Кіріспе
Беркли және Стэнфорд университеттері арасындағы студенттік футбол дербиі, «Суперкубок» үшін эвфемизм.
the euphemism for the Super Bowl
Сериялар тарихы
"Биг Гейм" – Батыстағы ең ежелгі колледж футбол дербиі. Стэнфордта студент болып оқыған кезде, болашақ АҚШ президенті Герберт Гувер бейсбол және футбол командаларының студенттік менеджері болды. Ол өзінің досы, Кал командасының менеджері Герберт Лангпен бірге алғашқы "Биг Геймді" ұйымдастыруға көмектесті. Ойынға барлығы 10 000 билет басылды, бірақ 20 000 адам келді. Гувер мен Ланг ыдыстар, табақтар және қолдарына тиген басқа да заттарды табуға асықты, олардың көмегімен кіреберіс ақысын жинады. 1900 жылға қарай бұл матч "Биг Гейм" деп атала бастады. Сан-Францискодағы алғыс айту күнінде Recreation Park стадионында өткен 1900 жылғы "Биг Гейм" кезінде көптеген жанкүйерлер жақын орналасқан S. F. және Pacific Glass Works фабрикасының шатырынан бақылады. Шатырда 600-ден 1000-ға дейін адам болғандықтан, ол құлап, 100-ден астам адам фабриканың еденіне, ал 60-тан астамы тікелей жанып тұрған үлкен пешке түсті. Қайтыс болғандардың саны 23 ер адам мен балаға жетті, ал 100-ден астам адам ауыр жарақат алды. Бүгінгі күнге дейін "Алғыс айту күнінің апаты" АҚШ-тағы спорттық жарыстарда көрермендердің қаза болуы бойынша ең ауыр оқиға болып саналады. 1906 жылы екі оқу орны футболдағы зорлық-зомбылыққа алаңдап, футболдан бас тартып, регбиге ауысты. 1906-1914 жылдар аралығындағы "Биг Геймдер" Стэнфорд пен Кал тренерлерінің, сондай-ақ Невада, Сент-Мэри, Санта-Клара және USC (1911 жылы) сияқты Батыс жағалау командаларының келісімі бойынша регбидің одақтық ережелері бойынша өткізілді. 1915 жылы Кал американдық футболға қайта оралды. Калифорния 1915 жылы футбол ойнауды жаңартты, бірақ Стэнфордтың регби командалары 1917 жылға дейін сақталды. 1915 жылдан 1917 жылға дейін Калифорнияның "Биг Геймі" Вашингтонға қарсы матч болды, ал Стэнфорд Санта-Кларамен регбиде "Биг Гейм" өткізді. 1919 жылы матч футбол ретінде қайта жанданды, және содан бері әр жыл сайын өткізіліп келеді, 1943 жылдан 1945 жылға дейін ғана тоқтады, ол кезде Стэнфорд Екінші дүниежүзілік соғысқа байланысты футбол бағдарламасын тоқтатты. Бірнеше Стэнфордтың негізгі ойыншылары – қорғаушылар Джим Кокс, Билл Хахтен және Фред Боенш, шабуылшы Джордж Квист және жартылай шабуылшы Билли Агню – ойынды жалғастыру үшін Калға ауысты. Квист Стэнфордқа оралып, 1946 жылғы "Биг Геймде" Калға қарсы ойнады. Гарольд Ллойдтың үнсіз фильмі "The Freshman" сахналары 1924 жылғы "Биг Геймнің" бірінші таймында Калифорнияның Мемориалдық стадионында түсірілді. 1933 жылдан бері ойын жеңімпазына Стэнфорд балтасы табыс етіледі. Егер ойын тең аяқталса, балта оны иеленген тарапта қалады; бұл ереже 1996 жылы NCAA қосымша уақыт енгізген кезде қолданыстан шықты. Балта – бұл дербидің тарихындағы маңызды бөлік, ол 1899 жылдан бастап екі тараптан да бірнеше рет ұрланды, ол кезде Стэнфордтың дауыс беруші жетекшісі Билли Эрб екі мектеп арасындағы бейсбол ойынында оны қолданды. 2007 жылдың наурызында Ұлттық футбол лигасы "The Big Game" фразасын Супер Боулға қатысты сауда белгісі ретінде тіркеуге ниеттенгенін жариялады, бірақ Кал және Стэнфордтың қарсылығына тап болғаннан кейін бұл жоспардан бас тартты. 2013 жылы Санта-Кларадағы жаңа Леви стадионы 2014 жылғы "Биг Геймнің" өткізілу орны ретінде ұсынылды, ол дәстүрлі айналым бойынша Калдың Мемориалдық стадионында өткізілуі керек еді. 2015 жылғы ойын Берклиде өткізілуі керек еді, бұл Стэнфордтағы тақ жылдар мен Калдағы жұп жылдардың айналымын кері қайтаратын еді. Алайда, бірнеше күннен кейін Кал бұл ұсыныстан бас тартты.
