1757 жылғы Пласси шайқасы: Бенгалды бағындыру жолындағы жеңіс

Кіріспе

1757 жылы Бенгалияның навабы мен Британдық Шығыс Үндістан компаниясы арасындағы шайқас

Пласси шайқасы – Роберт Клайвтың басшылығымен Британдық Шығыс Үндістан компаниясының Бенгалияның навабы және оның француз одақтастары үстінен 23 маусымда 1757 жылы одержан шешуші жеңісі. Роберт Клайвке Сирадж-уд-Дауланы жеңу үшін 1 миллион фунт стерлинг (1757 жылы 1,0 фунт стерлингке тең, ал қазіргі шақта шамамен 1 миллион фунт стерлингке жуық) Джагат Сетт отбасы – бай үнді отбасылық бизнес тобы берді (Шығыс Үндістан компаниясына да Джагат Сеттер 1 миллион фунт стерлинг төледі). Жеңіске Наваб Сирадж-уд-Дауланың бас қолбасшысы Мир Жафардың, сондай-ақ Джагат Сеттерлердің сатып алуының нәтижесінде қол жеткізілді. Бұл шайқас 1772 жылы Британдық Шығыс Үндістан компаниясының Бенгалияны басып алуына көмектесті. Келесі жүз жылда олар Үндістанның қалған бөлігіндегі, соның ішінде Бирмадағы кең аумақтарды өз бақылауларына алды. Шайқас Калькуттаның солтүстігінде (қазіргі Колката) және Батыс Бенгалиядағы Муршидабадтың оңтүстігінде, Бенгалияның сол кездегі астанасы Субаның жағалауындағы Палашиде (англисше нұсқасы: Пласси) өтті. Соғысқа қатысушылар – Британдық Шығыс Үндістан компаниясы және Бенгалияның соңғы тәуелсіз навабы Сирадж-уд-Даула. Ол Әливарди ханның (анасының әкесі) орнын басты. Сирадж-уд-Даула бір жыл бұрын Бенгалияның навабы болған, және ол ағылшындарға бекіністерін кеңейтуді тоқтатуға бұйрық берген. Роберт Клайв (Джагат Сеттерлердің қаржыландыруымен) Навабтың әскерінің бас қолбасшысы Мир Жафарға пара берді және оны Бенгалияның навабы етіп тағайындауға уәде берді. 1757 жылы Клайв Сирадж-уд-Дауланы Плассиде жеңіп, Калькуттаны басып алды. Бұл шайқастан бұрын Наваб Сирадж-уд-Дауланың британдықтар бақылауындағы Калькуттаға шабуыл жасауы және "Қара тесік" трагедиясы болды. Британдықтар полковник Роберт Клайв пен адмирал Чарльз Уотсон басшылығында Мадрастан Бенгалияға күшейту жіберді және Калькуттаны қайта басып алды. Содан кейін Клайв француздардың Чанданнагар бекінісін басып алуға кірісті. Сирадж-уд-Даула мен британдықтар арасындағы шиеленіс Пласси шайқасына әкеп соқты. Шайқас Жеті жылдық соғыс (1756–1763) кезінде болды, және еуропалық бәсекелестіктің көрінісі ретінде француз Шығыс Үндістан компаниясы (La Compagnie des Indes Orientales) британдықтарға қарсы күресу үшін шағын күш жіберді. Сирадж-уд-Дауланың күштері сандық артықшылыққа ие болды және Плассиде қарсылық көрсетті. Британдықтар Джагат Сеттерлерден қаржыландырылды, олар санынан асып түсетінінен қорқып, Сирадж-уд-Дауланың бұрынғы армия басшысы Мир Жафармен, сондай-ақ Яр Лутуф Хан, Джагат Сеттерлер (Махтап Чанд және Сваруп Чанд), Умичанд және Рай Дурлабх сияқты адамдармен құпия келісім жасады. Мир Жафар, Рай Дурлаб және Яр Лутуф Хан әскерлерін шайқас алаңына жинады, бірақ шайқасқа қатыспады. Сирадж-уд-Дауланың 50 мыңға жуық сарбазы (дезертирлерді қоса), 40 зеңбірек және 10 соғыс пілі полковник Роберт Клайвтың 3000 сарбазынан (Сирадж-уд-Дауланы жеңу үшін Джагат Сеттерлер 1 миллион фунт стерлинг төлеген – үнді отбасылық бизнес тобы) жеңілді, себебі Сирадж-уд-Даула шайқас алаңынан қашып кетті және құпия келісім жасағандар әрекет етпеді. Шайқас шамамен 11 сағатқа созылды. Бұл шайқас отарлаушы державалардың Үндістанды бақылауындағы маңызды кезең деп саналады. Британдықтар Джагат Сеттерлерден алған байлыққа және Наваб Мир Жафарға ықпал етуге ие болды, нәтижесінде бұрынғы шығындарды өтеу және саудадан түскен табысқа байланысты маңызды жеңілдіктер алды. Британдықтар бұл кірісті әскери күшін арттыру үшін және Голландия мен Франция сияқты басқа еуропалық отаршылдық державаларды Оңтүстік Азиядан ығыстыру үшін пайдаланды, осылайша Британ империясын кеңейтті.

The Battle of Plassey was a decisive victory of the British East India Company, under the leadership of Robert Clive, over the Nawab of Bengal and his French allies on 23 June 1757. Robert Clive was paid £1 million (equivalent to £1.0 in 1757 is equivalent to about <calculated amount> in recent years million in ) by the Jagat Seth family a rich Indian family business group to defeat Siraj ud Daulah (the East India Company was also paid £1 million by the Jagat Seths). The victory was made possible by the defection of Mir Jafar, Nawab Siraj ud Daulah's commander in chief who was also paid by the Jagat Seths. The battle helped the British East India Company take control of Bengal in 1772. Over the next hundred years, they continued to expand their control over vast territories in the rest of the Indian subcontinent, including Burma. The battle took place at Palashi (Anglicised version: Plassey) on the banks of the Hooghly River, about north of Calcutta (now Kolkata) and south of Murshidabad in West Bengal, then capital of Bengal Subah. The belligerents were the British East India Company, and the Nawab Siraj ud Daulah, the last independent Nawab of Bengal. He succeeded Alivardi Khan (his maternal grandfather). Siraj ud Daulah had become the Nawab of Bengal the year before, and he had ordered the English to stop the extension of their fortification. Robert Clive (who was funded by the Jagat Seths) bribed Mir Jafar, the commander in chief of the Nawab's army, and also promised to make him Nawab of Bengal. Clive defeated Siraj ud Daulah at Plassey in 1757 and captured Calcutta. The battle was preceded by an attack on British controlled Calcutta by Nawab Siraj ud Daulah and the Black Hole massacre. The British sent reinforcements under Colonel Robert Clive and Admiral Charles Watson from Madras to Bengal and recaptured Calcutta. Clive then seized the initiative to capture the French fort of Chandannagar. Tensions and suspicions between Siraj ud daulah and the British culminated in the Battle of Plassey. The battle was waged during the Seven Years' War (1756–1763), and, in a mirror of their European rivalry, the French East India Company (La Compagnie des Indes Orientales) sent a small contingent to fight against the British. Siraj ud Daulah had a vastly numerically superior force and made his stand at Plassey. The British were funded by the Jagat Seths, worried about being outnumbered, formed a conspiracy with Siraj ud Daulah's demoted army chief Mir Jafar, along with others such as Yar Lutuf Khan, Jagat Seths (Mahtab Chand and Swarup Chand), Umichand and Rai Durlabh. Mir Jafar, Rai Durlabh and Yar Lutuf Khan thus assembled their troops near the battlefield but made no move to actually join the battle. Siraj ud Daulah's army with about 50,000 soldiers (including defectors), 40 cannons and 10 war elephants was defeated by 3,000 soldiers of Col. Robert Clive (who was paid 1 million pounds by the Jagat Seths an Indian family business group to defeat Siraj ud Daulah), owing to the flight of Siraj ud Daulah from the battlefield and the inactivity of the conspirators. The battle ended in approximately 11 hours. This is judged to be one of the pivotal battles in the control of Indian subcontinent by the colonial powers. The British now had a great deal of wealth received from the Jagat Seths and influence over the Nawab, Mir Jafar, and as a result, they were able to get important concessions for earlier losses and trade income. The British further used this revenue to increase their military might and push the other European colonial powers such as the Dutch and the French out of South Asia, thus expanding the British Empire.

