Референдум партиясы: Ұлыбритания тарихындағы бір мәселелік саяси күш

Кіріспе

Ұлыбританияның бұрынғы саяси партиясы
Британдық саяси партиясы

Референдум партиясы 1994 жылдан 1997 жылға дейін Ұлыбританияда қызмет еткен, Еуропаға күмәнді қарастыратын, бір мәселеге бағытталған саяси партия болды. Партияның жалғыз мақсаты – Ұлыбританияның Еуропалық Одаққа (ЕО) қатысу шарттарын анықтау үшін референдум өткізу болатын. Атап айтқанда, британдық сайлаушылардың федеративтік еуропалық мемлекеттің құрамында болуды немесе кең саяси функциялары жоқ еуропалық еркін сауда аймағының құрамындағы тәуелсіз мемлекет болуды қалап-қаламайтынын білу үшін референдум өткізуді талап етті. Референдум партиясын 1994 жылдың қараша айында ағылшын-француздық миллионер бизнесмен және саясаткер Джеймс Голдсмит құрды. Бұрын Ұлыбританияның үкіметтік Консервативтік партиясымен жақын байланыста болған және Франция қозғалысы партиясынан Еуропалық парламентке сайланған ол, Еуропаға күмәнді қарастыратын саясаткер еді. Ол қаржылық ресурстарын және байланыстарын жаңа жобаны ілгерілету үшін пайдаланды, оған бұрынғы консерваторлар да көмектесті. Партияның құрылымы орталықтандырылған және иерархиялық болды, Голдсмитке оның қызметін толық бақылауға мүмкіндік берді. Партия мүшелікке қабылданбаса да, 160 000 тіркелген «жақтасы» бар екенін мәлімдеді, бірақ бұл сан шамадан тыс естіртеу болуы мүмкін. 1997 жылы партия екі аптаға парламент депутатын (депутат) иеленді, ол кезде Рейгейттен сайланған депутат Джордж Гардинер сол жылғы жалпы сайлауға дейін Консервативтерден партияға өтті. 1997 жылғы мамырдағы жалпы сайлауға дейін Референдум партиясы баспасөз жарнамасына консерваторлар мен олардың басты қарсыласы Лейборист партиясынан гөрі көп ақша жұмсады. Ол 659 сайлау округінің 547-сінде кандидаттарды тікелей ұсынды, бұл Ұлыбритания сайлауында кез келген шағын партиядан көп. Нәтижесінде партия 811 827 дауыс жинады, бұл ұлттық дауыс берудің 2,6% құрады; ол Парламентте бірде-бір орын жеңе алмады. Қолдауы Оңтүстік және Шығыс Англияда ең күшті, ал Лондонның орталық бөлігінде, Солтүстік Англияда және Шотландияда ең әлсіз болды. Сайлаудан кейін саясаттанушылар Референдум партиясының әсері консервативтік кандидаттарды төрттен он алты парламенттік округте жеңістен айырды деп мәлімдеді. Сайлаудан кейінгі айларда партия өзін Референдум қозғалысы деп атады. Голдсмит 1997 жылдың шілде айында қайтыс болды, ал партия көп ұзамай таратылды. Оның жақтастарының бір бөлігі «Демократия қозғалысы» деп аталған Еуропаға күмәнді қарастыратын қысым тобы ретінде қайта құрылды, ал көптеген басқалары Ұлыбританияның тәуелсіздік партиясы және Демократиялық партия сияқты Еуропаға күмәнді қарастыратын саяси партияларға қосылды.

The Referendum Party was a Eurosceptic, single issue political party that was active in the United Kingdom from 1994 to 1997. The party's sole objective was for a referendum to be held on the nature of the UK's membership of the European Union (EU). Specifically, it called for a referendum on whether the British electorate wanted to be part of a federal European state or to revert to being a sovereign nation that was part of a European free trade bloc without wider political functions. The Referendum Party was founded by the Anglo French multi millionaire businessman and politician James Goldsmith in November 1994. A Eurosceptic who had previously had close links to the UK's governing Conservative Party, he was also an elected Member of the European Parliament for the Movement for France party. He used his financial resources and contacts to promote the new venture, in which he was assisted by other former Conservatives. The party's structure was centralised and hierarchical, giving Goldsmith near total control over its operations. Although not offering party membership, it claimed to have 160,000 registered "supporters", a number that was probably an exaggeration. The party gained a Member of Parliament (MP) for two weeks in 1997, when George Gardiner, the MP for Reigate, defected to it from the Conservatives shortly before that year's general election. In the build up to the May 1997 general election, the Referendum Party spent more on press advertising than either the incumbent Conservatives or their main rival, the Labour Party. It stood candidates in 547 of the 659 constituencies, more than any minor party had ever fielded in a UK election. Ultimately the party gained 811,827 votes, representing 2.6% of the national total; it failed to win any seats in the House of Commons. Support was strongest in southern and eastern England, and weakest in inner London, northern England, and Scotland. Following the election, psephologists argued that the impact of the Referendum Party deprived Conservative candidates of victory in somewhere between four and sixteen parliamentary seats. In the months following the election, the party renamed itself the Referendum Movement. Goldsmith died in July 1997, and the party disbanded shortly afterward. Some of its supporters reformed as a Eurosceptic pressure group called the Democracy Movement while many others joined Eurosceptic political parties like the UK Independence Party and the Democratic Party.