Ойын алдындағы дәстүрлер
Ойынға бір апта қалғанда екі мектеп те бұл оқиғаны митингтермен, кездесулермен және түскі астармен тойлайды. Кал студенттері ойын қарсаңында Херст грек театрында дәстүрлі шаруалық митингі мен от жағуды өткізеді, ал Стэнфорд студенттері бәсекелестікті мақтап, оны пародизациялайтын "Гайти" атты театрлық қойылымды қояды. Аптаның ішінде "The Big Splash" (су полосы), "The Big Spike" (волейбол), "The Big Sweep" (квиддич), "The Big Freeze" (мұз хоккейі), "The Big Sail" (жарқын теңіз жүзуі), сондай-ақ екі мектеп газеттерінің мүшелері арасындағы сенсорлы футбол ойыны – Инк Боул сияқты басқа да спорттық іс-шаралар өтеді. Кал Сан-Францискода жыл сайынғы канат жолымен митинг өткізеді, ағаш кесу митингін ұйымдастырады, ән сайыстарын өткізеді және жатақханалардың барлығы бойынша түнгі митингтер ұйымдастырады.
Кал
Big Game Bonfire Rally – бұл Калифорния университеті, Берклиде, Хёрст грек театрында Big Game қарсаңында өткізілетін от жағу митингісі. 10 000-нан астам студент «Стенфорд балтасы» мен «Үлкен ойын» тарихын тыңдауға жиналады. Калифорния университетінің митинг комитеті митинг кезінде отты жоспарлау мен орнатуға, сондай-ақ оған отын қосуға жауапты. Атап айтқанда, UC Rally Committee-нің бірінші курс студенттері, сондай-ақ бірінші курс хор мүшелері «бірінші курс, көбірек ағаш!» деп айқайлап, ағаш тіректерін тасымалдауға жіберіледі. Бірнеше түлектер дәстүрлі рәсімдерді орындауға келеді. Cal-ға тән ерекшелік – бұл дәстүрлі маори соғыс биі/әнi – Хаканың орындалуы. Дәстүрлі түрде түлек Yell Leader орындайтын Хака әні 1960 жылдары маори тегінен шыққан Cal регби ойыншысымен жазылған. Сондай-ақ, дәстүрлі балта айғайы жасалады және UC ерлер октеті мен Golden Overtones-тің келуі күтіледі. Калифорния университетінің марш-орталық тобы да қатысып, митинг барысында дәстүрлі Калифорния әндерін орындайды. Митингінің басты сәті – Big Game отының жағылуы, от сегіз қабаттан аса биіктікке жетеді. Big Game Bonfire Rally әрқашан «Энди Смит мақтау сөзі» немесе «Калифорния рухы» деп аталатын сөзбен аяқталады. Гарф Уилсон 1919 жылдан бастап 1925 жылы пневмониядан қайтыс болғанға дейін «Айыңдарды» бес рет жеңіліссіз маусымға жеткізген, әйгілі Cal футбол жаттықтырушысының есінде жазған бұл сөз 1949 жылдан бері жыл сайын митингті қорытындылайды. Сөз кезінде қатысушыларға шамдар таратылып, кампустың әнұраны «All Hail Blue and Gold» әнін орындау үшін жағылады. 