Өмірбаян

Бенгалия субахы, сондай-ақ Моғол Бенгалиясы деп аталады, Моғол империясының ең үлкен бөлігі болды және кейіннен Бенгалияның Навабы басқаратын тәуелсіз мемлекетке айналды. Ол 16-18 ғасырлар аралығында қазіргі Бангладеш және Үндістанның Батыс Бенгалия штатын қамтитын Бенгалия аймағының көп бөлігін қамтыды. 1741-1751 жылдар аралығында Рагхуджи Бхонсле бастаған маратхалар Бенгалияға алты рет шабуыл жасады. 1751 жылы маратхалар Бенгалияның Навабымен бейбітшілік шартына қол қойды, оған сәйкес Мир Хабиб (Әливарди ханның бұрынғы сарай адамы, маратхаларға өткен) Бенгалия Навабының номиналды бақылауымен Ориссаның провинциялық губернаторы болып тағайындалды. Бұл келісім бойынша Бенгалияның Навабы маратхаларға жыл сайын Бенгалия мен Бихардың чауті ретінде 1,2 миллион рупий төлеуге міндеттелді, ал маратхалар Бенгалияға қайтадан шабуыл жасамауға келісті. Бенгалияның Навабы сонымен қатар алдыңғы жылдардың чаут ақысын өтеу ретінде маратхаларға 3,2 миллион рупий төледі. Британдық Шығыс Үндістан компаниясы Англо-Моғол соғысынан бері Үндістанда Мадрастағы Форт-Сент-Джордж, Калькуттадағы Форт-Уильям және Батыс Үндістандағы Бомбей қамалы сияқты үш маңызды бекетке ие болды. Бұл бекеттер Англиядағы Директорлар кеңесі тағайындаған президент және кеңес басқаратын тәуелсіз президенттіктер болды. Британдықтар түрлі князьдер мен Навабтармен одақтасып, билікті басып алушылар мен көтерілісшілерге қарсы қауіпсіздікке кепілдік беру саясатын қабылдады. Навабтар оларға осы қауіпсіздік үшін жиі жеңілдіктер берді. 18 ғасырға қарай Британдық Шығыс Үндістан компаниясы мен голланд немесе португалиялық компаниялар арасындағы бәсекелестік тоқтады. Француздар XIV Людовик тұсында өздерінің Шығыс Үндістан компаниясын құрды және Үндістанда екі маңызды бекетке ие болды: Бенгалиядағы Чандрнагар және Карнатик жағалауындағы Пондичери (қазіргі Пудучерри ауданы), екеуі де Пондичери президенттігімен басқарылды. Француздар Үндістан саудасына кеш келді, бірақ олар Үндістанда тез бекініп, басқару үшін Ұлыбританияны басып озуға дайын болды.

The Bengal Subah; also referred to as the Mughal Bengal, was the largest subdivision of the Mughal Empire and later an independent state under the Nawab of Bengal encompassing much of the Bengal region, which includes modern Bangladesh and the Indian state of West Bengal, between the 16th and 18th centuries. From 1741 to 1751, the Marathas under Raghuji Bhonsle invaded Bengal six times. In 1751, the Marathas signed a peace treaty with the Nawab of Bengal, according to which Mir Habib (a former courtier of Alivardi Khan, who had defected to the Marathas) was made provincial governor of Orissa under nominal control of the Nawab of Bengal. It made The Nawab of Bengal a tributary to the Marathas who agrees to pay Rs. 1.2 million annually as the chauth of Bengal and Bihar, and the Marathas agreed not to invade Bengal again. The Nawab of Bengal also paid Rs. 3.2 million to the Marathas, towards the arrears of chauth for the preceding years. The British East India Company had a strong presence in India with its three main stations of Fort St. George in Madras, Fort William in Calcutta, and Bombay Castle in western India since the Anglo Mughal War. These stations were independent presidencies governed by a president and a council, appointed by the Court of Directors in England. The British adopted a policy of allying themselves with various princes and Nawabs, promising security against usurpers and rebels. The Nawabs often gave them concessions in return for the security. By the 18th century all rivalry had ceased between the British East India Company and the Dutch or Portuguese counterparts. The French had also established an East India Company under Louis XIV and had two important stations in India – Chandernagar in Bengal and Pondicherry (now Puducherry district) on the Carnatic coast, both governed by the presidency of Pondicherry. The French were a late comer in India trade, but they quickly established themselves in India and were poised to overtake Britain for control.

