Кіріспе

Зимбабве халқының демографиялық ерекшеліктері халық тығыздығы, этникалық құрамы, білім деңгейі, денсаулық сақтау жағдайы, экономикалық жағдайы, діни нанымдары және халықтың басқа да сипаттамаларын қамтиды.

Халық саны

Зимбабве халқы 20-шы ғасырда дамушы елдердің моделіне сәйкес өсті, жоғары туылатындық және өлім-жітімнің төмендеуі нәтижесінде халық санының өсу қарқыны салыстырмалы түрде жоғары болды (1960 және 1970 жылдардың басында шамамен 3% немесе одан да жоғары). Тәуелсіздік алғаннан кейін 1980-1983 жылдар аралығында қарқынды өсімнен кейін туылатындық көрсеткіші төмендеді. Алайда, 1991 жылдан бастап өлім-жітім көрсеткіші 1985 жылы 1000 адамға шаққанда 10 адамнан 2002/2003 жылдары 1000 адамға шаққанда 25 адамға дейін өсті. Кейіннен ол 2007 жылғы бағалау бойынша 1000 адамға шаққанда 22-ге жуық деңгейге төмендеді, бұл шамамен 1000 адамға шаққанда 27 болатын туылатындық көрсеткішінен аздап төмен. Өлім-жітімнің жоғары деңгейі нашар медициналық қызметтердің салдарынан туындайды. Бұл шамамен 0,5% табиғи өсімге алып келеді. Қорғанудың жақсарған әдістерінің арқасында HIV/AIDS-тан болатын өлім-жітім азайды. Дегенмен, он жылдан астам уақыт бойы 1,5% немесе одан да көп көші-қон байқалып келеді, сондықтан халық санының нақты өзгерісі белгісіз. Көптеген есепке алынбаған эмигранттардың болуы, эмиграцияның соңғы кездегі өсуі және ЖИТС-тен қайтыс болғандардың саны ескерілгенде, кейбір бағалаулар бойынша жалпы халық саны 8 миллионға дейін төмендеуі мүмкін.

Қазіргі бағалар

Біріккен Ұлттар Ұйымының мәліметтері бойынша, Зимбабве халқы шамамен бағаланған. Халықтың 38,9%-ын 15 жасқа дейінгі жастар құрады, ал тағы 56,9%-ы 15 мен 65 жас аралығындағы адамдарды құрады. 65 жастан асқан азаматтардың үлесі шамамен 4,2% болды. Жалпы халық саныЖас тобы 0–14 (%)Жас тобы 15–64 (%)Жас тобы 65+ (%) 19502 747 00042.054.83.2 19553 204 00043.852.93.3 19603 752 00045.351.43.4 19654 422 00047.749.03.3 19705 206 00048.148.73.2 19756 170 00048.448.53.1 19807 289 00048.948.13.0 19858 855 00047.949.13.0 199010 469 00046.150.93.0 199511 685 00044.352.53.2 200012 509 00041.754.93.4 200512 710 00040.156.13.8 201013 080 00038.956.94.2

Жынысы мен жас тобы бойынша халық санын бағалау (01. VII.2020):
Жас тобыЕр адамӘйелТұтас% Тұтас 0220 711221 948442 6592.9 1–4815 889817 7661 633 65510.7 5–91 032 4601 037 2262 069 68613.6 10–14992 173994 3691 986 54213.1 15–19603 279791 9141 573 12310.4 20–24603 279676 1211 279 4008.4 25–29478 758559 3131 038 0716.8 30–34434 810510 887945 6976.2 35–39463 676533 369997 0456.6 40–44385 120410 155795 2755.2 45–49328 502332 942661 4444.4 50–54224 187226 417450 6043.0 55–59128 893180 111309 0042.0 60–64117 633177 522295 1551.9 65–69103 166151 151254 3171.7 70–7467 666103 527171 1931.1 75–7944 66565 358110 0230.7 80–8431 06745 03876 1050.5 85–8917 04826 44243 4900.3 90–948 62015 69224 3120.16 95–992 4545 3117 7650.05 100+1 5233 7545 2770.03Жас тобыЕр адамӘйелТұтасПайыздық үлес 0–142 837 5562 918 6356 132 54640.4 15–644 361 6274 778 4998 344 81854.97 65+240 038337 468692 4824.56