2012 жылы Big Game Bonfire Rally Эдвардс стадионына көшірілді және Боб Дилан концертімен келіспеушілікке байланысты от жағу жоспары болды. Телевизиялық келісімшарттарға байланысты Pac 12 конференциясы Big Game-ді дәстүрлі маусымның соңынан 20 қазанға ауыстырды, ал Грек театры Боб Дилан концертіне бұрыннан броньдалған еді. Бұл 1892 жылдан бері от жағу салтанатының алғаш рет өткізілмеуі болды. 2015 жылы да шерудің отпен өтуі құрғақшылыққа байланысты тоқтатылды. 2016 жылы Fiat Lux шамшасы жарықтың символы ретінде қосылды, оған «Өткеннің жалыны үшін, қазіргі заманның рухы және болашақтың жарығы» деген жазу ойылды. 2018 жылы үлкен ойын Camp Fire салдарынан ауаның сапасы нашарлағандықтан қайта жоспарланды. Митингтен барлық оттық/пиротехникалық элементтер алынып тасталды. UC Rally Committee дереу дәстүрлі ағаштан жасалған құрылысты қайта жасауға дайындық бастады, себебі олар отты 30 жыл бұрын Стэнфордтағыдай сөндіргісі келмеді. 2019 жылдың қарашасында жаңа металл құрылым ашылды.
Стэнфорд
Онжылдар бойы Стэнфорд Лагунита көлінің құрғақ түбінде от жағып келді, бірақ 1990 жылдары көл Калифорния жолбарыс саламандрасының (қауіпті түр) мекені болғандықтан бұл дәстүр тоқтатылды. Қазір Стэнфорд университеті Ангелл алаңында Стенфорд балта комитеті ұйымдастырған «Үлкен ойын» митингін өткізеді. Митингке ең тәжірибелі футболшылар мен түрлі өнер топтары қатысады. «Стэнфорд балтасы» тарихын Хэл Микельсон айтады, ал «Axe Yell»-ді Стенфорд балта комитетінің Yell Leaders-і орындайды. Шара Лиланд Стэнфорд атындағы университеттің марш-бандасының қойылымымен және әсем фейерверкпен аяқталады. 1911 жылдан бері «Үлкен ойын» апталығының жылдық дәстүрі саналатын студенттер дайындаған «Gaieties» атты қойылым Кал колледжін әжуалайды және студенттерді «Үлкен ойынға» дайындауға көмектеседі. Стэнфордтың тағы бір дәстүрі – төрт қабатты Мейер кітапханасының ғимаратына жыл сайын «Beat Cal» деген үлкен баннерді ілу болды. Бұл дәстүр 2014 жылы ғимарат бұзылатын алдында тоқтатылды. 2015 жылдан бері баннер Жасыл кітапхананың батыс жағына ілінеді.
1924 жыл
Екі команда да жеңіліссіз келді, бұл ойын 1925 жылғы "Роуз-боул" жолдамасын шешетін. Жұлдызы Эрни Неверс жарақат алғандықтан алаңнан шығарылғаннан кейін Стэнфорд ойын соңына 5 минут қалғанда 20–6 есебімен ұтылып бара жатты, бірақ екі рет ұпай жинап, есепті теңестіріп (20–20), "Роуз-боул" жолдамасын жеңіп алды.
1947 жыл
50-ші үлкен ойында жеңіске жетпеген Стенфорд 8-1 есебімен алға шықты, ойынның соңына үш минуттан аз уақыт қалғанда, бірақ Кал 80 ярдтық тачдаунмен жеңіске жетіп, 21-18 есебімен жеңді.
1959 жыл
Стэнфордтың қақпашысы Дик Норман 401 ярдқа (сол кезде NCAA рекорды болған, және әлі де Big Game рекорды болып табылады) лақтырды, бірақ бұл «Аюларды» тоқтатуға жеткіліксіз болды, олар 20–17 есебімен жеңіске жетті.