Карнатик соғыстары

Австрия мұрагерлік соғысы (1740–1748) Ұлыбритания мен Франция арасындағы билік күресінің және Еуропаның әскери үстемдігі мен Үндістан субконтинентіндегі саяси араласуының басталуын белгіледі. 1746 жылдың қыркүйегінде Маэ де Ла Бурдонне Мадрас жағасында теңіз эскадрильясымен келіп, порт қаласын қоршауға алды. Мадрастың қорғанысы нашар болды және гарнизон үш күн бойы бомбалауға төтеп берді, содан кейін капитуляциялады. Бурдонне келіскен капитуляция шарттары бойынша, Британдық Шығыс Үндістан компаниясы ақша төлеу арқылы қаланы қайта сатып ала алатын болды. Алайда, Compagnie des Indes Orientales компаниясының үнділік иеліктерінің генерал-губернаторы Жозеф Франсуа Дюплек бұл жеңілдікке қарсы болды. Қазан айында Бурдонне Үндістаннан кеткен соң, Дюплек келісімнен бас тартты. Карнатик науабы Анваруддин хан ағылшындарды қолдауға араласты, ал біріккен күштер Мадрасты қайтаруға кірісті. Бірақ, санда басымдыққа ие болғанына қарамастан, француз әскері оларды жеңіліске ұшыратты. Мадрастың жоғалуына кек ретінде британдықтар, майор Лоуренс пен адмирал Боскавен басшылығымен, Пондичерриді қоршауға алды, бірақ отыз бір күннен кейін қоршауды көтеруге мәжбүр болды. 1748 жылғы Экс-ла-Шапель келісімі Дюплекти Луисбург пен Солтүстік Америкадағы Кейп-Бретон аралына алмастырып, Мадрасты британдықтарға қайтаруға мәжбүр етті. Экс-ла-Шапель келісімі екі держава арасында тікелей жаулықты болдырмады, бірақ олар көп ұзамай жергілікті княздардың көмекшілері ретінде жанама жаулықтарға қатысты. Дюплек таңдаған дау – Декан низамы мен Карнатик провинциясы науабының лауазымдарына мұрагерлік үшін болды. Британдықтар мен француздар екі лауазымға өз үміткерлерін ұсынды. Екі жағдайда да Дюплек үміткерлері манипуляциялар мен екі қастандық арқылы екі тақты да басып алды. 1751 жылдың ортасында француз үміткері, науаб лауазымына Чанда Сахиб, британдық үміткер Валаджаның соңғы бекінісі Трихинополиді қоршауға алды, онда Валаджа британдық күштерімен тығылып қалды. Оған француз әскері, Чарльз де Бусси басшылығымен көмектесті. 1751 жылдың 1 қыркүйегінде капитан Роберт Клайвтың басшылығындағы 280 еуропалық және 300 сепой Аркотты, Карнатик астанасын шабуылдап басып алды, алдағы түнде гарнизон қашқан екен. Бұл Чанда Сахибті әскерлерінің бір бөлігін қаланы британдықтардан қайтарып алуға жұмылдыруы керек деп үміттенді. Чанда Сахиб Раза Сахиб басшылығында 4000 үнділік және 150 француздықтан тұратын әскер жіберді. Олар бірнеше аптадан кейін бекіністі қоршап, қабырғаларын бұзды. Клайв Маратха әміршісі Морари Раоға хабар жіберді. Раза Сахиб Маратхалардың жақындап келе жатқанын біліп, Клайвке үлкен ақшаға салтбасты болуды сұрап хат жіберді, бірақ бұл ұсыныс қабылданбады. 24 қарашаның таңертеңінде Раза Сахиб бекініске соңғы шабуыл жасауға тырысты, бірақ британдық мылтықтардың салдарынан оның броньды пілдері шашырап кеткенінен әрекеті сәтсіз аяқталды. Олар бірнеше рет бекіністің бұзылған жерінен кіруге тырысты, бірақ әрқашан жеңіліске ұшырады. Келесі күні қоршау көтеріліп, Раза Сахиб әскері қару-жарақ, оқ-дәрі және қоймаларын тастап қашып кетті. Аркот, Конжеверрам және Трихинополидегі табыстарымен британдықтар Карнатикті бақылауға алды және Валаджа жаңа француз губернаторы Годехьюмен жасалған келісімге сәйкес науаб тағына отырды. Алварди хан Бенгалияның астанасы Муршидабадты басып алғаннан кейін Бенгалия науабының тағына отырды. Әливардидің Бенгалиядағы еуропалықтарға деген көзқарасы қатаң болды. Маратхалар Бенгалияға шабуыл жасаған кезде ол еуропалықтардың бекіністерін күшейтуіне және британдықтардың Калькуттада Маратха шұңқырын салуына мүмкіндік берді. Сонымен қатар, ол соғысын жалғастыру үшін олардан көп ақша жинады. Ол Оңтүстік Үндістандағы жағдай туралы жақсы білді, онда британдықтар мен француздар жергілікті билеушілер мен ханшалықтарды қолдана отырып, өкілетті соғыс бастады. Алварди өзінің провинциясында мұндай жағдайдың орын алуын қаламай, еуропалықтармен қарым-қатынаста сақ болды. Алайда, үнемі қайшылықтар болды; британдықтар әрқашан Фаррухсияр шығарған 1717 жылғы ферманның толыққанды пайдалануынан айырылғанына шағымданатын. Алайда, британдықтар науабтың қорғауындағы азаматтарды қорғады, жергілікті саудагерлерге кеденсіз сауда жасауға рұқсат берді және олардың аудандарына келетін тауарларға үлкен салықтар салды – бұл науабтың кірісіне зиян келтіретін әрекеттер болды. 1756 жылдың сәуір айында Алварди хан қайтыс болды және оның орнына жиырма үш жасар немересі Сиражуддаула отырды. Оның мінезі қатыгез мінез бен әлсіз түсінік қабілетінің үйлесімі болды. Ол Үндістандағы еуропалық компаниялардың қондырған үлкен пайдасына ерекше күдікпен қарады. Британдықтар мен француздар арасындағы келесі соғысқа дайындық үшін бекіністерін жақсарта бастағанда, ол олардың рұқсатсыз жасалғандықтан мұндай әрекеттерді тоқтатуға бірден бұйрық берді. Британдықтар құрылысын тоқтатудан бас тартқанда, науаб 3000 адамдық отрядты Коссимбазар бекінісі мен фабрикасын қоршауға жіберді және бірнеше британдық шенеуніктерін тұтқынға алды, содан кейін Калькуттаға көшті. Калькуттаның қорғанысы нашар және көңілсіз болды. Гарнизон тек 180 әскер, 50 еуропалық ерікті, 60 еуропалық милиция, 150 армян және португалдық милиция, 35 еуропалық артиллерияшы және 40 кемеден еріктілерден тұрды және науабтың 50 000 атқыштар мен кавалериясынан тұратын күштеріне қарсы тұрды. 16 маусымда қала Сираж әскерімен басылып алынды және бекініс қысқа қоршаудан кейін 20 маусымда капитуляциялады. Калькутта қоршауында тұтқынға алынған тұтқындар Сиражтың күзетшілерінің қарауына берілді, олар оларды Форт Уильямның қараңғы зинданына, «Қара тесік» деп белгілі жерге қамады. Бұл зиндан, екі кішкентай терезесі бар және бастапқыда британдықтар тек алты тұтқынды ұстау үшін пайдаланған, 146 тұтқынға сығымдалып қойылды. 21 маусымда зинданның есіктері ашылды және 146 адамның тек 23-і ғана шықты, қалғаны тұншығу, ыстықтан және санасыздықтан қайтыс болды. Науабтың тұтқындар ұсталған жағдай туралы білмегендігі, көптеген тұтқындардың қайтысына себеп болды деген болжам бар. Сонымен қатар, науабтың әскері мен флоты Калькутта қаласын және айналасындағы британдық фабрикаларды тонаумен айналысты. 1756 жылдың 16 тамызында Калькуттаның құлауы туралы хабар Мадрасқа жеткенде, Кеңес бірден полковник Клайв пен адмирал Уотсон басшылығындағы әскери күштерді жіберді. Форт Сент-Джордж Кеңесінен келген хатта «экспедицияның мақсаты Бенгалиядағы британдық бекіністерді қайта орнату ғана емес, сонымен қатар Компанияның жеңілдіктерінің толыққанды мойындалуын және оның зияны үшін өтемалдық алу» екені айтылды, сонымен қатар соғыс қаупінсіз. Онда науабтың азаматтары арасындағы наразылық пен амбицияның кез келген белгісі қолдау көрсетуі керек екені де айтылды. Клайв құрлық күштеріне, 900 еуропалық және 1500 сепойдан тұратын басшылық етті, ал Уотсон теңіз эскадрильясына басшылық етті. Флот желтоқсан айында Хугли өзеніне кірді және Калькутта мен айналасындағы ауылдардың қашқандарын, соның ішінде Кеңес мүшелерінің көпшілігімен кездесті. Кеңес мүшелері басшылықтың арнайы комитетін құрды. 29 желтоқсанда күштер Будж Будж бекінісінен жауды ығыстырды. Клайв пен Уотсон 1757 жылдың 2 қаңтарында Калькуттаға шабуыл жасады және 500 адамдық гарнизон аз қарсылық көрсетіп капитуляциялады. Калькутта қайта басып алынғаннан кейін Кеңес қайта орнатылды және науабқа қарсы әрекеттер жоспары жасалды. Форт Уильямның бекіністері күшейтілді және қаланың солтүстік-шығысында қорғаныс позициясы дайындалды.

