Кіріспе
Америкалық колледж футболының жүлдесі, Үлкен ойынның жеңімпазына табыс етіледі. Стэнфорд балтасы – Калифорния университеті, Берклидің «Алтын аюлары» мен Стэнфордтың «Кардиналдары» арасындағы жыл сайынғы Үлкен ойынның жеңімпазына берілетін жүлде. Жүлде үлкен ағаш тақтаға бекітілген балта басынан және өткен Үлкен ойындардың есептерінен тұрады. Қазіргі уақытта «Кал» 2023 жылғы ойында Стэнфордты 27–15 есебімен жеңгеннен кейін балтаны өздерінде сақтап тұр.
The Stanford Axe is a trophy awarded to the winner of the annual Big Game, a college football match up between the University of California, Berkeley Golden Bears and the Stanford Cardinal. The trophy consists of an axe head mounted on a large wooden plaque, along with the scores of past Big Games. Cal currently holds the Axe after defeating Stanford 27–15 in the 2023 game.
Шығу тегі
Бұлтыр бастапқыда стандартты 12 дюймдік ағаш кесушінің балтысы болған. Ол алғаш рет 1899 жылдың 13 сәуірінде Стэнфордтағы митингте пайда болды, онда жанкүйерлер жетекшілері оны көгілдір және алтын ленталармен киген сабан қуыршақтың басын кесу үшін қолданды, сонымен қатар Аристофанның "Құрбақтар" (Brekekekèx koàx koáx) пьесасына негізделген "Бұлтыр" әнін айтты.
Калифорния университетінің ұрлығы
Екінші рет "Бура" екі күннен кейін 1899 жылғы 15 сәуірде Сан-Францискодағы 16-шы көше мен Фолсомда өткен Cal–Stanford бейсбол ойынында пайда болды. Билли Эрб бастаған Стэнфордтың жанкүйерлер жетекшілері "Бураны" шеруге алып шығып, Стэнфорд командасының әрбір сәтті ойынынан кейін көк және алтын лентаны осы "Бурамен" кесіп, "Бура" әнін айтты. Алайда, Стэнфорд ойынды және серияны ұтылып алды, содан кейін жанкүйерлер жетекшілері "Бураның" әкелетін бақытсыздық екені және оны жою керек пе екені туралы пікір алмасты. Стэнфорд студенттері "Бураның" тағдырын талқылап жатқанда, Cal студенттерінің тобы оны тартып алып, қашып кетті. "Бура" студенттен студентке беріліп, Сан-Франциско көшелерінде қуып жететін оқиға болды, бірінші кезекте Стэнфорд студенттері мен жанкүйерлері, екінші кезекте Сан-Франциско полициясы оларды қуды. Қуып жететін оқиға кезінде "Бураның" сабы сынды. Жақында жасалған зерттеулер Миллердің тарихи Southern Pacific булы кемесі "Berkeley" (Сан-Диего теңіз мұражайы) қашып құтылу үшін қолданған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Содан кейін Миллер "Бураны" Берклиге алып барды, онда ол алдымен студенттік ұйымда (Chi Phi) сақталды, кейіннен банк сақтау жасушасында. Екі күннен кейін Cal-де алғашқы "Бура" митингі өтті.
Дәстүрлер
Ақса қай мектепте болса, 1982 жылғы Үлкен Ойынның трофейдегі есеп өзгертіледі. Бұл 1982 жылғы ойынның соңғы секундтарындағы соңғы әрекет, бес паспен аяқталған және дау тудырған жағдайдың бір бөлігі. Ойын кезінде Стэнфорд тобы ойын аяқталды деп ойлап, Стэнфорд жеңіске жетті деген сеніммен алаңға кірді; олардың арасынан өткен тачдаун кезінде Калифорния ойыншысы Кевин Моен Стэнфорд тромбонымен ойнаған Гари Тайреллды соққы алаңында итеріп өтті. Төрешілер тачдаунды заңды деп жариялады, нәтижесінде Калифорния жеңіске жетті. Бірақ Стэнфорд бұл ойындағы бес пасқа жасалған біреуінің алға жасалған пас екенін және Калифорния ойыншысы допты пас беруге үлкермес бұрын тоқтатылғанын мәлімдейді. Осыдан кейін, Стэнфорд Ақсаны жеңген сайын, 1982 жылғы есеп трофейде "Калифорния 25:20" дегеннен "Стэнфорд 20:19" деп өзгертіледі. Бұл практикаға қарамастан, әр Үлкен Ойын басталар алдында Ақсада ресми есеп ("Калифорния 25:20") көрсетілуі керек, ол кімде болса да. Стэнфорд Ақсаны ұстағанда, Стэнфорд Ақса Комитеті оны күзетіп, құпия жерде сақтайды, Аррильяга спорт орталығының вестибюлінде көрсетілмейді. Калифорния Ақсаны ұстағанда, UC Rally Committee төрағасы оның күзетшісі болады. Ол әдетте Мартин Лютер Кинг атындағы студенттер одағының вестибюлінде қойылады. Үлкен Ойын кезінде, өткен жылғы Үлкен Ойында жеңген мектеп Стэнфорд Ақсасын көрсетеді. Стэнфорд Ақсасы "Көзіне қадағалау" деп аталатын рәсім кезінде беріледі. Үлкен Ойынның соңына екі минут қалғанда, Стэнфорд Ақсасы 50 ярдтық сызыққа әкелінеді, онда UC Rally Committee және Стэнфорд Ақса Комитетінің өкілдері ойын аяқталғанға дейін кім Ақсаны алатынын анықтау үшін күтеді. Ойын аяқталғаннан кейін, Үлкен Ойынның жеңімпазы келесі Үлкен Ойынға дейін Ақсаға ие болады. Қазіргі таңда, Калифорния 2023 жылдың 18 қарашасында өткен 126-шы Үлкен Ойында 27:15 есебімен жеңіске жетіп, Ақсаны ұстап тұр, бұл олардың Ақсаны үш жылдан бері ұстап тұрғанын көрсетеді. Стэнфорд Ақса трофей ретінде қолданыла бастағанға дейін және кейін де барлық уақыт бойынша жеңіске жеткенімен, Калифорния Ақсаны Стэнфордтың қайта иеленгеніне дейін 31 жыл бойы ұстағандықтан, оны ұзақ уақыт бойы сақтап қалды. Ақса трофей ретінде қолданылған уақыт ішінде Стэнфорд оны 48 рет, ал Калифорния 37 рет ұстады.