1974 жыл
Майк Лэнгфорд соңғы ойын кезінде 50 ярдтық алаңнан гол соқты, бұл Стэнфордтың 19-шы орынды иеленген «Айғырлар» командасын 22:20 есебімен жеңуіне әкелді. Қазір «Ойын» деп белгілі болған оқиғада, төрт Кал ойыншысы сағаттың аяқталуына төрт секунд қалғанда, ойынды бастау үшін бес рет допты бір-біріне лақтырып жіберді. Кевин Моен, сонымен қатар алғашқы допты алып жүрген ойыншы, тачдаунға жетіп, қарсылас Стэнфордтың «қорғаушысы», тромбоншы Гэри Тирреллді құлатты, ол топтың қалған бөлігімен алаңға ертерек тойлау үшін шапқан болатын. «Ойын» жиі KGO радиосының комментаторы Джо Старкидің «Ойын» туралы эмоционалды баяндамасымен бірге еске алынады, ол оны «колледж футболы тарихындағы ең таңғажайып, сенсациялық, драмалық, жүректі ауыртып, қызықты, әсерлі финал» деп атады! «Ойынның» заңдылығы кейбір Стэнфорд жанкүйерлері арасында әлі де даулы мәселе болып қалып отыр. Соңғы нәтиже – Калдың 25:20 есебімен жеңісі. Алайда, бұл ойынның дұрыс бағаланғанына қатысты да пікірлер бар. 2007 жылы «Ойынның» 25 жылдығына орай, Bay Area News Group Pac-10 конференциясының жедел қайта қарауды қадағалаушысы Верле Соргеннен екі даулы лақтыруды қазіргі NCAA ережелеріне сәйкес қайта қарауды сұрады. Жаңа үлкен экранда көрсетілген жақсартылған бейнелерді қарағаннан кейін, Сорген Фордтан Моенге жасалған бесінші лақтырудың «22-де босатылып, 20 1/2-де ұсталғанын» айтты. «Осыдан кейін ол анық алға қарай бағытталғанын көруге болады». «Соңғы шешіміңіз қандай болар еді?» деген сұраққа ол: «Мен кері қайтаруға тырысып, содан кейін машинамды іске қосып, кетіп қалар едім» деп жауап берді.
1986 жыл
Калифорния университеті конференцияда 1–9 есебімен жеңіліп, Стэнфорд университеті 7–2 есебімен жеңіске жетті және елде 16-орында тұрды. Калифорния университетінің қорғанысы ойынды басып озды – Стэнфордтың квотербегі Джон Пей жеті рет құлатты, ал Стэнфордтың шабуылдық ойыны 41 ярдқа дейін шектелді. Калифорния университеті ойынды 17–11 есебімен жеңді. Бұл Калифорния университетінің бас жаттықтырушысы Джо Капптың соңғы ойыны болды, ол 1982 жылы, яғни өз маусымының алғашқы жылында «Алтын аюлар» командасын жаттықтырған болатын, сол кезде Калифорния университеті «Ойыннан кейінгі ойын» арқасында үлкен жеңіске жеткен еді.
