Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Зимбабведің географиялық ерекшеліктері
Geographical features of Zimbabwe
Зимбабве – Африканың оңтүстігінде орналасқан, теңізге шығу жолы жоқ ел, Каприкорн тропигінің солтүстігінде жатыр. Жаз айларында күннің тікелей басынан өтуіне байланысты бүкіл елде ыстық температуралар байқалады. Ел кең жазық үстіртті алып жатыр, солтүстікке қарай Замбези аңғарына қарай төмендейді, онда Замбиямен шекара орналасқан, сондай-ақ оңтүстікке қарай Лимпопо аңғарына және Оңтүстік Африкамен шекараға қарай төмендейді.
Zimbabwe is a landlocked country in southern Africa lying north of the Tropic of Capricorn. During summer, the whole country experiences warm temperatures as a result of the sun being directly overhead. It straddles an extensive high inland plateau that drops northwards to the Zambezi valley where the border with Zambia is and similarly drops southwards to the Limpopo valley and the border with South Africa.
Климат
Климат биіктікке байланысты күрт өзгереді, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан Шығыс жоталары төменгі биіктіктерге қарағанда ылғалды және салқын болады. Құрғақ маусым, сондай-ақ мамырдан қыркүйекке дейінгі аралықта қысқа салқын маусым бар, осы кезде бүкіл елде жаңбыр өте аз жауады. Жаңбырлы маусым әдетте қарашадан наурызға дейін ауыр жаңбырлармен сипатталады. Қаңтар айында бүкіл елге тропикалық конвергенция аймағының әсері тиеді. Бұл аймақ анықталмаған жылдары жауын-шашын орташадан төмен болады және 1983 және 1992 жылдары болғандай, елде ауыр құрғақшылыққа ұшырау мүмкіндігі артады. Аймақ жақсы анықталған кезде жауын-шашын орташа немесе орташадан жоғары болады, мысалы, 1981 және 1986 жылдары болғандай. Зимбабве климатын үш аймаққа бөлуге болады: ыстық аймақ (төменгі және ортаңғы жазықтықтың бір бөлігі), жылы аймақ (ортаңғы және жоғары жазықтықтың қалған бөлігі) және салқын аймақ (Шығыс жоталары).
The climate varies markedly with altitude with the Eastern Highlands at above sea level being much wetter and cooler than lower altitudes. There is a dry season, including a short cool season during the period May to September, when the whole country has very little rain. The rainy season is typically a time of heavy rainfall from November to March. The whole country is influenced by the Intertropical Convergence Zone during January. In years when it is poorly defined there is below average rainfall and a likelihood of serious drought in the country, as happened in 1983 and 1992. When it is well defined rainfall is average or well above average, as in 1981 and 1986. Zimbabwe’s climate can be categorised into three regions, hot region (lowveld and part of the middleveld), warm region (rest of the middleveld and high veld) and the cool region (Eastern Highlands)
Зимбабведегі ауа райының қауіпті жақтары
Ауа райының қауіпті жағдайлары – ауа райы құбылыстарынан туындайтын, адамдар мен олардың қызметіне зиян келтіретін жағдайлар. Олардың көпшілігін болдырмау мүмкін емес, бірақ салдарына жеңілдету шараларын қолдануға болады. Ауа райының қауіптері – адамдарға зиян тигізу немесе зақым келтіру потенциалы бар кез келген табиғи ауа райы құбылысы. Зимбабве соңғы ғасырда құрғақшылық, су тасқыны, ыстық толқындар, найзағайлар және орман өрттері сияқты түрлі ауа райы қауіптеріне тап болды. Бұл ауа райы қауіптері Зимбабведе көптеген адамдарға әсер етіп, өлім-жітім мен басқа да қиындықтарға алып келді. 2021/2022 жылғы жаңбыр маусымы 2021 жылдың қазан айында басталғаннан бері Зимбабведегі Маникаленд, Машоналенд Орталық, Машоналенд Батыс, Машоналенд Шығыс, Мидленд және Матабелеленд Солтүстік провинцияларының 16 ауданы қатты жаңбыр мен су тасқынына ұшырады. Қаңтар айының соңында "Ана" тропикалық дауылы Зимбабвеге қатты жаңбыр әкеліп, су тасқыны мен зақымдарға себеп болды, 845 үй мен 51 мектеп зардап шекті.