The War of the Austrian Succession (1740–1748) marked the beginning of the power struggle between Britain and France and of European military ascendancy and political intervention in the Indian subcontinent. In September 1746, Mahé de La Bourdonnais landed off Madras with a naval squadron and laid siege to the port city. The defenses of Madras were weak and the garrison sustained a bombardment of three days before surrendering. The terms of the surrender agreed by Bourdonnais provided for the settlement to be ransomed back for a cash payment by the British East India Company. However, this concession was opposed by Joseph François Dupleix, the governor general of the Indian possessions of the Compagnie des Indes Orientales. When Bourdonnais left India in October, Dupleix reneged on the agreement. The Nawab of the Carnatic Anwaruddin Khan intervened in support of the British and the combined forces advanced to retake Madras, but despite vast superiority in numbers, the army was easily crushed by the French. As retaliation to the loss of Madras, the British, under Major Lawrence and Admiral Boscawen, laid siege to Pondicherry but were forced to raise it after thirty one days. The Treaty of Aix la Chapelle in 1748 forced Dupleix to yield Madras back to the British in return for Louisbourg and Cape Breton Island in North America. The Treaty of Aix La Chapelle prevented direct hostilities between the two powers but soon they were involved in indirect hostilities as the auxiliaries of the local princes in their feuds. The feud Dupleix chose was for the succession to the positions of the Nizam of the Deccan and the Nawab of the dependent Carnatic province. The British and the French both nominated their candidates for the two posts. In both cases, Dupleix's candidates usurped both thrones by manipulation and two assassinations. In mid 1751, the French candidate for the Nawab's post, Chanda Sahib, laid siege to the British candidate Wallajah's last stronghold Trichinopoly, where Wallajah was holed up with his British reinforcements. He was aided by a French force under Charles, Marquis de Bussy. On 1 September 1751, 280 Europeans and 300 sepoys under the command of Captain Robert Clive attacked and seized Arcot, the capital of the Carnatic, finding that the garrison had fled the night before. It was hoped that this would force Chanda Sahib to divert some of his troops to wrest the city back from the British. Chanda Sahib sent a force of 4,000 Indians under Raza Sahib and 150 Frenchmen. They besieged the fort and breached the walls in various places after several weeks. Clive sent out a message to Morari Rao, a Maratha chieftain who had received a subsidy to assist Wallajah and was encamped in the Mysore hills. Raza Sahib, learning of the imminent Maratha approach, sent a letter to Clive asking him to surrender in return for a large sum of money but this offer was refused. In the morning of 24 November, Raza Sahib tried to mount a final assault on the fort but was foiled in his attempt when his armoured elephants stampeded due to the British musketry. They tried to enter the fort through the breach several times but always repulsed with loss. The siege was raised the next day and Raza Sahib's forces fled from the scene, abandoning guns, ammunition and stores. With success at Arcot, Conjeeveram and Trichinopoly, the British secured the Carnatic and Wallajah succeeded to the throne of the Nawab in accordance with a treaty with the new French governor Godeheu. Alwardi Khan ascended to the throne of the Nawab of Bengal after his army attacked and captured the capital of Bengal, Murshidabad. Alivardi's attitude to the Europeans in Bengal is said to be strict. During the Maratha invasions of Bengal, he allowed the strengthening of fortifications by the Europeans and the construction of the Maratha Ditch in Calcutta by the British. On the other hand, he collected large amounts of money from them for the upkeep of his war. He was well informed of the situation in southern India, where the British and the French had started a proxy war using the local princes and rulers. Alwardi did not wish such a situation to transpire in his province and thus exercised caution in his dealings with the Europeans. However, there was continual friction; the British always complained that they were prevented from the full enjoyment of the farman of 1717 issued by Farrukhsiyar. The British, however, protected subjects of the Nawab, gave passes to native traders to trade custom free and levied large duties on goods coming to their districts – actions which were detrimental to the Nawab's revenue. In April 1756, Alwardi Khan died and was succeeded by his twenty three year old grandson, Siraj ud daulah. His personality was said to be a combination of a ferocious temper and a feeble understanding. He was particularly suspicious of the large profits made by the European companies in India. When the British and the French started improving their fortifications in anticipation of another war between them, he immediately ordered them to stop such activities as they had been done without permission. When the British refused to cease their constructions, the Nawab led a detachment of 3,000 men to surround the fort and factory of Cossimbazar and took several British officials as prisoners, before moving to Calcutta. The defences of Calcutta were weak and negligible. The garrison consisted of only 180 soldiers, 50 European volunteers, 60 European militia, 150 Armenian and Portuguese militia, 35 European artillery men and 40 volunteers from ships and was pitted against the Nawab's force of nearly 50,000 infantry and cavalry. The city was occupied on 16 June by Siraj's force and the fort surrendered after a brief siege on 20 June. The prisoners who were captured at the siege of Calcutta were transferred by Siraj to the care of the officers of his guard, who confined them to the common dungeon of Fort William known as The Black Hole. This dungeon, in size with two small windows and originally employed by the British to hold only six prisoners, had 146 prisoners thrust into it. On 21 June, the doors of the dungeon were opened and only 23 of the 146 walked out, the rest died of asphyxiation, heat exhaustion and delirium. It appears that the Nawab was unaware of the conditions in which his prisoners were held which resulted in the unfortunate deaths of most of the prisoners. Meanwhile, the Nawab's army and navy were busy plundering the city of Calcutta and the other British factories in the surrounding areas. When news of the fall of Calcutta broke in Madras on 16 August 1756, the Council immediately sent out an expeditionary force under Colonel Clive and Admiral Watson. A letter from the Council of Fort St. George, states that "the object of the expedition was not merely to re establish the British settlements in Bengal, but also to obtain ample recognition of the Company's privileges and reparation for its losses" without the risk of war. It also states that any signs of dissatisfaction and ambition among the Nawab's subjects must be supported. Clive assumed command of the land forces, consisting of 900 Europeans and 1500 sepoys while Watson commanded a naval squadron. The fleet entered the Hooghly River in December and met with the fugitives of Calcutta and the surrounding areas, including the principal Members of the Council, at the village of Falta on 15 December. The Members of Council formed a Select Committee of direction. On 29 December, the force dislodged the enemy from the fort of Budge Budge. Clive and Watson then moved against Calcutta on 2 January 1757 and the garrison of 500 men surrendered after offering a scanty resistance. With Calcutta recaptured, the Council was reinstated and a plan of action against the Nawab was prepared. The fortifications of Fort William were strengthened and a defensive position was prepared in the north east of the city.

Бенгал жорығы

1757 жылдың 9 қаңтарында капитан Кут пен майор Килпатриктің басқаруындағы 650 саяқтан тұратын күш Калькуттадан солтүстікке қарай 23 миль (37 км) қашықтықта орналасқан Хугли қаласына шабуыл жасап, оны тонады. Бұл шабуыл туралы білген соң, Наваб әскерін жинап, Калькуттаға жорыққа шықты, 3 ақпанда негізгі күштерімен келді және Маратха оршығының ар жағына орналасты. Сирадж штабын Омихунд бағында құрды. Олардың әскерінің шағын тобы қаланың солтүстік шеткі аудандарына шабуыл жасады, бірақ лейтенант Лебоумның жасағы кері қайтарды, 50 тұтқынмен қайтып келді. Клайв 4 ақпан күні таңертең Наваб лагеріне күтпеген шабуыл жасауға шешім қабылдады. Түн ортасында 600 теңізші, 650 еуропалықтан тұратын батальон, 100 артиллерияшы, 800 сепай және 6 фунттық зеңбіректер Наваб лагеріне жақындады. Сағат 6-да қалың тұманның жамылуымен авангард Навабтың алдыңғы қатарына тап болды, олар орақшалары мен ракеттерімен атыс салғаннан кейін қашқанға ұшты. Олар Омихунд бағына қарсы бетке бұрылғанша алға жылжи берді, сол кезде оң жақтағы атты әскердің шапқындауы естілді. Атты әскер британдықтардың қатарына жеткенше, қатар от ашты, көптегенін өлтіріп, қалғандарын шашыратты. Тұман көру қашықтығын шектеді. Сондықтан қатар баяу жылжыды, жаяу әскер мен артиллерия екі жақтан кездейсоқ атып тұрды. Клайв бақтың оңтүстігіндегі тар жолмен Навабтың бақтағы резиденциясына шабуыл жасауды жоспарлады. Навабтың әскері жолды тосқан. Сағат 9-да тұман көтеріле бастағанда, әскерлер Маратха оршығынан Навабтың артиллериясынан екі ауыр зеңбірекпен шабуылға ұшырады. Британ әскеріне атты әскер мен мылтықпен шабуыл жасалды. Навабтың әскері бір шақырымдай жерде Маратха оршығын кесіп өтіп, Калькуттаға жетті. Клайв күштерінің жалпы шығыны 57 қаза тапқан және 137 жараланған адамды құрады. Навабтың әскері 22 белгілі офицерін, 600 қарапайым сарбазды, 4 пілді, 500 жылқыны, бірнеше түйені және көптеген бұқаларды жоғалтты. Шабуыл Навабты қорқытып, 9 ақпанда Компаниямен Алинагар шартын жасауға мәжбүр етті, ол Компанияның фабрикаларын қалпына келтіруге, Калькуттаны бекітуге және бұрынғы жеңілдіктерін қайтаруға келісті. Наваб әскерін астанасы Муршидабадқа қайтарды. Де Буссидің Бенгалияға жақындауы және Еуропадағы Жеті жылдық соғысқа алаңдаған Компания Бенгалиядағы француз қауіп-қатеріне көңіл бөлді. Клайв Калькуттадан солтүстікке қарай 32 шақырым жердегі француздық Чанданнагар қаласын басып алуды жоспарлады. Клайв егер Чанданнагарға шабуыл жасаса, Навабтың кімнің жағына шығатынын білуі керек еді. Наваб дұрыс жауап бермеді, ал Клайв оны шабуылға келісім берген деп түсінді. Клайв 14 наурызда Чанданнагар қаласына және бекінісіне қарсы әрекеттерді бастады. Француздар фортқа апаратын жолдарда қорғаныс құрылыстарын жасады және кемелердің өтуіне кедергі келтіру үшін өзен арнасына бірнеше кемелерді батырды. Гарнизон 600 еуропалық және 300 сепайдан тұрды. Француздар Хуглиден Навабтың күштерінен көмек күтті, бірақ Хугли губернаторы Нандкумар Чанданнагарды нығайтуға кедергі келтіріп, Навабтың күштерімен күшін біріктірмеу үшін пара алды. Форт жақсы қорғалған, бірақ адмирал Уотсонның эскадрильясы 23 наурызда каналдағы блокаданы бұзғанда, жағадағы екі батареяның көмегімен қатты артиллериялық атыс болды. Теңіз эскадрильясы форттан атылған мылтықтардан көп зардап шекті. 24 наурызда сағат 9-да француздар бітім туралы ту көрсетті және сағат 15-ке қарай капитуляция аяқталды. Чанданнагарды тонағаннан кейін Клайв Мадрасқа оралу туралы бұйрықтарды елемеуге шешім қабылдады және Бенгалияда қалды. Ол әскерін Хугли қаласынан солтүстікке қарай жылжытты. Сонымен қатар, Сирадж-уд-Даула ағылшын Шығыс Индия компаниясының Моғол императоры Аламгир II-ден Бенгалия Навабының аумағындағы өздерінің бекіністерін салуға рұқсат алмағанына сенді.

