Кіріспе
Фриц Альберт Липманн (Fritz Albert Lipmann; 12 маусым 1899 – 24 шілде 1986) – неміс-американдық биохимик және 1945 жылы кофермент А-ны бірге ашқан адам. Осыған және кофермент А-ға қатысты басқа зерттеулері үшін 1953 жылы физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды (Ханс Адольф Кребспен бөлісіп).
Fritz Albert Lipmann (; June 12, 1899 – July 24, 1986) was a German American biochemist and a co discoverer in 1945 of coenzyme A. For this, together with other research on coenzyme A, he was awarded the Nobel Prize in Physiology or Medicine in 1953 (shared with Hans Adolf Krebs).
Ерте өмір және білім
Липманн Германияның Кенигсберг қаласында еврей отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы Гертруд (Лахманский) және адвокат Леопольд Липманн болған. Липманн Кенигсберг, Берлин және Мюнхен университеттерінде медицинаны оқып, 1924 жылы Берлинде бітірген. Ол Кенигсбергке оралып, профессор Ханс Мёрвейннің басшылығымен химияны зерттеген. 1926 жылы докторлық диссертациясын жазу үшін Берлиндегі Далемдегі Кайзер Вильгельм биология институтында Отто Мейерхофтың тобына қосылды. Содан кейін ол Мейерхофтың соңынан Хайдельбергке, Кайзер Вильгельм медициналық зерттеулер институтына барды.
Мансап
1939 жылдан бастап Липман АҚШ-та тұрып, жұмыс істеді. Ол 1939 жылдан 1941 жылға дейін Нью-Йорк штатындағы Корнелл университетінің медицина колледжінің биохимия кафедрасында ғылыми қатысушы болды. 1941 жылы ол Бостон қаласындағы Массачусетс жалпы ауруханасының ғылыми қызметкерлеріне қосылды, бастапқыда хирургия бөлімінде ғылыми қатысушы ретінде, содан кейін аурухананың биохимиялық зерттеу зертханасындағы өз тобын басқарды. 1949 жылдан 1957 жылға дейін Гарвард медицина мектебінде биологиялық химия профессоры болды. 1957 жылдан бастап Нью-Йорк қаласындағы Рокфеллер университетінде оқытып, зерттеулер жүргізді. 1953 жылы Липман "кофермент А-ны және оның аралық метаболизмдегі маңыздылығын ашқаны үшін" физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығының жартысын алды. Сыйлықтың екінші жартысын Ханс Адольф Кребс жеңіп алды. Липман 1966 жылы Ұлттық ғылым медалімен марапатталды. Ол кофермент А-ның пантетин деп аталатын түрін тауып, өзінің ашқан жаңалығын одан әрі зерттеуге тырысты. Ол Америка өнер және ғылым академиясының, Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының және Америка философиялық қоғамының сайланған мүшесі болды. Липман "Метаболизмдік фосфат байланыс энергиясының туындауы мен қолданылуы" атты мақаласында АТФ сияқты энергияға толы биомолекулалардағы жоғары энергиялы фосфатты көрсету үшін ерекше толқынды белгіні (~) енгізді. Ол өз жұмысы туралы: "Биосинтез саласында біз прогрестің жеңілдетуге әкелетін сирек кездесетін мысалына тап болдық" деді.
Жеке өмір
1931 жылы Липман Эльфреда М. Холлға үйленді. Олардың бір ұлы болды. Оның әйелі 2008 жылы 101 жасында дүние салды.