1817-1819 жылдардың маңызды оқиғалары

Кіріспе

1817 - 1818 - 1819

шілде-қыркүйек

1 шілде – 1817 жылдың 5 қарашасында басталған соғыстан кейін, Шығыс Үндістан компаниясының әскері Баджи Рао II-ні шайқаста жеңіп, Маратха империясын бағындырады. 3 шілде – Италияда тұратын ағылшын ақыны лорд Байрон өзінің сатирикалық поэмасы «Дон Хуан» жұмысын бастайды. Ол бірінші кантоны 19 қыркүйекке дейін аяқтаса да, 1824 жылы поэманы аяқтамай дүниеден өтеді, 16 кантоны аяқтап, 17-сін жазуды бастағаннан кейін. 11 шілде – АҚШ Банкі несие беру саясатын өзгертіп, бүкіл ел бойынша қарыз алғандарға берешек сомасын дереу төлеуді талап ететін хабарламалар жібереді; келесі алты айдағы төлемдердің тоқтауы 1819 жылғы экономикалық дағдарысқа (Panic of 1819) әкеледі. 15 шілде – АҚШ президенті Джеймс Монро кабинет отырысын шақырып, генерал Эндрю Джексонның Испанияның Флоридасына рұхсатсыз басып кіруі мен оны жаулап алуын Ақ үй жоққа шығару керек пе, әлде жоқ па деген мәселені талқылайды. Мемлекеттік хатшы Джон Куинси Адамс президентті Семинол тайпаларының тудырған қорқынышын тоқтату үшін бұл әрекеттің дұрыс екеніне көндіреді. 29 шілде – Француз физигі Огюстен Жан Френель өзінің жүлделі «Жарықтың дифракциясы туралы еңбектемесін» Француз ғылым академиясына ұсынады, бұл жарықтың көлеңкеге таралу шегін дәл анықтап, жарық толқынды теориясына қарсы ең ежелгі наразылықты жояды. 31 шілде – Огайо штатының Кливленд қаласында баспагер Эндрю Логан алғашқы газетті шығарады. Кішкентай елді мекеннің (172 адам) бастапқы атын пайдаланып, Логан апталық газетті «The Cleaveland Gazette & Commercial Register» деп атайды. 1 тамыз – АҚШ Соғыс министрлігінің жеке Топографиялық бюросы құрылады. 4 тамыз – 1818 жылғы Ұлыбритания парламентіне жалпы сайлау. Премьер-министр Роберт Дженкинсон басқаратын тори партиясы үкіметті бақылауында ұстап тұрады, бірақ бірқатар орындарды жоғалтады. Ян Хеемскерк, Нидерландының 2 рет премьер-министрі (1897 ж. қайтыс болды). 11 тамыз – Мери фон Брунингк, эстондық демократ (1853 ж. қайтыс болды). 25 тамыз – Шив Даял Сингх, Радха Соами дінінің негізін қалаушы және алғашқы Сатгуру (1878 ж. қайтыс болды). 1 қыркүйек – Хосе Мария Кастро Мадриз, Коста-Риканың тұңғыш президенті, республиканың негізін қалаушы (1892 ж. қайтыс болды). 12 қыркүйек – Ричард Джордан Гатлинг, американдық өнертапқыш, қару жасаушы (1903 ж. қайтыс болды). 27 қыркүйек – Адольф Вильгельм Герман Кольбе, неміс химигі (1884 ж. қайтыс болды). 8 қазан – Джон Хеннингер Рейган, американдық конфедерациялық саясаткер (1905 ж. қайтыс болды). 12 қазан – Максимилиан Дютчен, поляк суретшісі және сызбашы (1907 ж. қайтыс болды). 15 қазан – Ирвин Макдауэлл, американдық генерал (1885 ж. қайтыс болды). 18 қазан – Фрэнсис Дютчен, Оңтүстік Австралияның премьер-министрі (1877 ж. қайтыс болды). 5 қараша – Бенджамин Франклин Батлер, американдық заңгер, саясаткер және генерал (1893 ж. қайтыс болды). 9 қараша (28 қазан, ескі стиль) – Иван Тургенев, орыс жазушысы (1883 ж. қайтыс болды). 23 қараша – Йожеф Сляви, Венгрияның 6-шы премьер-министрі (1900 ж. қайтыс болды). 29 қараша – Джордж Браун, канадалық саясаткер (1880 ж. қайтыс болды). 13 желтоқсан – Мэри Тодд Линкольн, АҚШ-тың бірінші ханымы (1882 ж. қайтыс болды). 18 желтоқсан – Макс Йозеф фон Петтенкофер, неміс химигі және гигиенист (1901 ж. қайтыс болды). 24 желтоқсан – Джеймс Прескотт Жуль, ағылшын физигі (1889 ж. қайтыс болды). 27 желтоқсан – Дж. Лоуренс Смит, американдық химик (1883 ж. қайтыс болды).

