Кіріспе

Ұшақтың құйрық бөлігінің конфигурациясы

Т-тұйық – бұл құйрық бөлігінің конфигурациясы, онда құйрық жаны қанаттың үстіңгі бөлігіне бекітіледі. Бұл орналасу үлкен Т әрпіне ұқсайды, сондықтан осылай аталады. Т-тұйық стандартты конфигурациядан өзгеше, онда құйрық жаны фюзеляжға қанаттың табанында орнатылады.

Кемшіліктер

Ұшақ жоғары шабуыл бұрыштарында терең тоқтауға (немесе суперавтоматты тоқтауға) бейім болуы мүмкін, егер қанаттар желдің артқы жағы мен лифттерге ағынның тоқтауына себеп болса. Винтті ұшақтар үшін, T тәрізді құйрық конфигурациясы лифттер винт ағысынан тыс болған жағдайда, бағытты басқару тиімділігін төмендетуі мүмкін. Тік стабилизатор артқы құйрықтың салмағын көтеру үшін күштірек (және демек, ауыррақ) болуы керек. (Дегенмен, басқа факторлар T тәрізді құйрықты кішірек және жеңілрек жасай алады, жоғарыдағы артықшылықтарға қараңыз.) T тәрізді құйрық, жақтан сырғалғанда, төмен қарай күшті инерциялық момент тудырады. T тәрізді құйрықтар Lockheed C 141 Starlifter ұшағында болғандай, аэроэластикалық дірілге әкелуі мүмкін. Осыған қарсы тұру үшін фюзеляждың қаттылығын арттыру қажет. Көптеген ірі ұшақтардың қанаттары мен рульдері ангарларда биіктігін төмендету үшін бүктеле алады, бірақ бұл T тәрізді құйрық болған жағдайда көбінесе мүмкін емес немесе тиімсіз. T тәрізді құйрық конфигурациясы техникалық қызмет көрсетуде де қиындықтар тудыруы мүмкін. Лифттерге басқару жүйелері күрделірек, ал беттерін жерден тексеру қиын. Alaska Airlines рейсі 261-нің апатқа ұшуы T тәрізді құйрықтың дұрыс күтілмеуіне байланысты болды. T тәрізді құйрықтың биіктігіне байланысты тексеруі мен күтіп ұстауы қиын болуы мүмкін.

Бала асырап алу

Т-тұмсықты әскери көлік ұшақтарында, мысалы, Airbus A400M және Boeing C-17 Globemaster III-те жиі кездеседі. 1950 жылдары Gloster Javelin, McDonnell F-101 Voodoo, Lockheed F-104 Starfighter және Blackburn Buccaneer шабуылдық ұшақтарында қолданылған. Т-тұмсықтар көбінесе аймақтық авиалайнерлерде және бизнес-авиацияда қолданылады. 1960 жылдары көптеген жолаушылар ұшақтарында артқы бөлігіне орнатылған қозғалтқыштармен бірге Т-тұмсықтар болды, мысалы, BAC One Eleven, Vickers VC10, McDonnell Douglas DC-9, Boeing 727, Fokker F28 Fellowship және ресейлік Ilyushin Il-62 және Tupolev Tu-154 ұшақтары. Gulfstream отбасы бұл тұмсықты Grumman Gulfstream II-ден бері пайдаланады. Learjet отбасы алғашқы ұшағы Learjet 23-тен бастап қолданып келеді. 1970 жылдары McDonnell Douglas MD-80, ресейлік Ilyushin Il-76 жүк ұшақтарында, сондай-ақ екі турбовинтті Beechcraft Super King Air ұшақтарында қолданылды. 1980 жылдары Fokker 100 және British Aerospace 146 ұшақтарында қолданылды. 1990 жылдары Fokker 70, McDonnell Douglas MD-90, Boeing 717, Embraer ERJ отбасы және Bombardier CRJ700 сериясында қолданылды. Бір қозғалтқышты турбовинтті Pilatus PC-12 да Т-тұмсықты. Т-тұмсық, әсіресе қазіргі заманғы планерлерде жоғары өнімділігі, кездейсоқ айналудан қорғауы және ұшу мен қону кезінде тұрақтандырғыш пен лифтінің сыртқы заттардан зақымдануын болдырмауы себепті өте танымал.