On 9 January 1757, a force of 650 men under Captain Coote and Major Kilpatrick stormed and sacked the town of Hooghly, 23 mile (37 km) north of Calcutta. On learning of this attack, the Nawab raised his army and marched on Calcutta, arriving with the main body on 3 February and encamping beyond the Maratha Ditch. Siraj set up his headquarters in Omichund's garden. A small body of their army attacked the northern suburbs of the town but were beaten back by a detachment under Lieutenant Lebeaume placed there, returning with fifty prisoners. Clive decided to launch a surprise attack on the Nawab's camp on the morning of 4 February. At midnight, a force of 600 sailors, a battalion of 650 Europeans, 100 artillerymen, 800 sepoys and 6 six pounders approached the Nawab's camp. At 6:00, under the cover of a thick fog, the vanguard came upon the Nawab's advanced guard, who after firing with their matchlocks and rockets, ran away. They continued forward for some distance until they were opposite Omichund's garden, when they heard the galloping of cavalry on their right. The cavalry came within of the British force before the line gave fire, killing many and dispersing the rest. The fog hampered visibility beyond walking distance. Hence, the line moved slowly, infantry and artillery firing on either side randomly. Clive had intended to use a narrow raised causeway, south of the garden, to attack the Nawab's quarters in the garden. The Nawab's troops had barricaded the passage. At about 9:00, as the fog began to lift, the troops were overwhelmed by the discharge of two pieces of heavy cannon from across the Maratha Ditch by the Nawab's artillery. The British troops were assailed on all sides by cavalry and musket fire. The Nawab troops then made for a bridge a mile further on, crossed the Maratha Ditch and reached Calcutta. The total casualties of Clive's force were 57 killed and 137 wounded. The Nawab's army lost 22 officers of distinction, 600 common men, 4 elephants, 500 horses, some camels and a great number of bullocks. The attack scared the Nawab into concluding the Treaty of Alinagar with the Company on 9 February, agreeing to restore the Company's factories, allow the fortification of Calcutta and restoring former privileges. The Nawab withdrew his army back to his capital, Murshidabad. Concerned by the approach of de Bussy to Bengal and the Seven Years' War in Europe, the Company turned its attention to the French threat in Bengal. Clive planned to capture the French town of Chandannagar, 20 mile (32 km) north of Calcutta. Clive needed to know whose side the Nawab would intervene on if he attacked Chandannagar. The Nawab sent evasive replies and Clive construed this to be assent to the attack. Clive commenced hostilities on the town and fort of Chandannagar on 14 March. The French had set up defences on the roads leading to the fort and had sunk several ships in the river channel to prevent passage of the men of war. The garrison consisted of 600 Europeans and 300 sepoys. The French expected assistance from the Nawab's forces from Hooghly, but the governor of Hooghly, Nandkumar had been bribed to remain inactive and prevent the Nawab's reinforcement of Chandannagar. The fort was well defended, but when Admiral Watson's squadron forced the blockade in the channel on 23 March, a fierce cannonade ensued with aid from two batteries on the shore. The naval squadron suffered greatly due to musket fire from the fort. At 9:00 on 24 March, a flag of truce was shown by the French and by 15:00, the capitulation concluded. After plundering Chandannagar, Clive decided to ignore his orders to return to Madras and remain in Bengal. He moved his army to the north of the town of Hooghly. Furthermore, Siraj ud Daula believed that the British East India Company did not receive any permission from the Mughal Emperor Alamgir II to fortify their positions in the territories of the Nawab of Bengal.

Жақындау жүрісі

12 маусымда Клайвке Калькуттадан майор Килпатрик пен армияның қалған бөлігі Чандернагарда қосылды. Бірлескен күш 613 еуропалықтан, 171 артиллерияшыдан, сегіз далалық зеңбірек пен екі гаубицадан, 91 топастан, 2100 сепойдан (көбінесе дусадтар) және 150 теңізшіден тұрды. Армия 13 маусымда Муршидабадқа жол тартты. Клайв Навабтың елшілерін, Наваб үкіметінің бас офицерлерімен 9 ақпандағы келісімге қатысты шағымдарын қарау үшін әскерін Муршидабадқа аттандыру ниетін білдіретін хатпен жіберді. Үнді әскері жағаға қарай жүріп өтті, ал еуропалықтардың жабдықтары мен артиллериясы 200 қайықпен өзенмен сүйретілді. 14 маусымда Клайв Сиражға соғыс жариялады. 15 маусымда, Сираж британдықтармен одақтасқандығына күдікпен Мир Джафардың сарайына шабуыл жасауға бұйрық берді, содан кейін Мир Джафардан шайқас алаңында британдықтарға қосылмауға уәде алды. Ол содан кейін барлық әскерін Плассиге көшіруге бұйырды, бірақ әскерлер жалақысының толық төленгеніне дейін қаладан кетуден бас тартты. Бұл кешігу армияның 21 маусымда ғана Плассиге жеткеніне себеп болды. 16 маусымда британдық күш 19 шақырым жердегі Катваға жетіп, оны басып алды. Қала ішінде көп мөлшерде астық пен әскери жабдықтар сақталған, және Ажи өзенімен қоршалған еді. 17 маусымда Клайв 39-шы пехота полкінің майоры Кут басқаруымен 200 еуропалықтан, 500 сепойдан, бір далалық зеңбірек пен кішкентай гаубицадан тұратын күшті фортты басып алу үшін жіберді. Топ түнгі уақытта қалаға келген кезде, олар оны тастап кетілгенін көрді. 19 маусымда таңертең майор Кут өзен жағасына барып, ақ туды көтерді, бірақ ол губернатордың оқтарымен және қарсылық көрсетуімен күшті қарсылыққа тап болды. Кут ағылшын-үнді күштерін бөліп жіберді; сепойлар өзеннен өтіп, қамалдың қабырғаларын атқылады, ал еуропалықтар форттан жоғарырақ өтті. Гарнизон әскердің жақындап келе жатқанын көргенде, өздерінің бекіністерін тастап, солтүстікке қашты. Сәттілік туралы естіген Клайв пен армияның қалған бөлігі 19 маусым күні кешке Катваға жетті. Осы сәтте Клайв қиын жағдайға тап болды. Наваб Мир Джафармен келісіп, оны әскерінің бір жағына орналастырды. Мир Джафар Клайвке олардың арасындағы келісімді сақтауға ниетті екенін хабарлады. Клайв мәселені офицерлеріне жүктеуге шешім қабылдады және 21 маусымда соғыс кеңесін өткізді. Клайв оларға қазіргі жағдайда армия басқа көмексіз Косимбазар аралына тез арада өтіп, Навабқа шабуыл жасауы керек пе, әлде Катвадағы позициясын нығайтып, Маратхалар немесе басқа үнділік күштердің көмегіне күтіп отыру керек пе деген сұрақ қойды. Кеңеске қатысқан жиырма офицердің онүшеуі, соның ішінде Клайв, дереу әрекет етуге қарсы болды, ал қалғандары, соның ішінде майор Кут, жақындағы табысқа және әскерлердің жоғары рухқа ие екенін атап өтті. Кеңес аяқталып, бір сағаттық кеңестен кейін Клайв армияға 22 маусым күні таңертең Багиратхи өзенінен (Хугли өзенінің басқа аты) өтуге бұйырды. 23 маусымда сағат 1:00-де олар Пласси ауылынан тыс жерге жетті. Олар Laksha Bagh деп аталатын, жақын жатқан манго бағын тез басып алды, ол ұзын және кең болды, және ормен және сазды қабырғамен қоршалған еді. Оның ұзындығы Багиратхи өзеніне көлденең бұрышта орналасқан. Өзен жағалауындағы орманның солтүстігінде, қабырғамен қоршалған кішкентай аң аулау үйі орналасқан, онда Клайв өз резиденциясын құрды. Бақ Навабтың бекінісінен шамамен бір шақырым қашықтықта орналасқан. Навабтың әскері Клайвтың әскерінен 26 сағат бұрын келген. Жан Лоу басқаратын француз жасағы екі күн ішінде Плассиге жетеді. Олардың әскері өзенге перпендикуляр бағытта созылған топырақтан жасалған бекіністердің артында орналасқан, содан кейін солтүстік-шығыс бағытына қарай 5 шақырымға бұрылады. Осы бұрылыста бекіністің қақпасына қалың қақпа орнатылған. Бекіністің шығыс жағында ағаштармен жабылған кішкентай төбе орналасқан. Британдық позицияға қарай кішкентай резервуар (су қоймасы) және оңтүстікке қарай үлкен резервуар орналасқан, екеуі де үлкен топырақ үйіндісімен қоршалған.

