың шолу әрекеттерін модельдеу, веб-журналдардан ақпараттық қажеттіліктерді анықтау және оқу және шолу интерфейстерінде ақпараттың «иісі» тұжырымдамаларын пайдалану.
In the 1970s optimal foraging theory was developed by anthropologists and ecologists to explain how animals hunt for food. It suggested that the eating habits of animals revolve around maximizing energy intake over a given amount of time. For every predator, certain prey is worth pursuing, while others would result in a net loss of energy. In the early 1990s, Peter Pirolli and Stuart Card from PARC noticed the similarities between users' information searching patterns and animal food foraging strategies. Working together with psychologists to analyze users' actions and the information landscape that they navigated (links, descriptions, and other data), they showed that information seekers use the same strategies as food foragers. In the late 1990s, Ed H. Chi worked with Pirolli, Card, and others at PARC to further develop information scent ideas and algorithms to actually use these concepts in real interactive systems, including the modeling of web user browsing behavior, the inference of information needs from web visit log files, and the use of information scent concepts in reading and browsing interfaces.
Теорияның егжей-тегжейі
"Ақпарат іздеушілер" үнемі қандай ақпаратты іздеу керектігі, қосымша ақпарат табу үшін ағымдағы сайтта қалу керек пе, әлде басқа сайтқа көшу керек пе, келесі ақпараттық сайтқа қай жолмен немесе сілтеме арқылы өту керектігі және іздеуді қашан тоқтату керектігі туралы шешімдер қабылдайды. Адамның танымдық қабілеті вебті пайдалануды жақсартуға бағытталған эволюциялық қысымның нәтижесі болмаса да, тірі қалумен байланысты белгілі бір қасиеттер – жартылай ақпаратқа жылдам жауап беру және энергия шығындарын азайту – оларды іздеу әрекеттерін оңтайландыруға және бірқатар ойлау процесін минималдауға итермелейді.
"Informavores" constantly make decisions on what kind of information to look for, whether to stay at the current site to try to find additional information or whether they should move on to another site, which path or link to follow to the next information site, and when to finally stop the search. Although human cognition is not a result of evolutionary pressure to improve Web use, survival related traits to respond quickly on partial information and reduce energy expenditures force them to optimize their searching behavior and, simultaneously, to minimize the thinking required.
Ақпараттық иісі
Ақпараттық іздеу теориясының ең маңызды ұғымы – ақпараттық иіс. Жануарлар азық табу мүмкіндігін білу үшін иіскеуге және оларды басқа перспективалы аймақтарға бағыттау үшін иіс сезуді қолданғандай, адамдар да ұқсас жауаптар алу үшін ақпараттық ортадағы әртүрлі белгілерге сенеді. Адамдар белгілі бір жолдан қаншалықты пайдалы ақпарат алуға болатынын бағалайды және ақпарат іздегеннен кейін нақты нәтижелерді өз күтіктерімен салыстырады. Ақпараттық иіс күшеюін тоқтатқанда (яғни пайдаланушылар енді қосымша пайдалы ақпарат табамын деп күтпегенде), пайдаланушылар басқа ақпарат көзіне көшеді.
The most important concept in the information foraging theory is information scent. As animals rely on scents to indicate the chances of finding prey in current area and guide them to other promising patches, so do humans rely on various cues in the information environment to get similar answers. Human users estimate how much useful information they are likely to get on a given path, and after seeking information compare the actual outcome with their predictions. When the information scent stops getting stronger (i. e., when users no longer expect to find useful additional information), the users move to a different information source.
Ақпараттық диета
Веб-пайдаланушылардың кейбір мінез-құлқы ақпаратты іздеу теориясы тұрғысынан қарастырғанда оңай түсініледі. Интернетте әр сайт – ақпаратты іздеу алаңы, ал ақпарат – олжа. Сайттан кету оңай, бірақ жақсы сайттарды табу әрқашан жеңіл болған жоқ. Күрделі іздеу жүйелері бұл жағдайды өзгертіп, пайдаланушылардың іздеу стратегиясын өзгертіп, тиісті сілтемелерді сенімді түрде ұсына бастады. Пайдаланушылар көп көлемдегі ақпаратты қамтитын сайттарды оңай таба алатынын күткенде, олар бір сайтта ұзақ уақыт тоқтауға аз қызығушылық танытады. Жоғары жылдамдықты интернет қосылымдарының кеңеюі де осыған ұқсас әсер етеді: үнемі қосылып тұратын интернет пайдаланушылардың осы мінез-құлқына ықпал етеді, нақты жауаптар алу үшін қысқа онлайн кірулер жасалады.
Some tendencies in the behaviour of web users are easily understood from the information foraging theory standpoint. On the Web, each site is a patch and information is the prey. Leaving a site is easy, but finding good sites has not always been as easy. Advanced search engines have changed this fact by reliably providing relevant links, altering the foraging strategies of the users. When users expect that sites with lots of information are easy to find, they have less incentive to stay in one place. The growing availability of broadband connections may have a similar effect: always on connections encourage this behavior, short online visits to get specific answers.
Модельдер
Веб-де ақпарат іздеу мінез-құлқын сипаттау үшін есептеулік танымдық модельдерді жасауға әрекеттер жасалды. Бұл модельдер пайдаланушылардың ақпараттың сәйкестігін ақпараттық иіс шамаларының негізінде қабылдайды, бұл шамалар көбінесе үлкен мәтіндік дерекқорлардан сөздердің семантикалық байланысын анықтайтын статистикалық әдістерге сүйенеді. Жақында бұл ақпараттық іздеу модельдері әлеуметтік ақпараттық мінез-құлықты түсіндіру үшін дамытылды. Бірлескен тегтеу модельдеріне де қараңыз.
Attempts have been made to develop computational cognitive models to characterize information foraging behavior on the Web. These models assume that users perceive relevance of information based on some measures of information scent, which are usually derived based on statistical techniques that extract semantic relatedness of words from large text databases. Recently these information foraging models have been extended to explain social information behavior. See also models of collaborative tagging.