Негізгі фактілері мен идеологиясы

1973 жылы Ұлыбритания Еуропалық қауымдастыққа (ЕҚ) қосылды. 1993 жылы Маастрихт шарты бойынша ЕҚ Еуропалық Одаққа айналды. ЕО, ЕҚ-дан саяси билігі артық болуымен ерекшеленді, нәтижесінде мүше мемлекеттерінің егемендігі шектелді. 1992 жылы Ұлыбританияның шартты ратификациялауы және 1994–95 жылдары Еуропалық қауымдастықтар (қаржы) заңының қабылдануы Ұлыбританияның Консервативтік партиясы ішінде дау-жанжал тудырды. Бұл кезде партия басшысы Джон Мейджор болғандықтан, оның үкіметіне де зиян келді, себебі британ халқының арасында оның беделі төмендеді. The Sun, The Daily Telegraph және The Times сияқты британ газеттері тұрақты түрде еуроскептикалық позицияны ұстанды. Саясаттану зерттеулері Ұлыбританияда Еуропалық Одаққа қарсылықтың күшейгенін көрсетті. Еуропалық Одақтың интеграция процесінің үдеуі көптеген мүше мемлекеттерде еуроскептикалық партиялардың өсуіне әкелді. 1994 жылдың 27 қарашасында ағылшын-француз бизнесмені Джеймс Голдсмит Референдум партиясын құру туралы жариялады. Голдсмит бұрын ЕҚ-ны жақтап, 1990-шы жылдардың басында одан көңілі тоңған болатын. Ол Брюссельдегі орталықтандырылған институттар басқаратын «супермемлекетке» айналуынан алаңдады. Ол Маастрихт шартына қарсы болды, себебі ол Германияның Еуропадағы басымдығын арттырады деп санады. Экономикалық протекционист ретінде ол Еуропалық Одақтың Тарифтер мен сауда туралы жалпы келісімге қол қоюын да сынға алды, себебі ол жаһандық еркін сауда Еуропалық Одақ экономикасына да, өзінің бизнес мүдделеріне де зиян келтіреді деп ойлады. Голдсмит саяси тәжірибесі бар еді, 1994 жылдың маусымында ол Еуроскептиктер қозғалысы Франция коалициясының құрамында Францияда Еуропалық парламент депутаты болып сайланды. Оның әкесі Ұлыбританияның Консервативтік партиясының депутаты болған және ол Маргарет Тэтчер басшылығымен партиямен жақын қарым-қатынаста болған. Бірақ Голдсмит консерваторлардан тәуелсіз кампания жүргізуді қалап, Еуропалық Одақтың бағыты туралы партияаралық алаңдаушылықты қозғауға үміттенеді. Партия құрылған кезде Голдсмиттің жеке байлығы 800 миллион фунт стерлингті құрады және ол партияға 20 миллион фунт стерлинг инвестициялауға уәде берді. Ол партиясы елдегі ірі саяси партиялармен бірдей қаржыландырылуын қамтамасыз ету үшін келесі жалпы сайлауға арналған науқанға кем дегенде 10 миллион фунт стерлинг жұмсауға уәде берді. Голдсмиттің британ саясатына араласуы АҚШ-тағы миллионер Росс Перот және Италиядағы Сильвио Берлусконимен салыстырылды. Саяси ғалымдар Мэтью Гудвин мен Роберт Форд Референдум партиясын «бір мәселелі партияның классикалық үлгісі» деп атады. Сол сияқты, саяси ғалымдар Нил Картер, Марк Эванс, Кит Алдерман және Саймон Горхам оны саяси партия мен қысым тобының ерекшеліктерін біріктірген «бір мәселелі қозғалыс» деп сипаттады. Партия сайлауға қатысқанымен, ол бір ғана мәселеге назар аударды және егер Парламент мүшелерін сайласа, олардың жалғыз мақсаты референдум өткізу болады деп мәлімдеді. Ол сондай-ақ өзінің басты мақсатына қол жеткізгеннен кейін партия таратылатынын айтты, көптеген саяси партиялардан өзгеше. Голдсмит 1995 жылғы қазандағы «Мақсаттар туралы мәлімдемесінде» былай деді: «Бұл бір мәселелі, биологиялық түрде ыдырайтын партия, біз мақсатымызға жеткеннен кейін таратылады». Партия ұсынған референдум сұрағы 1996 жылдың 28 қарашасында жарияланды: «Сіз Ұлыбританияның федеративтік Еуропаның бөлігі болуын қалайсыз ба, әлде Ұлыбританияның ортақ сауда нарығының бөлігі болып табылатын тәуелсіз мемлекеттер қауымдастығына қайта оралуын қалайсыз ба?» Саяси ғалымдар Дэвид Батлер мен Дэннис Кавана бұл сұраққа көбінесе «шындықтан алыс екіұштылығы» үшін сын айтты, ал кейбір журналистер Голдсмиттің кәсібін «тек референдумдық партия» деп атады. Голдсмит партияның Еуропалық Одаққа қарсы екенін айтпады, оның орнына ол Еуропалық Одаққа мүшелікке қатысты «бетарап» екенін және тек осы мәселе бойынша референдум өткізуді қалағанын мәлімдеді. Партияның негізгі сұрағының мазмұны бір топ саясаттанушыларды «Голдсмиттің еуроскептикалық бағытын ашып көрсетті» және партияның кең ауқымды мәлімдемелері уақыт өте келе еуроскептикалық сипатқа ие болды деп атап өтті.

