Кіріспе

АҚШ Қарулы Күштерінің Орта Шығыс аймабына жауапты біріккен жауынгерлік командасы – АҚШ Орталық командасы (USCENTCOM немесе CENTCOM) – АҚШ Қорғаныс министрлігінің он бір біріккен жауынгерлік командасының бірі. Ол 1983 жылы құрылып, Жедел әрекет ету жөніндегі бірлескен топтың (RDJTF) бұрынғы жауапкершіліктерін өз мойнына алды. Оның Жауапкершілік аймағына (AOR) Таяу Шығыс (Африкадағы Египетті қоса), Орталық Азия және Оңтүстік Азияның бір бөлігі кіреді. Бұл команда көптеген әскери операцияларда маңызды рөл атқарды, соның ішінде 1991 жылғы Перс шығанағы соғысының «Шөл даулы» операциясы, Ауғанстандағы соғыс және 2003-2011 жылдардағы Ирак соғысы. 2015 жылдан бастап CENTCOM күштері негізінен Ауғанстанда, «Еркіндік сақшысы» операциясы аясында орналасқан, бұл операция НАТО-ның «Қайратты қолдау» миссиясының (2015-2021 жылдар) бір бөлігі болды. Сондай-ақ, 2014 жылдан бері Ирак пен Сирияда «Берік шешім» операциясының аясында қолдау, кеңес беру және көмек көрсету міндеттерін орындап келеді. 2022 жылдан бастап CENTCOM-ның қолбасшысы – АҚШ Армиясының генералы Майкл Э. Курилла. Соңғы үш АҚШ қорғаныс хатшысының екеуі – қазіргі Ллойд Остин және Джеймс Мэттис, Конгресс келісімімен бекітілуі қажет болды, бұрын CENTCOM командирлері болған. АҚШ-тың жеті аймақтық біріккен жауынгерлік командасының ішінде CENTCOM, өз операциялық аймағынан тыс орналасқан төрт команданың бірі (қалғандары – USAFRICOM, USSOUTHCOM және USSPACECOM). CENTCOM-ның бас штабы Флорида штатының Тампа қаласындағы МакДилл әуе күштері базасында орналасқан. 2002 жылы Катардың Доха қаласындағы Ас-Сайлия лагерінде алдыңғы штаб құрылды, ол 2009 жылы Катардағы Әл-Удейд әуе базасына көшірілді. 2021 жылдың қаңтар айында Израиль AOR-дың 21-ші мемлекеті болды, оған Ауғанстан, Бахрейн, Египет, Иран, Ирак, Иордания, Қазақстан, Кувейт, Қырғызстан, Ливан, Оман, Пәкістан, Катар, Сауд Арабиясы, Сирия, Тәжікстан, Түрікменстан, Біріккен Араб Әмірліктері, Өзбекстан және Йемен сияқты тағы 20 ел қосылды.