Өте маңызды статистика

Зимбабведегі туылған оқиғалардың тіркелуі толық емес. Біріккен Ұлттар Ұйымының халық демографиялық мәліметтер департаменті төмендегідей бағалаулар жасады. КезеңОрта жылдық халық саныТуылғандарӨлім-қыртысТабиғи өсімТуылғандар көрсеткіші (мыңға шаққанда)Өлім-қыртыс көрсеткіші (мыңға шаққанда)Табиғи өсім көрсеткіші (мыңға шаққанда)Жалпы фертильдік коэффициенті (бір әйелге шаққандағы балалар саны)Нәресте өлімі (мың туған балаға шаққанда)Өмір күтілуі (жылдарда)19502 791 000  141 000  46 000  95 00050.416.633.87.10102.249.641951  2 882 000  144 000  48 000  96 00049.916.733.27.10101.449.861952  2 974 000  147 000  49 000  98 00049.516.533.17.1199.850.221953  3 068 000  151 000  50 000  101 00049.116.232.97.1298.150.621954  3 165 000  155 000  50 000  104 00048.815.932.87.1396.451.011955  3 264 000  158 000  51 000  107 00048.415.732.77.1495.051.281956  3 365 000  162 000  52 000  110 00048.115.432.77.1693.651.701957  3 470 000  166 000  53 000  114 00047.915.132.87.1792.252.061958  3 579 000  171 000  53 000  118 00047.714.832.87.1990.652.401959  3 691 000  175 000  54 000  122 00047.414.532.97.2088.852.841960  3 806 000  180 000  54 000  126 00047.314.233.07.2287.153.241961  3 926 000  185 000  55 000  130 00047.013.933.17.2385.353.621962  4 050 000  190 000  55 000  135 00046.913.633.37.2683.354.071963  4 178 000  195 000  55 000  140 00046.613.233.47.2581.354.551964  4 310 000  200 000  56 000  145 00046.412.933.57.2679.254.991965  4 447 000  206 000  56 000  150 00046.212.633.77.2677.155.461966  4 589 000  212 000  56 000  155 00046.112.333.87.2475.255.891967  4 735 000  218 000  57 000  161 00045.912.033.97.2273.556.191968  4 886 000  225 000  58 000  167 00045.911.834.17.1972.156.461969  5 044 000  232 000  59 000  174 00046.011.634.37.1471.056.711970  5 203 000  240 000  60 000  181 00046.111.434.67.0970.157.031971  5 363 000  248 000  61 000  187 00046.211.434.87.0669.657.201972  5 533 000  258 000  63 000  195 00046.511.335.27.0669.357.401973  5 713 000  269 000  65 000  204 00047.011.335.77.0769.157.371974  5 904 000  279 000  67 000  212 00047.211.335.97.0469.057.491975  6 097 000  289 000  69 000  220 00047.311.336.06.9869.257.551976  6 288 000  297 000  73 000  224 00047.111.635.66.9169.356.941977  6 453 000  304 000  77 000  227 00046.711.834.96.8569.356.291978  6 549 000  309 000  84 000  226 00046.612.634.06.7769.054.591979  6 656 000  310 000  84 000  226 00046.312.633.86.7068.555.041980  7 050 000  317 000  76 000  241 00046.211.135.16.6166.958.671981  7 507 000  349 000  76 000  273 00046.510.136.46.5164.859.331982  7 804 000  358 000  76 000  282 00045.99.836.16.3862.059.881983  8 106 000  366 000  77 000  289 00045.19.435.76.2559.260.251984  8 399 000  365 000  75 000  290 00043.48.934.56.0855.761.051985  8 691 000  365 000  74 000  291 00042.08.533.55.9052.961.621986  8 983 000  364 000  73 000  290 00040.58.232.35.7050.862.021987  9 277 000  363 000  75 000  288 00039.28.131.05.5049.561.771988  9 569 000  356 000  78 000  278 00037.28.229.05.2949.261.321989  9 846 000  350 000  83 000  267 00035.68.427.25.0849.760.401990  10 114 000  352 000  88 000  263 00034.88.726.04.8750.959.431991  10 378 000  357 000  96 000  261 00034.49.325.24.7152.658.091992  10 642 000  363 000  106 000  257 00034.19.924.24.5754.856.441993  10 795 000  361 000  118 000  243 00033.110.822.34.3957.154.431994  10 859 000  359 000  128 000  230 00032.811.821.14.2758.952.591995  10 994 000  359 000  141 000  218 00032.612.819.84.1560.550.531996  11 178 000  372 000  154 000  218 00033.213.819.44.1161.848.961997  11 362 000  385 000  163 000  221 00033.814.419.44.0661.747.991998  11 548 000  399 000  175 000  224 00034.515.219.44.0361.446.821999  11 716 000  415 000  192 000  223 00035.316.319.04.0160.645.212000  11 835 000  424 000  200 000  224 00035.616.818.83.9759.944.692001  11 911 000  431 000  228 000  203 00036.019.016.93.9558.941.962002  11 985 000  433 000  204 000  229 00035.917.019.03.8958.344.572003  12 076 000  435 000  216 000  219 00035.917.818.13.8257.743.392004  12 161 000  434 000  208 000  226 00035.517.018.53.7458.144.502005  12 225 000  430 000  207 000  223 00034.916.818.13.6758.544.772006  12 330 000  427 000  203 000  223 00034.516.418.13.6259.545.362007  12 451 000  436 000  204 000  232 00034.816.318.53.6559.945.612008  12 550 000  449 000  197 000  252 00035.615.620.03.7759.946.722009  12 680 000  469 000  189 000  280 00036.714.821.93.9558.148.062010  12 840 000  478 000  171 000  307 00037.113.323.84.0355.050.652011  13 026 000  487 000  155 000  332 00037.211.925.34.1051.953.352012  13 265 000  490 000  142 000  347 00036.810.726.14.1047.255.632013  13 555 000  492 000  133 000  360 00036.29.826.54.0644.057.462014  13 856 000  488 000  127 000  361 00035.19.126.03.9642.058.852015  14 155 000  482 000  124 000  357 00034.08.825.23.8541.159.592016  14 453 000  480 000  122 000  358 00033.28.424.73.7739.660.312017  14 751 000  481 000  122 000  358 00032.58.324.33.7138.760.712018  15 052 000  484 000  120 000  364 00032.18.024.13.6637.461.412019  15 355 000  485 000  124 000  361 00031.58.023.53.6037.261.292020  15 670 000  486 000  128 000  359 00031.08.122.93.5536.861.122021  15 994 000  489 000  145 000  344 00030.59.121.53.4936.859.252022  16 225 000  493 000  142 000  351 00030.39.021.73.4636.358.882023  16 450 000  495 000  140 000  355 00030.18.521.93.4335.858.50* CBR = туылғандар көрсеткіші (мыңға шаққанда); CDR = өлім-қыртыс көрсеткіші (мыңға шаққанда); NC = табиғи өсім көрсеткіші (мыңға шаққанда); IMR = нәресте өлімі (мың туған балаға шаққанда); TFR = жалпы фертильдік коэффициенті (бір әйелге шаққандағы балалар саны)

