Кіріспе

Американдық сәулетші Моррис Лапидус (25 қараша 1902 жыл - 18 қаңтар 2001 жыл) – 1950-ші және 60-шы жылдары салынған необарокколық «Маями Модерн» стильіндегі қонақ үйлерімен әйгілі болған сәулетші. Бұл қонақ үйлер сол дәуірдегі курорттық қонақ үй стилінің символына айналып, Маями және Маями Бичпен байланыстырылды. Нью-Йоркте тұратын еврей-украин иммигранты Лапидус 50 жылдан астам мансабында 1000-нан астам ғимаратты жобалаған, оның көп бөлігі американдық сәулет қауымдастығынан тыс қызмет етумен өтті.

Ерте өмір және мансап

Ресей империясының Одесса қаласында (қазіргі Украина) туған, оның православие дінін ұстанатын еврей отбасы Ресейдегі қырғындардан қашып, шалығу кезінде Нью-Йоркке көшкен. Жастық шағында Лапидус актерлық өнерді зерттеді, бұл оның театрлық декорацияларға деген қызығушылығына әкелді, онда ол сәулет өнерін оқыды. Ол 1927 жылы Колумбия университетін бітірді. Келесі жылы оған Eden Roc қонақ үйі (Гарри Белафонт түнгі уақытта сол жерде тұрып, жағажайдағы "түс айырмашылығын" жойды) және 1956 жылы Americana (кейін Sheraton Bal Harbour) табыс әкелді. Sheraton 2007 жылдың 18 қарашасында таңертеңгілікте жарылыс арқылы қиратылды және қазір Бал-Харбордағы W Hotel The St. Regis болып табылады. Осы қонақ үйлерді өзінің "дизайн зертханасы" ретінде пайдаланып, "жақсы уақытты қалай сатуға болады" дегенді зерттеген Лапидус Майами Бичтегі қонақ үйлерімен танымал болды: Fontainebleau (1954), Eden Roc (1955) және Americana (Bal Harbour Sheraton) (1956). Fontainebleau ашылуы теледидардан көрсетілді. Америкалықтар би залдарынан ағылып келіп, өз үйлеріне би билеушілердің көрінісін алып келді. Лапидус сарайды сарайдан да басып өтті, соның арқасында Майами Бич пен оның курорттық қонақ үйлерінің жаңа дәуірі басталды: бәрі де баруға тиіс болды. 1955 жылы Лапидус Флорида штатының Сент-Огастин қаласындағы алаңға жақын орналасқан Понсе-де-Леон сауда орталығын жобалады. 1960 жылдың наурыз айында Флорида Мемориал колледжінің қара нәсілді студенттері "Вулворт" дүкенінде наразылық акциясын өткізді, ал 1963 жылы "Сент-Огастин төртеуі" деп аталған төрт жасөспірім де осы дүкенде наразылық білдірді. "Вулворт" дүкенінің есік тұтқалары мен "Тарих жолы" белгісі осы оқиғаларды еске салады. Кейін Лапидус Игорь Полевицкиймен бірге Shellborne қонақ үйіне қосымша құрылыс жасады, бұл бұрынғы сегіз қонақ үйі сияқты болды. Ол Майами Бичтің Коллинз даңғылына барлық ертедегі қонақ үйлерде сәулет стилін берді және өзінің неонымен жарықтандырылған әріптерімен түнгі көріністерді жасады: "diLido" үшін венециялық әріптер, Shellborne-дегі иілген "S" немесе Eden Roc-тағы ең жоғарғы жартастағы "ER". Ол қонақ үйдің ішкі кеңістігінде постмодернизмді күтіп, қазіргі заманғы шыны және қатаң сыртқы көріністер арқылы ашық көріністерді ұсынды. Лапидустың заманауи тропикалық стилі, ол 44-ші мен 94-ші көшелердегі Коллинз даңғылындағы тұрғын үй жобаларында жалғасты: теңіз жағалауының шығыс және батыс бөліктері және Хауловер жағалауындағы кондоминиумдар Атлант мұхитындағы Флориданың Миллионер қатарындағы керемет саяхаттың сезімтал кітаптарын белгіледі. Лапидустың стилі ерекше және фотосуреттерде бірден танылады, өйткені ол өзінің коммерциялық дүкендерінің дизайнындағы инновациялық және жақсы ойластырылған назар аудару әдістерінен туындады: кең қисықтар, театрлық жарықтандырылған жүзетін төбелер, 'бұршақ бағаналар' және ол 'woggles', 'cheeseholes' деп атаған амебоид пішіндері, сондай-ақ түстерді, белгілерді, жарықтарды, айналарды, "бағаналарды жылжыту" және адамдарды иілген сызықтармен жылжыту тәсілдерін тиімді пайдалануы - адамдар тік сызықта жүрмейді - оның дизайн стилінің сөздігі. Оның көптеген кішігірім жобалары Майами Бичтің Коллинз даңғылына стиль берді, соның ішінде "diLido" мен Shellborne-дегі неонымен жарықтандырылған әріптер стилі постмодернизмді болжады. Көрнекі стильден басқа, функционализм де жұмыс істейді. Оның иілген қабырғалары орталықтандырылған кондиционерлердің пайда болуына дейін басым болған мұхит желдерін ұстады, ал оның ішкі кеңістіктерінің реті пайдаланушының тәжірибесіне мұқият назар аударудың нәтижесі болды: Лапидис қонақ үйдің аяқсыз дәліздеріне шағымдарды естіді және мүмкін болған кезде оның дәліздерін иілді. осы әсерден аулақ болу үшін. Fontainebleau Харви Файрстоунның жерінде салынған және Майами Бичтің жаңа