Weather hazards are conditions which are unfavorable to people and their activities that result from weather phenomena. Most of these cannot be prevented however their effects can be mitigated. Weather hazards include any naturally occurring weather condition that has the potential to cause either harm or damage to people. Zimbabwe is affected by various weather hazards including droughts, floods, heat wave, lightning and wildfires over the past century. These weather hazards has affected a lot of people in Zimbabwe resulting to a number of deaths and other challenges. Sixteen districts across six provinces Manicaland, Mashonaland Central, Mashonaland West, Mashonaland East, Midlands and Matabeleland North in Zimbabwe have been affected by heavy rains and floods since the 2021/2022 rainy season began in October 2021. Tropical Storm Ana brought heavy rains to Zimbabwe in late January, causing floods and damage, affecting 845 houses and 51 schools.
Құрғақшылық
Құрғақшылық – бұл қалыптыдан тыс құрғақ ауа райының кезеңі, ол жауын-шашынның аз болуына немесе тоқтауына байланысты су тапшылығын тудырады.
Drought has to do with a period of abnormally dry weather which is caused little or no rainfall producing a lack of water.
Зимбабведегі құрғақшылықтың әсері
Зимбабведе құрғақшылықтың көптеген салдары бар, оның ішінде экономикалық қиындықтарға себеп болатын факторлар да бар. Фермерлер егін жинамын жоғалтып, мал қырылып, сонымен қатар жиі орман өрттеріне тап болғандықтан инфляция деңгейі көтеріледі. Құрғақшылықтың салдарынан елде су тапшылығы және электр қуатының үзілісі жиі болып тұрады.
In Zimbabwe droughts carry many effects which include factors leading to economic struggles. Inflation rates go up as farmers undergo crop failure and loss of livestock a well as often wildfires. Due to drought the country is faced with serious water shortages as well as outrageous power cuts.
Су тасқыны
Су тасқыны – бұл судың қалыпты шегінен тысқары ағып, кең аумақты жабуы, әсіресе құрғақ жерлерде. Осыған қатты жаңбыр мен дауылдар себеп болады.
Flooding refer to an abnormal overflow of a large amount of water beyond its normal limits, especially over what is normally Drylands. These are caused by abnormal rainfall and cyclones.
Зимбабведегі су тасқынының әсері
Су тасқынының негізгі салдары – адам өмірінің жоғалуы және ғимараттар мен басқа да құрылыстардың, оның ішінде көпірлердің, кәріз жүйелерінің, жолдардың және каналдардың зақымдануы. Су тасқыны электр қуатын беруді және кейде электр қуатын өндіруді де жиі бұзады. Зимбабведе су тасқынынан кейін экономикалық қиындықтар туризмнің уақытша төмендеуіне, қайта құруға кеткен шығындарға немесе бағаның өсуына алып келген азық-түлік тапшылығына байланысты туындады.
The primary effects of flooding include loss of life and damage to buildings and other structures, including bridges, sewerage systems, roadways, and canals. Floods also frequently damage power transmission and sometimes power generation. As a common after effect of severe flooding, Zimbabwe has also faced economic hardship due to a temporary decline in tourism, rebuilding costs, or food shortages leading to price increases.
Жеңілдіктер
2022 жылдың қаңтар айында елдің Азаматтық қорғау департаменті (ДКҚ) Маникаленд провинциясында «Ана» циклонының салдарымен күресу үшін 394 эвакуациялық орталық құрды. Бұл үкіметтің су тасқынының әсерін азайтуға бағытталған қадамы болды, өйткені Мутаса және Чиманимани аудандарының бір бөлігінде дауылмен байланысты қатты жел мен ауыр жаңбырлар байқалды. Су тасқынының зиянын азайтудың тағы бір жолы – су тасқыны алдында, оның кезінде және одан кейін адамдарды қауіпсіз жерге көшіру және циклон келген кезде барлығының қауіпсіздігін қамтамасыз ету. Мұндай шара Зимбабведе де қолданылды, онда билік Фредди циклоны күтілетін күндері ең осал аймақтардағы мектеп оқушыларының сабаққа бармай, үйде болуын міндеттеді.
In January 2022 the country's Department of Civil Protection (DCP) set up 394 evacuation centers in Manicaland province to deal with the impact of Cyclone Ana. This was the government's way of limiting the effects of the floods as it was noted that parts of Mutasa and Chimanimani districts were already receiving strong winds and heavy rains associated with the storm. Another way of mitigating the effects of flooding is relocating people before during and after the floods and ensuring that everyone is at safe place when the cyclone hits the arear. This is seen in Zimbabwe were the authorities announced that school children from the most vulnerable areas should not go to school but stay home on the days when cyclone Freddy was expected.