Этностық топтар

2012 жылғы халық санағы мәліметтері бойынша, халықтың 99,6%-ы африкалық текті. Қалған халықтың көп бөлігі – шамамен 30 000 адам – еуропалық түп-тамырлы ақ Зимбабвеліктер, тәуелсіздік алғанға дейін саны азайған азшылық топ. 1980 жылдан бері қара нәсілді халықтың саны жылына 4,3% өсуде. Қазіргі көрсеткіштерді анықтау қиын болғанымен, ақ нәсілділердің туу деңгейі бұрын дамыған елдердегі көрсеткіштерге ұқсас, яғни жылына 1,5%-дан төмен болған. Екі негізгі этнолингвистикалық топтың ішінде шона тілінде сөйлейтіндер басым көпшілікті құрап (80<)%, Зимбабве аумағының шығыс бөлігінің екі үшін бір бөлігін қамтиды. Ндебеле тілінде сөйлейтіндер шамамен 16% құрайды, ал басқа жергілікті этностық топтардың ешқайсысы соңғы онжылдықтарда 2%-ға жеткен жоқ. Африка тілдеріне жатпайтын тілдерді қолданушылардың арасында Малави, Замбия және Мозамбиктан келген мигрант жұмысшылар бар. Ақ Зимбабвеліктердің 90%-дан астамы британдық немесе британдық диаспорадан шыққан; ағылшын тілі әкімшілік, құқық және білім беру салаларында кеңінен қолданылады, бірақ оны ана тілі деп санағандардың үлесі 2,5%-дан төмен, көбінесе ақ және аралас нәсілді (Coloured) азшылықтар. Қалған халық шона (70%), ндебеле (20%), каланга (2%) және т.б. тілдерде сөйлейді. Шона тілінде бай ауызша дәстүр бар, ол 1956 жылы жарық көрген Соломон Мтутайроның «Фесо» атты алғашқы романына енгізілген. Ағылшын тілі негізінен қалаларда қолданылады, ал ауылдық жерлерде оның қолданылуы шектеулі. Телевизиядағы жаңалықтар ағылшын, шона және ндебеле тілдерінде көрсетіледі, бірақ жергілікті тілдерге арналған эфир уақыты көрермендердің ең көп назарына ие уақыттан тыс жатады. Радио ағылшын, ндебеле, шона, каланга, намбия, венда, суту және тонга тілдерінде хабар таратады. Ағылшын, ндебеле және шона тілдеріне эфир уақытының көбі бөлінеді.