July 1 – After a war that began on November 5, 1817, the forces of the East India Company defeat Baji Rao II in battle and acquire control over the Maratha Empire. July 3 – English poet Lord Byron, resident in Italy, begins work on his satirical epic Don Juan. Although he completes the first canto by September 19, he will die in 1824 before he can finish the poem, after completing 16 cantos and working on the 17th. July 11 – The Bank of the United States reverses its policy of expanding credit, and sends notices to its borrowers nationwide demanding immediate repayment of balances due; the defaults during the next six months will trigger the Panic of 1819. July 15 – U. S. President James Monroe convenes a cabinet meeting, to discuss whether General Andrew Jackson's unauthorized invasion and conquest of Spanish Florida should be disavowed by the White House. Secretary of State John Quincy Adams persuades the President that the action is justifiable, in stopping terror caused by the Seminole tribes. July 29 – French physicist Augustin Jean Fresnel submits his prizewinning "Memoir on the Diffraction of Light" to the French Academy of Sciences, precisely accounting for the limited extent to which light spreads into shadows, and thereby demolishing the oldest objection to the wave theory of light. July 31 – The first newspaper in Cleveland, Ohio is issued by publisher Andrew Logan. Using the original name of the small settlement (population 172), Logan names the weekly paper The Cleaveland Gazette & Commercial Register. August 1 – A separate Topographical Bureau of the United States Department of War is established. August 4 – 1818 United Kingdom general election for the House of Commons. The Tory Party, led by Prime Minister Robert Jenkinson, retains its control of the government but loses some seats. Jan Heemskerk, 2 time prime minister of the Netherlands (d. 1897)
August 11 – Méry von Bruiningk, Estonian democrat (d. 1853)
August 25 – Shiv Dayal Singh, Founder and first SatGuru of RadhaSoami Faith (d. 1878)
September 1 – José María Castro Madriz, first President of Costa Rica, founder of the republic (d. 1892)
September 12 – Richard Jordan Gatling, American inventor, gunsmith (d. 1903)
September 27 – Adolph Wilhelm Hermann Kolbe, German chemist (d. 1884)
October 8 – John Henninger Reagan, American Confederate politician (d. 1905)
October 12 – Maximilian Cercha, Polish painter and drawer (d. 1907)
October 15 – Irvin McDowell, American general (d. 1885)
October 18 – Francis Dutton, Germany born Premier of South Australia (d. 1877)
November 5 – Benjamin Franklin Butler, American lawyer, politician, and general (d. 1893)
November 9 (October 28 (O. S.)) – Ivan Turgenev, Russian writer (d. 1883)
November 23 – József Szlávy, 6th Prime Minister of Hungary (d. 1900)
November 29 – George Brown, Canadian politician (d. 1880)
December 13 – Mary Todd Lincoln, First Lady of the United States (d. 1882)
December 18 – Max Joseph von Pettenkofer, German chemist and hygienist (d. 1901)
December 24 – James Prescott Joule, English physicist (d. 1889)
December 27 – J. Lawrence Smith, American chemist (d. 1883)

Күні белгісіз

Димитрие Братиану, Румынияның 15-ші премьер-министрі (1892 жылы қайтыс болды)

Шілде-желтоқсан

28 шілде – Гаспар Монж, француз математигі және геометрі (т. 1746)
4 тамыз – Том Молино, африкалық-американдық боксшы (т. 1784)
5 тамыз – Сэр Джон Баррингтон, Ұлыбританияның 9-шы баронеті (т. 1752)
11 тамыз – Роберт Карр Браккенбери, ағылшын методист уағыздаушысы (т. 1752)
12 тамыз – Николай Новиков, орыс жазушысы (т. 1744)
22 тамыз – Уоррен Хейстингс, Үндістанның ағылшын генерал-губернаторы (т. 1732)
31 тамыз – Артур Сент-Клэр, американдық сарбаз, саясаткер (т. 1737)
1 қыркүйек – Роберт Кальдер, британдық теңіз офицері (т. 1745)
9 қыркүйек – Сеймур Флеминг, британдық дворянка (т. 1758)
28 қазан – Абигейл Адамс, АҚШ-тың бірінші ханымы (т. 1744)
28 қазан – Анри Жак Гийом Кларк, Фельтр герцогі, француз маршалы, саясаткер (т. 1765)
17 қараша – Шарлотта Мекленбург-Штрелиц, Ұлыбританияның королі III Георгтың ханымы (т. 1744)
25 желтоқсан – Екатерина Доминик де Периньон, Франция маршалы (т. 1754)