Жарық
Найзағай ауа райы құбылыстарымен байланысты, онда бұлттардан қысқа мерзімге табиғи электр разряды болады, ол жер бетін қыздырады. Көбінесе ол жарқын жарықпен және дауыстың күркіреуімен бірге жүреді. Найзағай көптеген нәрселерге зиян келтіруі мүмкін және адам өміріне қауіпті.
Lightning is associated with weather patterns whereby there is a natural electrical discharge from the clouds which occurs for a very short period and it heats the ground or earth, it is usually accompanied by a bright flash and typical thunder. Lightning may damage a lot of things and may is dangerous to livelihood.
Зимбабведегі найзағайдың әсері
Найзағай өте зиянды, ол адамдардың күнкөрісіне де, инфрақұрылымына да әсер етеді. Көптеген адамдар ауруханаға түсті және найзағайдың салдарынан біреулер қаза тапты. Мысалы, Зимбабведің солтүстік-батысындағы түрмеде түскі аспаздық дастарқан барысында 13 ер адамға найзағай шағып, жарақат алды, ал кейбір аймақтарда, әсіресе қорықтарда, көптеген жануарлар найзағайдан өлді. Найзағай инфрақұрылымды қиратудың да куәсі болды, Бейтбридж қаласындағы бір отбасы үйін найзағайға сапырылып, баспанасыз қалды.
Lightning is very harmful; it affects both livelihood as well as the infrastructure. A number of people have been hospitalized and some died due to the effects of lightning this is evidenced when lightning bolt struck and wounded 13 male prisoners while they were having lunch at a jail in northwestern Zimbabwe, and in some arears especially game parks a number of animals have died due to lightning. Lightning also has a record of destroying infrastructure, one family in Beitbridge were left stranded as they lost their home to lightning.
Жеңілдіктер
Найзағайдың зиянын болдырмау және оның салдарынан қорғану үшін адамдарға ашық алаңдарда болмауға, биік ағаштардың астында тұрмауға және ғимараттарда найзағайдан қорғау жүйесі орнатылғанын қамтамасыз ету ұсынылады. Бұл ғимаратты найзағайдан қорғап, зардап шегу қаупін азайтады.
To prevent and reduce the effects of lightning people are advised to avoid open space as well as standing under toll trees and to ensuring that buildings have lightning protection as this will help to protect the building from lightning hence minimal risk of being affected.
Зимбабведегі мұздың әсері
2021 жылы Зимбабве фермерлер одағының директоры Пол Закария «Herald» газетіне берген сұхбатында көптеген фермерлердің аяздан зардап шеккенін растады. Олар елдің әртүрлі өңірлеріндегі бірнеше егістерге әсер еткен жер асты аязы туралы көптеген хабарламалар алғандарын айтты. Матобо сияқты аяз жиі түсетін аймақтарда адамдар суықтан уланып, аяздан зардап шегеді.
In 2021 Zimbabwe Farmers Union director Paul Zakariya confirmed to herald that a number of farmers are affected by frost as he said they had received numerous reports of ground frost that had affected several crops across the Zimbabwean growers hit by frosty conditions. In some areas like Matobo wear frost often hits people are always affected by frostbites as they would have been affected by the cold.
Жеңілдіктер
Ауыл шаруашылығы сарабы Иван Крейг фермерлерді қыста суыққа төзімді дақылдар өсіру арқылы егінге суықтың зиянын азайтуға үндіді. Ондай дақылдардың ішінде пияз, бұршақ, сарымсақ, гүлді қаусырма, брокколи, сәбіз және қысқы капуста бар. Суық жиі тиетін аймақтарда тұратындардың мұздақтан сақтану үшін үнемі жылы киінуі қажет. Фермерлер бақшаның айналасына шөптен қоршау жасап немесе егістіктің шетіне малдың тынысын жаққанда, суық тұзаққа түсіп, зиян келтірмейді.
Agriculture expert Mr Ivan Craig encouraged farmers to reduce damage of crop to frost by growing crops that are less susceptible to frost in winter these are onion, peas, garlic, cauliflower, broccoli, carrot and winter cabbage among others. People who are in areas always affected by frost are encouraged to keep warm all the time to avoid developing frostbites. Farmers could also construct a wall of thatch grass around the garden or burn cow dung around the field as this will help trap frost when it comes.