Тарих

Командалық 1983 жылдың 1 қаңтарында құрылды. CENTCOM өз атауынан көрінетіндей, Африка, Еуропа және Үнді-Тынық мұхиттары командалары арасында орналасқан жер шарының "орталық" аймағын қамтиды. Ирандағы кепілге алу дағдарысы және Ауғанстанға Кеңес әскерлерінің басып кіруі аймақтағы АҚШ мүдделерін нығайту қажеттігін көрсеткен кезде, президент Джимми Картер 1980 жылдың наурыз айында Жедел жұмылдыру Бірлескен Тобын (RDJTF) құрды. Екі жылдың ішінде RDJTF-ті тұрақты біріктірілген командалық құрамына айналдыру үшін қадамдар жасалды. Бірінші қадам – RDJTF-ті АҚШ Дайындық Командасынан тәуелсіз ету, одан кейін 1983 жылдың қаңтарында CENTCOM-ды іске қосу болды. Команданың, шын мәнінде, "суық соғыс" стратегиясын қолдауға арналған RDJTF екендігі туралы күмәнді пікірлерді жеңуге уақыт кетті. Иран-Ирак соғысы аймақтағы шиеленісті күшейтті, ал Иранның Персия шығанағындағы кен өндіру операциялары сияқты жағдайлар CENTCOM-ның алғашқы жауынгерлік операцияларына әкелді. 1987 жылдың 17 мамырында Иран-Ирак соғысы кезінде Персия шығанағында операция жүргізіп жатқан "Старк" кемесі ирак ұшағынан атылған "Экзосет" зымырандарына түсті, нәтижесінде 37 адам қаза тапты. Содан кейін, "Танкерлік соғыс" деп аталған оқиғаның бөлігі ретінде, АҚШ Федералды үкіметі Кувейттің 11 мұнай танкерін қайта бояп, қайта аттады. "Мәртебелі Ниет" операциясы аясында бұл танкерлер USCENTCOM-ның Таяу Шығыс күштерімен Персия шығанағы арқылы Кувейтке және Ормуз бұғазы арқылы кері қайтарылды. 1988 жылдың соңына қарай аймақтық стратегия әлі де Иранға кеңестік шабуыл жасау мүмкіндігіне басымдық берді. "Ішкі Көріс" жаттығуы CENTCOM-ның негізгі жоспарлау іс-шараларының бірі болды. Ол CENTCOM-ды кеңестік шабуылдан Загрос тауларын қорғауға дайындау үшін жиі пайдаланылды және жыл сайын өткізілетін. 1989 жылдың күзінде CENTCOM-ның негізгі жоспары OPLAN 1002 88, Иран арқылы Персия шығанағына кеңестік шабуылды болжады. Жоспар бойынша бес және үштен екі АҚШ дивизиясы орналастырылуы керек болды, көбінесе жеңіл және ауыр күштер толық күшінен кем (Бірлескен стратегиялық мүмкіндіктер жоспары [JSCAP] бойынша бөлінген). Бастапқы жоспарда осы бес және үштен екі дивизия Персия шығанағынан Загрос тауларына қарай жорықтап, кеңестік жер күштерінің Иранның мұнай кен орындарын басып алуына жол бермеуі керек еді. 1990 жылдан кейін генерал Норман Шварцкопф CENTCOM-ның жоспарлауын Ирактан келетін қауіп-қатерді тойтаруға бағыттап, "Ішкі Көріс" жаттығуы екі жылдық кестеге көшті. 1990 жылғы "Ішкі Көріс" жаттығуының сценарийлері мен Ирак күштерінің нақты қозғалысы арасында айқын ұқсастық болды, бұл жаттығудың соңғы күндері Кувейтке Ирактың басып кіруімен аяқталды. 2015 жылдың қаңтарында CENTCOM-ның Twitter желісі 11 қаңтарда ИМ-ді жақтаушылар тарапынан бұзылғандығы хабарланды. Бұл жағдай бір сағаттан кем уақытқа созылды; құпия ақпарат жарияланбады және "жарияланған ақпараттың ешқайсысы CENTCOM серверінен немесе әлеуметтік желілерден келмеді"; алайда, кейбір слайдтар Массачусетс технология институтының федералды қаржыландырылатын Линкольн зертханасынан алынған. 2018 жылдың қаңтарында Түркия АҚШ-ты Сирияның Манбидж қаласынан әскерін шығаруға шақырды, әйтпесе олар түрік әскерлерінің шабуылына ұшырауы мүмкін екенін мәлімдеді. Алайда, CENTCOM-ның бұрынғы қолбасшысы Джозеф Вотель американдықтардың Манбиджде әскерлерін сақтап қалуға бекінгенін растады. 2019 жылы Иран үкіметі Трамп әкімшілігі Иранның Ислам революциялық гвардиясын дәл осындай белгімен атағаннан кейін АҚШ-тың Орталық Командасын террористік ұйым деп жариялады.

Құрылымы

CENTCOM-ның басты штабы Флорида штатының Тампа қаласындағы МакДилл әуе күштері базасында орналасқан. CENTCOM штаб-пәтерінің басқармалары персонал, барлау, операциялар, логистика, жоспарлау және саясат, ақпараттық жүйелер, оқу және жаттығулар, ресурстар және басқа да функцияларды қамтиды. Барлау бөлімі Біріккен барлау орталығы, Орталық қолбасшылық немесе JICCENT деп белгілі, ол барлауды үйлестіру үшін Біріккен барлау орталығы ретінде қызмет етеді. Барлау басқармасының құрамында Ауғанстан-Пәкістан Ықтималдар орталығы сияқты бірнеше бөлім бар.