Діндер

Зимбабве тұрғындарының 85 пайызы христиан, және олардың 61 пайызы христиан шіркеулеріне тұрақты түрде қатысады. Ең ірі христиан шіркеулері – англикан, рим-католик, жетінші күндік адвентистер және методистер. Дегенмен, көптеген бұрынғы еуропалық колониялар сияқты, христиандық көбінесе берік дәстүрлі сенімдермен үйлеседі. Христиан дінінен өзге, ең көп таралған христиан емес дін – аталарға табыну (Амадлози), ол аталарға құлшылық ету және рухани шарапат сұрауды қамтиды. Халықтың 1 пайызынан аз мұсылман, бірақ көптеген зимбабвийліктер Ибраһимнің тағамдық заңдарына ықпал етуде.

Денсаулық

Біріккен Ұлттар Ұйымының Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, 2006 жылы ер адамдардың орташа өмір сүру ұзақтығы 37 жыл, ал әйелдердің орташа өмір сүру ұзақтығы 34 жылды құрады, бұл сол кезде әлемдегі ең төменгі көрсеткіш еді. Зимбабведегі дәрігерлер қауымдастығы президент Мугабені нашарлап бара жатқан денсаулық сақтау жүйесіне көмек көрсетуге шақырды. Содан бері жағдай жақсарды және 2010-2015 жылдар аралығында ер адамдар үшін 53, ал әйелдер үшін 54 көрсеткіші тіркелді.

Халық саны

15 121 004 (2022 ж. бағасы) 14 030 368 (2018 жылғы шілде) 13 805 084 (2017 жылғы шілде)

Діндер

Протестанттық 74,8% (Апостолдық 37,5%, Пентикосталдық 21,8%, басқа 15,5%), Рим-католик 7,3%, басқа христиандар 5,3%, дәстүрлі 1,5%, мұсылман 0,5%, басқа 0,1%, дінсіздер 10,5% (2015 ж. естім.)

Жас құрамы

0-14 жас: 38,32% (ерлер 2 759 155/әйелдер 2 814 462)
15-24 жас: 20,16% (ерлер 1 436 710/әйелдер 1 495 440)
25-54 жас: 32,94% (ерлер 2 456 392/әйелдер 2 334 973)
55-64 жас: 4,07% (ерлер 227 506/әйелдер 363 824)
65 және одан жоғары: 4,52% (ерлер 261 456/әйелдер 396 396) (2020 ж. болжамы)
0-14 жас: 38,62% (ерлер 2 681 192 /әйелдер 2 736 876)
15-24 жас: 20,42% (ерлер 1 403 715 /әйелдер 1 461 168)
25-54 жас: 32,22% (ерлер 2 286 915 /әйелдер 2 234 158)
55-64 жас: 4,24% (ерлер 233 021 /әйелдер 361 759)
65 және одан жоғары: 4,5% (ерлер 255 704 /әйелдер 375 860) (2018 ж. болжамы)

Орташа жасы

жалпы: 20,5 жыл. Әлем елдерімен салыстыру: 189-шы
ер адам: 20,3 жыл
әйел: 20,6 жыл (2020 ж. болжамы)
жалпы: 20,2 жыл. Әлем елдерімен салыстыру: 190-шы
ер адам: 19,9 жыл
әйел: 20,4 жыл (2018 ж. болжамы)

Туу көрсеткіші

33,07 туу / 1000 халыққа (2022 ж. болжамы) Әлемдік елдермен салыстыру: 22-орын
34 туу / 1000 халыққа (2018 ж. болжамы) Әлемдік елдермен салыстыру: 25-орын
34,2 туу / 1000 халыққа (2017 ж. болжамы)

Өлім-жітім көрсеткіші

8,76 өлім / 1000 халыққа (2022 ж. болжамы) Әлеммен салыстыру: 68-орын
9,9 өлім / 1000 халыққа (2018 ж. болжамы) Әлеммен салыстыру: 41-орын
10,2 өлім / 1000 халыққа (2017 ж.)

Тұқым қуалаушылықтың жалпы көрсеткіші

3.51 бала / әйел (2023 ж. болжамы) Әлемдік елдермен салыстыру: 36-шы орын
3.89 бала / әйел (2022 ж. болжамы) Әлемдік елдермен салыстыру: 30-шы орын
3.97 бала / әйел (2018 ж. болжамы) Әлемдік елдермен салыстыру: 33-ші орын

Соңғы он жылдағы ресми үкіметтік туу көрсеткіштері: 3,6 (2002 жылғы халық санағы), 3,8 (2006 жылғы сауалнамада әйелдердің орташа есеп бойынша 3,3 бала туғысы келетіні көрсетілген) және 3,8 (2012 жылғы халық санағы).

Тілдер

Шона (ресми; ең көп таралған), Ндебеле (ресми, екінші ең көп таралған), ағылшын (ресми; дәстүрлі түрде ресми іс қағаздарында қолданылады), 13 азшылық тілі (ресми; олардың ішінде шева, Чибарве, Каланга, Койсан, Намбиа, Ндау, Шангани, есімдер тілі, Сото, Тонга, Цвана, Венда және Кхоса тілдері бар).