On 12 June, Clive was joined by Major Kilpatrick with the rest of the army from Calcutta at Chandernagar. The combined force consisted of 613 Europeans, 171 artillerymen controlling eight field pieces and two howitzers, 91 topasses, 2100 sepoys (mainly dusadhs) and 150 sailors. The army set out for Murshidabad on 13 June. Clive sent out the Nawab's messengers with a letter declaring his intention to march his army to Murshidabad to refer their complaints with regard to the treaty of 9 February with the principal officers of the Nawab's government. The Indian troops marched on shore while the Europeans with the supplies and artillery were towed up the river in 200 boats. On 14 June, Clive sent a declaration of war to Siraj. On 15 June, after ordering an attack on Mir Jafar's palace in suspicion of his alliance with the British, Siraj obtained a promise from Mir Jafar to not join the British in the field of battle. He then ordered his entire army to move to Plassey, but the troops refused to quit the city until the arrears of their pay were released. The delay caused the army to reach Plassey only by 21 June. By 16 June, the British force had reached Paltee, 12 mile (19 km) north of which lay the strategically important town and fort of Katwa. It contained large stores of grain and military supplies and was covered by the river Aji. On 17 June, Clive despatched a force of 200 Europeans, 500 sepoys, one field piece and a small howitzer under Major Coote of the 39th Foot to capture the fort. The detachment found the town abandoned when they landed at midnight. At daybreak on 19 June, Major Coote went to the bank of the river and waved a white flag, but was met only by shot and a show of defiance by the governor. Coote split his Anglo Indian force; the sepoys crossed the river and fired the ramparts while the Europeans crossed farther up from the fort. When the garrison saw the advancing troops, they gave up their posts and fled north. Hearing of the success, Clive and the rest of the army arrived at Katwa by the evening of 19 June. At this juncture, Clive faced a dilemma. The Nawab had reconciled with Mir Jafar and had posted him on one flank of his army. Mir Jafar had sent messages to Clive, declaring his intention to uphold the treaty between them. Clive decided to refer the problem to his officers and held a council of war on 21 June. The question Clive put before them was whether, under the present circumstances, the army, without other assistance, should immediately cross into the island of Cossimbazar and attack the Nawab or whether they should fortify their position in Katwa and trust to assistance from the Marathas or other Indian powers. Of the twenty officers attending the council, thirteen including Clive were against immediate action, while the rest including Major Coote were in favour citing recent success and the high spirits of the troops. The council broke up and after an hour of deliberation, Clive gave the army orders to cross the Bhagirathi River (another name for the Hooghly River) on the morning of 22 June. At 1:00, on 23 June, they reached their destination beyond the village of Plassey. They quickly occupied the adjoining mango grove, called Laksha Bagh, which was long and wide and enclosed by a ditch and a mud wall. Its length was angled diagonally to the Bhagirathi River. A little to the north of the grove at the bank of the river stood a hunting lodge enclosed by a masonry wall where Clive took up his quarters. The grove was about a mile from the Nawab's entrenchments. The Nawab's army had been in place 26 hours before Clive's. A French detachment under Jean Law would reach Plassey in two days. Their army lay behind earthen entrenchments running at right angles to the river for and then turning to the north eastern direction for 3 mile (5 km). There was a redoubt mounted by cannon at this turning along the entrenchment. There was a small hill covered by trees east of the redoubt. towards the British position was a small tank (reservoir) and further south was a larger tank, both surrounded by a large mound of earth.

Шайқас

23 маусым күні таңертең Навабтың әскері лагерден шығып, тоғайға қарай жылжи бастады. Олардың әскеріне түрлі қару-жарақтармен – мұқтап оқ атар мылтықтармен, қылыштармен, найзалармен және ракеталармен қаруланған 30 000 жаяу әскер, сондай-ақ қылыштар немесе ұзын найзалармен қаруланған 20 000 атты әскер кірді. Олардың арасында 300 артиллериялық құрал болды, олардың көп бөлігі 32, 24 және 18 фунттық зеңбіректер еді. Әскер құрамына де Сент-Фраис басқарған шамамен 50 француз артиллерияшысы да кірді, олар өз далалық зеңбіректерін бағыттап тұрды. Француздар тоғайдан шамамен бір шақырым жердегі үлкен су қоймасының жанына орналасты, алдарында төрт жеңіл зеңбірек, одан кейін екі ауыр зеңбірек тұрды. Олардың артында Навабтың адал генералы Мир Мадан Хан мен Диван Моханлал басқаратын 5000 атты әскер мен 7000 жаяу әскер орналасқан еді. Қалған 45 000 әскер кішкентай төбеден бастап тоғайдың оңтүстік бұрышының шығысына дейін жартышеңбер жасап, Кливтің салыстырмалы түрде аз әскерін қоршауға асықты. Олардың оң жақ қанатында Раи Дурлаб, орталық бөлігінде Яр Лутуф Хан, ал сол жақ қанатында, британдықтарға ең жақын бөлігінде Мир Джафар басшылық етті. Клив аңшы үйінің шатырынан жағдайды бақылап, Мир Джафардан хабар күтті. Ол әскерлеріне тоғайдан жылжуға және үлкен су қоймасына қарама-қарсы қатарға тұруға бұйрық берді. Оның әскері 750 еуропалық жаяу әскер, 100 топас және 2100 сепой (дусад) сарбаздарынан тұрды.

Жарыс басталды

Сағат 8:00-де үлкен танктегі француз артиллериясы бірінші оқты атып, 39-шы полктің гранадер ротасынан бір адамды өлтіріп, екіншісін жаралады. Бұл – сигнал болды, содан кейін Навабтың артиллериясының қалған бөлігі ауыр және үздіксіз атыс бастады. Британдықтардың алдыңғы қатардағы артиллериясы француз атысына қарсы тұрды, ал батальондағы артиллерия Навабтың қалған артиллериясына қарсы тұрды. Олардың атыстары артиллерияны тоқтатуға жеткіліксіз болды, бірақ жаяу әскер мен атқыштар бөлімдеріне тиді. Сағат 8:30-ға қарай британдықтар 10 еуропалық және 20 сепойды жоғалтты. Клайв алдыңғы қатардағы артиллерияны кірпіш зауытында қалдырып, әскерге орманның салыстырмалы қорғанысына қайтуға бұйырды. Жердің тіктеулігінің қорғанысының арқасында британдықтардың қаза табатындарының саны күрт азайды.