Бағынышты бірыңғай командалар

+ Emblem Command Acronym Commander Established Headquarters Subordinate Commands Special Operations Command Central SOCCENT Major General Kevin C. Leahy, USA format=dmy Macdill Air Force Base, Florida Орталық қолбасшылыққа бағынышты екі ірі көпқызметтік команда Ауғанстан үшін жауапты болды: Біріктірілген бірлескен жұмыс тобы 180 және Ауғанстандағы Біріктірілген күштер командасы (CFC A). CFC A 2007 жылдың ақпан айында таратылды. Осы сәттен бастап Халықаралық қауіпсіздікке көмектесу күштері (ISAF) Ауғанстандағы АҚШ күштерінің көп бөлігін бағыттап, басқарды. Сол айда АҚШ генералы (Дэн К. МакНилл) ISAF-тің басшылығын өз мойнына алды. Уақытша жұмыс топтарының қатарында 2013 жылдың сәуір айында жарияланған Орталық қолбасшылықтың алдыңғы қадамдық тобы – Jordan (CF J) бар. CF J-дің мақсаты – Иордания қарулы күштерінің мүмкіндіктерін арттыруға жәрдемдесу болды. 2008 жылдың 1 қазанында Джибутидегі Лемоньер лагерінде орналасқан Африка мүйісінің Біріктірілген бірлескен жұмыс тобы АҚШ Африка қолбасшылығына (USAFRICOM) берілді. АҚШ күштері – Ирак (USF I) Ирак соғысы кезіндегі ірі көпқызметтік бағынышты команда болды және 2011 жылы таратылды. Басқа Біріккен ұрыс қолбасшылықтарының бөлімдері, әсіресе АҚШ Арнайы операциялар қолбасшылығы (USSOCOM), CENTCOM аймағында жұмыс істейді. SOCCENT құпиялы 88-ші жұмыс тобын бағытпайды, бұл топқа «Дельта» және Армия рейнджерлері сияқты Біріккен арнайы операциялар қолбасшылығының «қара» бөлімдері кіреді, олар 2001 жылдың 11 қыркүйегінен бері «Аль-Қаида» және «Талибан» басшылары сияқты ең маңызды нысаналарды іздеуге міндеттелген. Керісінше, TF 77, бұрын 11-ші жұмыс тобы ретінде басталып, бірнеше атау/нөмір өзгерістерінен өткен, тікелей USSOCOM құрамындағы Біріккен арнайы операциялар қолбасшылығына есеп береді. 2015 жылдан бастап CENTCOM күштері негізінен Ирак пен Ауғанстанда жауынгерлік тапсырмаларды орындап жүр, ал Кувейт, Бахрейн, Катар, Біріккен Араб Әмірліктері, Оман және Орталық Азиядағы базаларда қолдау тапсырмаларын орындайды. CENTCOM күштері Иордания мен Сауд Арабиясына да орналастырылды.

Географиялық қолданылу аясы

1983 жылы CENTCOM құрылғаннан кейін Мысыр, Судан, Кения, Эфиопия, Сомали және Джибути жауапкершілік аймағына (AOR) енді. Осылайша CENTCOM Суданмен "Табиғи байланыс" жаттығуларын, Сомалимен "Шығыс жел" жаттығуларын және Оман, Сомали және Суданмен "Жасыл жолбарыс" жаттығуларын өткізді. "Жасыл жолбарыс" жаттығуына 31-ші теңіз экспедициялық бөлімі Оманмен 1982 жылдың 29 қарашасынан 8 желтоқсанына дейін қатысты. 2007 жылдың 7 ақпанында Африкадағы АҚШ әскери операцияларына жауапкершілікті Египеттен басқа, жаңа USAFRICOM-ға беруді көздейтін Америка Құрама Штаттарының Африка командалығын құру жоспары жарияланды. 2008 жылдың 1 қазанында Африка командалығы толыққанды жұмыс істеуге кірісті және Африка құрлығындағы CENTCOM-ның негізгі күштері болған Африка мүйісіндегі Бірлескен оперативтік топ Тампадағы CENTCOM-ға емес, Штутгарттағы AFRICOM-ға есеп бере бастады. Қорғаныс министрлігі операциялардың ауқымына байланысты базалық пункттердің санын өзгертеді. 2003 жылы Ирак және Ауғанстандағы соғыс кезінде АҚШ Әуе күштері 35 базаны пайдаланса, 2006 жылы 14 базаны, оның ішінде Ирактағы төрт базаны пайдаланды. АҚШ Әскери-теңіз күштері бір ірі база мен бір кішігірім орналасқан жерді ұстап тұрады, сондай-ақ АҚШ Әскери-теңіз күштері, АҚШ Теңіз корпусы және АҚШ Жағалау күзетінің кемелері, авиациялық бөлімшелері мен құрлықтағы бөлімшелері кең аумақта дислокацияланады.

Командирлер тізімі

Жоқ. (Сан) Командир Қызмет мерзімі Қызмет түрі Суреті Аты-жөні Қызметке кірген қызметтен кеткен Қызмет мерзімінің ұзақтығы

Қорғаныс министрі

АҚШ Орталық қолбасшылығының бұрынғы екі командирі кейін АҚШ қорғаныс министрі қызметін атқарды: генерал Джеймс Мэттис және генерал Ллойд Остин. Мэттис АҚШ-тың 26-шы қорғаныс министрі болды. Остин 2021 жылдың 22 қаңтарында АҚШ-тың 28-ші қорғаныс министрі болды; ол қазіргі тағайындалған министр.

Бөлменің безендірулері

Төменде көрсетілген бөлімдердің марапаттары МакДилл әуе базасындағы АҚШ Орталық қолбасшылығының бас штабына арналған. Бөлімдердің безендірілуіне байланысты марапаттар, егер бұйрықтарда нақты көрсетілмесе, қызметтік компоненттердің басшылықтары сияқты ешбір қарастырылмаған ұйымдарға немесе басқа да ведомстволарға қолданылмайды.