1988 жыл
Есеп тең болғанда, Кал ойын аяқталуға 4 секунд қалғанда Стэнфордтың 3 ярдтық сызығына жетті. «Колледж футболындағы «Кадиллак» деп аталған» Кал жаттықтырушысы Брюс Снайдер, Pac-10 және болашақ All-American Робби Кин ойынды жеңу үшін 21 ярдтық далалық голға талпынды. Доп соққыға ұшырылғанда, Стэнфордтың қызыл жейделі бірінші курс студенті Туан Ван Ле қорғаныс сызығының сол жағынан соққыны тоқтатып, 19-19 есебімен теңдікті сақтауға асықты. Стэнфорд ойынға балтаның иесі ретінде келгендіктен, теңдік балтаның тағы бір жылға «Фермаға» оралуын білдірді. Нәтиже стадионда Стэнфордтың жеңісі ретінде тойланды, себебі Стэнфорд балта комитеті мен футболшылары Кардинал жанкүйерлерінің алдында балтаны көрсетіп, таңғалып қалған «Аюлар» жанкүйерлерінің көз алдында шеруге шықты. Бұл 1953 жылдан бергі жалғыз «Үлкен Ойын», ол тең аяқталды және қазіргі қосымша уақыт ережелеріне сәйкес, тең аяқталатын соңғы «Үлкен Ойын» болуы мүмкін. Бірінші ширек бойы артта қалғаннан кейін, сол аяқты Стэнфордтың мергені Джон Хопкинс ойынның соңғы минутында төртінші мүмкіндікте гол соғып, 9:56 қалғанда Стэнфордты 18-17 есебімен алға шығарды. Кал тачдаунмен жауап берді және 6:03 қалғанда 25-18 есебімен көшбасшылыққа ие болды. Стэнфорд Калдың үшінші және 6 мүмкіндігін 2:06 қалғанда тоқтатып, допты өз жартысының 46 ярдық сызығында қалдырды. Калдың тепкісінен кейін Стэнфорд 1:54 қалғанда өз 13 ярдық сызығында соңғы мүмкіндігін алды. Екі рет қауіптен құтылып, төртінші және 6 мүмкіндігін пайдаланған Стэнфорд 17 секунд қалғанда допты Калдың 19 ярдық сызығына жеткізді. Кезекші Джейсон Палумбис Эд МакКэффриге тачдаун пас жібергеннен кейін есеп 25-24 болды, Кардинал жаттықтырушысы Деннис Грин қосымша уақытсыз екі ұпайға талпынып, теңдік балтаны Стэнфордта тағы бір жыл қалдыратынын ескерді. Палумбистің эндзонаға жіберген пасын Джон Харди ұстап алғаннан кейін, Кал жанкүйерлері, ойыншылары және командалық қызметкерлері жеңіске жеткендерін ойлап алаңға басып кірді, бұл полиция, стадион күзетішілері мен төрешілердің тәртіпті қалпына келтіруіне ұзақ уақыт кетті, сондай-ақ Калға 15 ярдық кешігу айыбы салынды. Енді 12 секунд қалғанда 50 ярдық сызықтан Хопкинс допты Кал ойыншысынан секіріп тепті, жеті ойыншыға тигеннен кейін Стэнфордтың Дэн Байерсі допты Калдың 37 ярдық сызығынан алды. 9 секунд қалғанда және таймауттардың бірі де қолданылмаған, МакКэффриге гол соғу үшін пас беру әрекеті сәтсіз аяқталды, бірақ төрешілер Палумбиске жасалған қатыгездік үшін Калға 15 ярдық айыппұл салды, допты 22 ярдық сызыққа жылжытты. 5 секунд қалғанда Хопкинс 39 ярдық далалық голды желге қарсы соғып, ойын аяқталғанда Стэнфордқа 27-25 есебімен жеңіс сыйлады, Стэнфорд жанкүйерлері, ойыншылары және командалық қызметкерлері алаңға қуанышпен басып кірді. Ойын соңындағы пас беру мен гол соғу қызығушылығы Калдың Рассел Уайттың (177 ярд және 2 тачдаун) және Стэнфордтың Глин Милберннің (196 ярд және 1 тачдаун) екі керемет жүгіру көрсетілімін көлеңкеге түсірді. Милберн сонымен қатар Стэнфордтың 9 қабылдаумен 66 ярдық көрсеткішімен және 117 ярдтық қайтарумен жетекшілік етті: оның 379 ярдтық жалпы көрсеткіші сол кезде Pac-10 рекордын орнатты және 2015 жылғы «Үлкен Ойын» Кристиан Маккаффридің 389 ярдтық көрсеткішімен басылып отырғанша Стэнфордтың рекорды болып қала берді.
2000 жыл
Стенфордтың Кейси Мур алғашқы рет қосымша уақытқа өткен «Үлкен Ойынның» соңғы сәтте жеңіс тудырған сенімді ұстауды жасады.
2010 жыл
Алтыншы сападағы Стэнфорд командасы 48:14 есебімен жеңіліс сыйлап, "Үлкен ойын" тарихында 1975 жылы Калифорния құрамы көрсеткен ең көп ұпай жинау рекордын қайталады.