Мир Мадан ханның өлімі

Үш сағаттан кейін ешқандай маңызды прогресс болған жоқ және екі тараптың да позициясы өзгермеді. Клив алдағы жол туралы талқылау үшін өзінің штабын жинады. Қазіргі жағдай түнгі сағат 12-ге дейін сақталады және түн ортасында Наваб лагеріне шабуыл жасау керек деген шешімге келді. Конференциядан кейін көп ұзамай, қатты жаңбыр жауды. Британдықтар оқ-дәрілерін қорғау үшін брезенттерді пайдаланды, ал Наваб әскері мұндай шаралар қабылдаған жоқ. Осының салдарынан олардың ұңғысы суға батып, атыс қарқыны төмендеді, ал Кливтің артиллериясы үздіксіз атып тұрды. Жаңбыр басыла бастағанда, Мир Мадан Хан британдықтардың пушкалары жаңбырдан пайдасыз қалды деп есептеп, кавалериясын шабуылға жетектеді. Бірақ британдықтар ауыр шашыранды оқтармен қарсы шабуыл жасап, Мир Мадан Ханды ауыр жарақаттады және оның әскерін кері шегіндірді. Сираж бұл кезде пушкалық оқтардың бәріне шыдап, өзінің шатырында, жеңіске сендіретін офицерлер мен қызметшілермен бірге болды. Мир Маданның ауыр жарақат алғанын естігенде, ол қатты алаңдап, Мир Жафармен келісуге тырысты, өзінің сәукелесін жерге лақтырып, одан оны қорғауын өтінді. Мир Жафар оған көмектесуге уәде берді, бірақ бірден осы кездесу туралы Кливке хабар жіберіп, оны ілгері жылжуға шақырды. Мир Жафар Навабтың шатырынан шыққаннан кейін, Раи Дурлаб Сиражға әскерін бекіністің артына қайтаруды және шайқасты генералдарына қалдырып, Муршидабадқа қайтуды кеңес берді. Сираж осы кеңеске құлақ асып, Мохан Лалдың басқаруындағы әскерге бекіністің артына шегінуге бұйрық берді. Содан кейін ол түйеге мініп, 2000 атты әскермен бірге Муршидабадқа бет алды.

Жауынгерлік маневрлер

Сағат 14:00 шамасында Навабтың әскері артиллериялық оқ атуды тоқтатып, солтүстікке қарай өз бекіністеріне қайта бұрыла бастады, осылайша Сент-Фрейс пен оның артиллериясын қолдаусыз қалдырды. Навабтың күштерінің шегініп бара жатқанын көрген майор Килпатрик, Клайв аң аулау үйінде демалып жатқанда британдық күштерге жауапты қалғандықтан, Сент-Фрейстің позициясын басып алса, шегініп бара жатқан жауды артиллериямен атқылау мүмкіндігін байқады. Клайвке өз әрекеттерін түсіндіру үшін бір офицерді жіберіп, ол 39-шы полктің екі ротасын және екі далалық зеңбіректі алып, Сент-Фрейс позициясына қарай жылды. Клайв хабарды алғаннан кейін дереу отрядқа жетіп, Килпатрикті бұйрықсыз әрекет еткені үшін сөкпек етті және қалған әскерді орманнан келтіруге бұйрық берді. Содан кейін Клайв өзі әскерді Сент-Фрейс позициясына қарсы басқарып, оны 15:00-де басып алды, француз артиллериясы редутқа шегініп, одан әрі әрекет етуге дайындалды. Британдық күштер үлкен су қоймасына қарай жылжығанда, Навабтың сол қанаты қалған күштерден қалып қойғанын байқады. Осы бөлімнің артқы жағы орманның солтүстік бөлігімен қатар келгенде, солға бұрылып орманға қарай бет алды. Клайв, бұл Мир Джафардың бөлімі екенін білмей, оның жүктері мен жабдықтарын нысана еткен деп ойлады және капитан Грант пен лейтенант Рамбольд басқаратын үш взводты, сондай-ақ ерікті Джон Джонстоун басқаратын бір далалық зеңбіректі олардың алға жылжуын тоқтату үшін жіберді. Далалық зеңбіректің атысы бөлімнің алға жылжуын тоқтатты, ол Навабтың әскерінен оқшауланды. Осы уақытта британдық күштер үлкен су қоймасының төбесінен Навабтың лагеріне артиллериялық оқ атуды бастады. Нәтижесінде Навабтың көптеген әскерлері мен артиллериясы бекіністен шыға бастады. Клайв әскерлері мен артиллериясының жартысын кішірек су қоймасына, ал қалғанын сол жақтағы биікке жылжытып, бекініске тиімдірек оқ атуды бастады, алда келе жатқан керуендерді шатастырды. Навабтың әскерлері редуттың шығысындағы төбедегі шұңқырлардан, арықтардан, ойыстардан және бұталардан оқ атып, ал Сент-Фрейс редуттан артиллериялық оқ атуын жалғастырды. Британдық далалық зеңбіректері кавалерия шабуылдарын да тойтарды. Дегенмен, британдық күштер осы кезеңде көптеген жарақаттар алды. Осы сәтте Клайв бұл бөлімнің Мир Джафарға тиесілі екенін түсінді және күшін редутты және оның шығысындағы төбені басып алуға жұмылдырды. Клайв үш бағыттан шабуыл жасауға бұйрық берді, екі отряд бір уақытта редут пен төбеге шабуыл жасады, ал орталықтағы негізгі күш оларды қолдады. 39-шы полктің майор Кут басқаратын екі ротасы жау бір оқ атпастан қашқаннан кейін 16:30-да төбені басып алды. Кут оларды бекініс арқылы қуды. Сент-Фрейс шегінуге мәжбүр болғаннан кейін редут та басып алынды. 17:00-ге қарай британдықтар бекіністі және тарап бара жатқан әскер қалдырған лагерді басып алды. Британдық әскерлер жорыққа шығып, Даудпурден 10 шақырым (6 миль) қашықтықта сағат 20:00-де тоқтады. Британдықтардың жоғалғандары 22 қаза тапқан және 50 жарақат алған адамды құрады. Қаза тапқандардың арасында үш Мадрас артиллериясының, біреуі Мадрас полкінің және біреуі Бенгал еуропалық полкінің сарбазы болды. Жарақат алғандардың арасында төртеуі 39-шы полк, үшеуі Мадрас полкі, төртеуі Мадрас артиллериясы, екеуі Бенгал еуропалық полкі, біреуі Бенгал артиллериясы және біреуі Бомбей полкі сарбаздары болды. Сепуилердің жоғалғандарынан төрт Мадрас және тоғыз Бенгал сепуиі қаза тауып, он тоғыз Мадрас және он бір Бенгал сепуиі жарақат алды. Клайв Навабтың күштері 500 адамды, соның ішінде бірнеше маңызды офицерлерді жоғалтқанын бағалады.

At about 14:00, the Nawab's army ceased the cannonade and began turning back north to their entrenchments, leaving St. Frais and his artillery without support. Seeing the Nawab's forces retiring, Major Kilpatrick, who had been left in charge of the British force while Clive was resting in the hunting lodge, recognised the opportunity to cannonade the retiring enemy if St. Frais' position could be captured. Sending an officer to Clive to explain his actions, he took two companies of the 39th Regiment and two field pieces and advanced towards St. Frais' position. When Clive received the message, he hurried to the detachment and reprimanded Kilpatrick for his actions without orders and commanded to bring up the rest of the army from the grove. Clive himself then led the army against St. Frais' position which was taken at 15:00 when the French artillery retreated to the redoubt of the entrenchment, setting up for further action. As the British force moved towards the larger tank, it was observed that the left arm of the Nawab's army had lingered behind the rest. When the rear of this division reached a point in a line with the northern point of the grove, it turned left and marched towards the grove. Clive, unaware that it was Mir Jafar's division, supposed that his baggage and stores were the intended target and sent three platoons under Captain Grant and Lieutenant Rumbold and a field piece under John Johnstone, a volunteer, to check their advance. The fire of the field piece halted the advance of the division, which remained isolated from the rest of the Nawab's army. Meanwhile, the British field pieces began a cannonade on the Nawab's camp from the mound of the larger tank. As a result, many of the Nawab's troops and artillery started coming out of the entrenchment. Clive advanced half of his troops and artillery to the smaller tank and the other half to a rising ground to the left of it and started bombarding the entrenchment with greater efficiency, throwing the approaching trains into confusion. The Nawab's troops shot their matchlocks from holes, ditches, hollows and from bushes on the hill east of the redoubt while St. Frais kept up his artillery fire from the redoubt. Cavalry charges were also repulsed by the British field pieces. However, the British force sustained most of its casualties in this phase. At this point, Clive realised that the lingering division was Mir Jafar's and concentrated his efforts at capturing the redoubt and hill east of it. Clive ordered a three pronged attack with simultaneous attacks by two detachments on the redoubt and the hill supported by the main force in the centre. Two companies of grenadiers of the 39th Regiment, under Major Coote took the hill at 16:30 after the enemy fled without firing a shot. Coote pursued them across the entrenchment. The redoubt was also taken after St. Frais was forced to retreat. By 17:00, the British occupied the entrenchment and the camp left by a dispersing army. The British troops marched on and halted 6 mile (10 km) beyond Daudpur at 20:00. The British losses were estimated at 22 killed and 50 wounded. Of the killed, three were of the Madras Artillery, one of the Madras Regiment and one of the Bengal European Regiment. Of the wounded, four were of the 39th Regiment, three of the Madras Regiment, four of the Madras Artillery, two of the Bengal European Regiment, one of the Bengal Artillery and one of the Bombay Regiment. Of the losses by the sepoys, four Madras and nine Bengal sepoys were killed while nineteen Madras and eleven Bengal sepoys were wounded. Clive estimates that the Nawab's force lost 500 men, including several key officers.