Алтын жағалауын анықтады. Мейрамхана 1960 жылы Джерри Льюис түсірген "The Bellboy" фильміне, сондай-ақ Льюис пен Лапидустың табысына және Джеймс Бондтың "Goldfinger" (1964) триллеріне түсірілім алаңы болды; Уитни Хьюстон "The Body Guard" (1992) фильмінде түсірілді, ал Мадонна "Bedtime Stories" (2005) альбомы үшін CD фотосуреттерін Eden Roc-та түсірді. Fontainebleau-дың ең танымал ерекшелігі - "Ешқайда бармайтын баспалдақ" (ресми түрде "қозғалатын баспалдақ" деп аталады), ол тек мезенайн деңгейіндегі пальтоны тексеруге және әйелдердің ұнтақ бөлмесіне әкелді, бірақ қонақ үйдің вестибюліне жылтыр түсуге мүмкіндік берді. Баспалдақ астындағы плантатор - 1954 жылы ашылған интерьердің қазіргі түпнұсқасы. Менің барлық жетістігім - мен әрқашан адамдар үшін дизайн жасап келемін, біріншіден, мен оларға тауар сатқым келгендіктен. Содан кейін, мен қонақ үйлерге кіргенімде, мен қайта ойлауым керек болды, енді мен не сатамын? Сіз жақсы уақытты сатасыз. 1993 жылдан 2001 жылға дейін, өлімінен бұрынғы кезеңде Лапидустың стилі қайта жанданды. Дебора Дезилетс, архитектор және суретші, Моррис Лапидустың соңғы серігі болды. Ол 1993 жылы Arquitectonica маркетинг директоры болған кезде Лапидуспен алғаш рет байланысқа түсті. 1996 жылдың 18 қаңтарында Дезилетс ARQ компаниясын тастап, өзінің VVA INC фирмасын құрды, онда ол Лапидуспен бірнеше архитектуралық жобалар бойынша жұмыс істей алды, оның теориялық жазбаларын, әңгімелерін және суреттерін лекциялар үшін реттеді және өнім дизайнын зерттеді. Лапидус: "Мен Фонтенблодан қалам қаламына өттім!" деді. Ол Fontainebleau кеңейтуіне де көмектесті, Hilton және иесі Стивен Х. Мусспен өткізген отырыстарға қатысты. Жаңа дизайн туралы Лапидус бұл оның 1954 жылғы құрылысына "нұсқау белгісі" екенін және жаңа қосымшаны алуға оның беделін пайдалануға көмектесетінін айтты. Дезилетс пен Лапидус команда болды және бұл ынтымақтастық оның қайғылы өліміне дейін жалғасты. Бұған дейін Лапидус өзінің есімін және мұрасын архитектура тарихындағы әйел серігі ретінде Дезилетске тапсырды. Оның мұрасын сақтау үшін Дезилетс Лапидустың барлық қалған қағаздарын Сиракуза университетінің арнайы жинағына сыйлады, өйткені Лапидус өзі де жылдар бұрын Сиракузаға қағаздар жіберген. Оның стиліне сәйкес, Дезилетс 2005 жылдан 2018 жылға дейін Нью-Йорк, Нью-Йорк штатындағы Dennis Miller and Associates компаниясымен жиһаз, кілемдер және айналарды жасады, олар Моррис Лапидустың тауарлық белгісімен сатылды. Олар бірлесіп жұмыс істеген жобалардың арасында Канаданың Roots компаниясы үшін үш жоба болды: Roots, The Promenade Mall Toronto, Roots in Bloomfield, IL және Roots in New York, NY. Майами жобаларының арасында біріншісі Sunset Island II-дегі испан-итальян стиліндегі сарайдың әшекейі болды, содан кейін Майами Бичтегі Lincoln Road Mall-дағы 603 Lincoln Road мейрамханасының толығымен заманауи дизайны болды, ол New York Times газетінің 1999 жылғы 23 желтоқсандағы алғашқы түсті санында пайда болды. Одан көп ұзамай Лапидусқа жаңа қызығушылық туды. Ол лекциялар оқуға, қосылуға және өзінің кең естеліктер жинағын сыйлауға басталды: 100-150 жылдық кітаптар Флорида халықаралық университетінің Майамидегі архитектура мектебіне сыйланды, жаңа SOA кампусын Колумбия деканы Бернард Чуми жобалады; The Wolfsonian Museum, Miami Beach 1939 жылғы әлемдік көрмедегі дистилляциялық ғимараттың дизайнының слайдтарын алды; The Bass Museum оның тұрғын бөлмесінің жиһазын алды және Колумбия одан көп қағаздар алды. Майами Бичтегі көптеген шараларда Лапидус 1994 және 1996 жылдары Бен Вудтың (Wood and Thompson) Lincoln Road-ты жаңартуға көмектескені үшін марапатталды. Лапидус Фрэнк Гери, Заха Хадид немесе Герцог және де Мерон салған ғимаратты немесе Рей Джанглдың "сауда орталығындағы джунгліні" көруге үлкермеді, бірақ оның Lincoln Road туралы пікірі сәйкес келеді: "Жекеде неге экзотикалық болу керек?". Лапидус пен Дезилетс CNN арнасында Рон Блумбергтің 21-ші көшедегі жобасын талқылады; Майами Бич балетінің (MBB) өндірістік қызметкерлерін орналастырған өте заманауи ғимарат. MBB Arquitectonica өзінің тропикалық модернизм стилінде. (Ескерту: Лауринда Спир 70-ші жылдары Лапидустың стажеры болған және кейіннен ARQ кеңсесіндегі Университет Майами студенттерінің жұмысын сынаған кезде Дезилетсті Лапидусқа таныстырды. Дезилетс ARQ-да жұмыс істеді және...).