2013 жыл
63–13 есебімен жеңіс однып, #10 Стэнфорд Үлкен Ойында ең көп ұпай жинау рекордын жаңартты, бұған дейін 1975 жылы Калифорния және 2010 жылы Стэнфорд университеттері 48 ұпайдан жинаған болатын. 50 ұпаймен жеңіс Үлкен Ойын бойынша жаңа рекордты орнатты, бұл рекорд 83 жыл бойы сақталды – 1930 жылы Стэнфорд Калифорнияны 41–0 есебімен жеңген кезде. Екі команданың жиынтығындағы 76 ұпай 2000 жылы орнатылған 66 ұпай рекордын бұзды. Осы жеңіспен Стэнфорд Pac-12 Солтүстік дивизионының чемпиондығын жеңіп алды, ал Калифорния маусымын 1–11 есебімен аяқтады, бұл Калифорния футбол тарихындағы бір маусымдағы ең көп жеңіліс көрсеткіші.
2018 жыл
2018 жылғы Үлкен ойын бастапқыда 17 қарашада өтуі жоспарланған, бірақ Кэмп өртінен туған Бей аймағындағы ауаның нашар сапасы салдарынан 1 желтоқсанға сағат 12:00-ге кейінге жылдырылды. Стенфорд жеңіс тізімін жалғастырып, Кал командасын 23–13 есебімен жеңді.
2019 жыл
Қосымша 2:23 қалғанда 20-17 есебімен ұтылып бара жатқан "Кал" командасы алты ойындық, 75 ярдтық шабуыл ұйымдастырып, оның нәтижесінде "Кал" командасының ойыншысы Чейз Гарберс 16 ярдтық тачдаунмен есепті теңестірді, бұл ойын командаға алғашқы жетекшілік берді. "Кал" командасының қорғаушысы Эван Уивер "Кардинал" командасының шабуылшысы Камерон Скарлетттің келесі шабуылында төртінші қадамда тоқтатып, 24-20 есебімен жеңісті қамтамасыз етті. Бұл Стэнфордтың өз алаңында қызығушылықты қоздырған тойға себеп болды, ал "Балта" шамамен он жылдық үзілістен кейін Берклиге оралды.
2020 жыл
COVID-19 пандемиясынан қысқартылған 2020 жылғы маусымда, Кал және Стэнфорд командалары маусымда 0–2 есебімен ойынға шықты, екі команданың да COVID жұққандықтан бұрынғы ойындары жойылған болатын. Кал ойынды 8 ойындық, 75 ярдтық тачдаунмен бастады. Алайда, екі команда да үш рет допты тепті, Стэнфорд Калдың 16 ярды алаңында шағылысқан допты алып (тачдаунға әкеліп соқты), ал Калдың Стэнфордтың 32 ярды алаңынан соңғы секундта гол соғу әрекеті уақыт біткенде тоқтатылды, нәтижесінде ойын бірінші жартылайда 10–10 есебімен тең аяқталды. Үшінші кезеңде Калдың 41 ярды алаңында допты жоғалту Стэнфордқа жақсы ұпай алу мүмкіндігін берді, үш ойыннан кейін тачдаун соғылып, Стэнфорд ойында алғаш рет 17–10 есебімен көшбасшылыққа шықты. Төртінші кезеңнің соңында 4:28 қалғанда 24–17 есебімен қалып қойған Кал өздерінің 10 ярды сызығынан бастап 14 ойындық, 90 ярдтық шабуылды аяқтады және реттеу уақытының соңғы 58 секундында тачдаун соқты. Енді 24–23 есебімен бір ұпаймен қалып қойған Калдың бас жаттықтырушысы Джастин Уилкокс 1 ұпайлық PAT белгісін берді, бірақ Стэнфордтың Томас Букер бұл әрекетті тоқтатып, Стэнфордтың балта комитеті мүшелері бұл ойынды "Блок" деп атап, тарихқа енгізді. Кал сәтсіз болып аяқталған қосымша тепкі беруге тырысты, бірақ Стэнфорд төрт ойыннан және 11 ярдтан кейін балтаны қайтарып алды, оны 11 маусым ішінде 10-шы рет өз алаңына әкелді.