Салдары

23 маусым күні кешке Клив Мир Джафардан кездесу сұраған хат алды. Клайв келесі күні таңертең Даудпурда Мир Джафармен кездесетінін жауап берді. Ертеңіне Мир Джафар Даудпурдағы британдық лагерьге келгенде, Клив оны құшақтап, Бенгалия, Бихар және Одишаның науабы ретінде құттықтады. Содан кейін ол Мир Джафарға Сираждың қашып кетуіне және оның қазынасының тонауға ұшырауына жол бермеу үшін Муршидабадқа асығыс баруды кеңес берді. Мир Джафар 24 маусым күні кешке әскерлерімен Муршидабадқа жетті. Клайв 29 маусымда 200 еуропалық сарбаз бен 300 сепойдан тұратын күзетпен Муршидабадқа келді, өміріне қастандық жасалуы мүмкін деген қауесет тарағаннан кейін. Клайв Наваб сарайына апарылды, онда оны Мир Джафар мен оның офицерлері күтіп алды. Клайв Мир Джафарды таққа отырғызып, оның науабы екенін мойындады және оған алтын рупиядан жасалған табақ сыйлады. Сираж-уд-даула 23 маусым күні түн ортасында Муршидабадқа жеткен. Ол кеңес шақырды, онда бірі британдықтарға басылынуды, енді бірі соғысты жалғастыруды, ал үшіншілері қашуды ұзартуды ұсынды. 24 маусым күні сағат 22:00-де Сираж киімін ауыстырып, әйелі мен құнды әшекейлерімен бірге қайықпен солтүстікке қашып кетті. Ол Жан Лоудан көмек алып Патнаға қашуды жоспарлады. 24 маусым күні түн ортасында Мир Джафар Сиражды қуу үшін бірнеше топ жіберді. 2 шілдеде Сираж Раджмахалға жетіп, қараусыз баққа тығылды, бірақ көп ұзамай оны бұрын тұтқындалып, жазаланған адам тауып, Мир Джафардың інісі, жергілікті әскери губернаторға хабарлады. Оның тағдыры Мир Джафар басқарған кеңесте шешілмеді және Мир Джафардың ұлы Миранға тапсырылды, ол сол түні Сиражды өлтірді. Оның денесі келесі күні таңертең Муршидабад көшелерімен көрсетілді және Әливарди ханның мазарында жерленді. Британдықтар мен Мир Джафар арасындағы келісімге сәйкес, британдықтар Маратха орқашының ішіндегі және одан тыс жерлерді, сондай-ақ Калькутта мен теңіз арасындағы барлық жерді иеленді. 1717 жылғы ферманды растаудан басқа, келісім британдықтарға 22 000 000 рупия (2 750 000 фунт стерлинг) қайтаруды талап етті, оның ішінде теңіз эскадрильясына, армияға және комитетке сыйлықтар да бар. Алайда, Сираж-уд-дауланың байлығы күткеннен кем болғандықтан, 29 маусымда Сетхтер мен Рай Дурлабхпен өткен кеңесте соманың жартысын дереу төлеуге келісті – үштен екісі монетамен, үштен бірі әшекейлермен және басқа да құнды заттармен. Кеңес аяқталғанда Омихундқа келісімге қатысты ештеңе алмайтыны хабарланды, оны естігенде ол ақылдан безді.

In the evening of 23 June, Clive received a letter from Mir Jafar asking for a meeting with him. Clive replied that he would meet Mir Jafar at Daudpur the next morning. When Mir Jafar arrived at the British camp at Daudpur in the morning, Clive embraced him and saluted him as the Nawab of Bengal, Bihar and Odisha. He then advised Mir Jafar to hasten to Murshidabad to prevent Siraj's escape and the plunder of his treasure. Mir Jafar reached Murshidabad with his troops on the evening of 24 June. Clive arrived at Murshidabad on 29 June with a guard of 200 European soldiers and 300 sepoys in the wake of rumours of a possible attempt on his life. Clive was taken to the Nawab's palace, where he was received by Mir Jafar and his officers. Clive placed Mir Jafar on the throne and acknowledging his position as Nawab, presented him with a plate of gold rupees. Siraj ud daulah had reached Murshidabad at midnight on 23 June. He summoned a council where some advised him to surrender to the British, some to continue the war and some to prolong his flight. At 22:00 on 24 June, Siraj disguised himself and escaped northwards on a boat with his wife and valuable jewels. His intention was to escape to Patna with aid from Jean Law. At midnight on 24 June, Mir Jafar sent several parties in pursuit of Siraj. On 2 July, Siraj reached Rajmahal and took shelter in a deserted garden but was soon discovered and betrayed to the local military governor, the brother of Mir Jafar, by a man who was previously arrested and punished by Siraj. His fate could not be decided by a council headed by Mir Jafar and was handed over to Mir Jafar's son, Miran, who had Siraj murdered that night. His remains were paraded on the streets of Murshidabad the next morning and were buried at the tomb of Alivardi Khan. According to the treaty drawn between the British and Mir Jafar, the British acquired all the land within the Maratha Ditch and beyond it and the zamindari of all the land between Calcutta and the sea. Besides confirming the firman of 1717, the treaty also required the restitution, including donations to the navy squadron, army and committee, of 22,000,000 rupees (£2,750,000) to the British for their losses. However, since the wealth of Siraj ud daulah proved to be far less than expected, a council held with the Seths and Rai Durlabh on 29 June decided that one half of the amount was to be paid immediately – two thirds in coin and one third in jewels and other valuables. As the council ended, it was revealed to Omichund that he would receive nothing with regard to the treaty, hearing which he went insane.

Саяси әсерлері

Пласси шайқасының нәтижесінде француздар енді Бенгалиядағы маңызды күш емес еді. 1759 жылы британдықтар Масулипатамда француздың үлкен гарнизонын жеңіп, Солтүстік Циркарларды бақылауға алды. 1759 жылға қарай Мир Жафар британдықтарға бағынышты болуын көтере алмады. Ол голландтарды британдықтарға қарсы күш жұмсап, оларды Бенгалиядан қууға ынталандырды. 1759 жылдың соңында голландтар Жавадан Бенгалияға жеті үлкен кемемен және 1400 сарбазбен келді, бұл Англия мен Голландия ресми түрде соғыспағанымен, Бенгалиядағы Чинсура поселенісін нығайту сылтаумен жасалды. Алайда, Клив бірден құрлықта және теңізде шабуыл операцияларын бастап, 1759 жылдың 25 қарашасында Чинсура шайқасында голландтардың әлдеқайда үлкен күштерін жеңді. Британдықтар Мир Жафарды тақтан алып, Мир Қасымды Бенгалияның науабы етіп тағайындады. Британдықтар енді Бенгалиядағы басты еуропалық державаға айналды. Клив денсаулығының нашарлауына байланысты Англияға оралғанда, Пласси бароны Клив титулымен ирландтық жұртымен марапатталды және британдық Парламентке депутат болып сайланды. Күрес Декан және Хайдарабад аймақтарындағы Аркот, Вандеваш, Танжоре және Куддалор сияқты жерлерде жалғасты, 1761 жылы полковник Эйр Кут Хайдер Әли қолдаған де Лаллидің француз гарнизонын Пондичерриде жеңген кезде мәресіне жетті. Француздар 1763 жылы Париж шарты бойынша Пондичерриді қайтарып алды, бірақ Үндістандағы бұрынғы беделін ешқашан қайта қалпына келтіре алмады. Британдықтар кейіннен осы субконтиненттің билеушілеріне айналды.

Бүгінгі майдан

Соғыс алаңында Палаши монументі орнатылды.