Жеке

Десиле "Риццолидің "Моррис Лапидус: қуаныштың сәулеті" кітабының авторы, ол 2010 жылдың қазан айында жарық көрді. Осыған дейін Ассулин Десилемен үш кітап жариялаған: "Моррис Лапидус" 2004; "Едем Рок 50 жылдығы" 2005; және "Ди Лидо" 2006. Оның ұлы, 18 жыл бойы әкесімен бірге жұмыс істеген сәулетші Алан Лапидус: "Оның теориясы, егер сіз керемет сахналық көрініс жасасаңыз, кіретін әркім өз рөлін ойнайды" деді. 2001 жылы Морис Лапидус 98 жасында Майами Бичтегі пәтерінде жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Морис Лапидустың 63 жыл бірге өмір сүрген әйелі Беатрис 1992 жылы қайтыс болды.

Сыни қабылдау

Лапидус 1200 ғимаратты жобалаған, оның ішінде әлем бойынша 250 қонақ үй болды. Америкалық архитектуралық қауым Лапидусты шеттеуші ретінде қарады, оның жұмысын назарға алмауға тырысты, содан кейін оны әсем китч ретінде сипаттады. «Нью-Йорк Таймс» газетінде жарияланған Ада Луиза Хакстебл «Американа» туралы былай деді: «Келген кездегі әсері, алтынмен жалатылған баклажанның жарылғанына ұқсас болды». Бұл жағымсыз сын, мүмкін, 1963 жылы Америка архитекторлар институтының (ААИ) «Американа» қонақ үйінде өткен жиналысында аяқталды, онда Пол Рудольф, Роберт Аншен және Уоллес Харрисон сияқты танымал архитекторлар Лапидусты олар қарапайымдық, арзандық және біліксіздік деп сипаттаған нәрсе үшін сынады. 1970 жылы Нью-Йорктегі Архитектура лигасының көрмесі оның жұмысын бағалауды бастады. Лапидус сынды елемеуге тырысты, бірақ ол оның мансабы мен беделіне әсер етті. 1984 жылы зейнеткерлікке шыққанда 50 жылдық эскиздерін өртеп жіберді және мансабының кейбір аспектілеріне жеке ренжіді. Лапидустың салынбаған бірнеше қонақ үй жобаларын Дон Сейдлер Дезилетке сыйға тартты, ол Лапидустың өндіріс жетекшісі болып 30 жылдан астам уақыт қызмет еткен. Лапидустың салынбаған жобалары Дезилеттің «Салуға тым көп: Моррис Лапидус» атты жаңа кітабының негізгі тақырыбы болып табылады. Лапидус 1996 жылы жарық көрген «Тым көп ешқашан жеткіліксіз» атты өмірбаяндық кітабында қайта жаңғырылды, бұл Людвиг Мис ван дер Рогенің «Азырақ – көбірек» деген қағидасына жауап болды. Оның неміс биографы Мартина Дюттманның айтуынша, ол әрқашан АҚШ-қа қарағанда Еуропада жоғары бағаланған, онда ұқсас реактивтік футуризм «Гуги» деп аталады. Бүгінде AIA басылымдары, мысалы, «Дизайн фирмасын ашудың негіздері» (Architect's Essentials of Starting a Design Firm, 2003) Моррис Лапидустың жұмыстарын оң бағалайды.