The United Kingdom joined the European Communities (EC) in 1973. Following the Maastricht Treaty in 1993 the EC became the European Union. The EU differed from the EC in having greater political authority, resulting in some reduction of the sovereignty of its member states. The UK's ratification of the treaty in 1992, followed by its passing of the European Communities (Finance) Act in 1994–95, generated much controversy and infighting within the UK's Conservative Party, which was then in government under Prime Minister John Major. This caused considerable damage to Major's administration, which was increasingly unpopular among the British population. Various British newspapers, among them The Sun, The Daily Telegraph and The Times, had adopted a consistently Eurosceptic position. Opinion polls suggested growing opposition to aspects of the EU in the UK. More widely, the acceleration of the EU's integration process had resulted in the growth of Eurosceptic parties across many of its member states. The Anglo French businessman James Goldsmith announced the formation of the Referendum Party on 27 November 1994. Goldsmith had once been a strong supporter of the EC but had grown disenchanted with it during the early 1990s, becoming particularly concerned that it was forming into a superstate governed by centralised institutions in Brussels. He opposed the Maastricht Treaty, believing that it resulted in increased German dominance in Europe. As an economic protectionist, he was also critical of the EU's signing of the General Agreement on Tariffs and Trade, believing that global free trade would damage both the EU's economy and his own business interests. Goldsmith had prior political experience, having been elected as a Member of the European Parliament (MEP) in France as part of the Eurosceptic Movement for France coalition in June 1994. Although his father had been a Member of Parliament representing Britain's Conservative Party, and he had personally had a close relationship to the party when it was led by Margaret Thatcher, Goldsmith wanted to launch his campaign independently of the Conservatives, hoping that it could draw on cross party concerns about the direction of the EU. At the time of the party's formation, Goldsmith had an estimated personal wealth of £800 million, and promised to put £20 million into the party. He pledged to spend at least £10 million on campaigning for the next general election, to ensure that his party was funded to the same extent as the country's larger political parties. Goldsmith's intervention in British politics has been compared with that of the multi millionaires Ross Perot in the United States and Silvio Berlusconi in Italy. According to the political scientists Matthew Goodwin and Robert Ford, the Referendum Party was "a classic single issue party". Similarly, the political scientists Neil Carter, Mark Evans, Keith Alderman, and Simon Gorham described it as a "single issue movement" that had attributes of both a political party and a pressure group. While it took part in elections, it focused on a single issue and stated that if it got Members of Parliament (MP) elected their sole aim would be to secure a referendum. It also claimed that on achieving its main aim, the party would disband, unlike most political parties; as Goldsmith put in his October 1995 "Statement of Aims": "This is a single issue biodegradable party which will be dissolved once we have achieved our aim." The referendum question which the party proposed was announced on 28 November 1996: "Do you want the United Kingdom to be part of a federal Europe or do you want the United Kingdom to return to an association of sovereign nations that are part of a common trading market?" The political scientists David Butler and Dennis Kavanagh noted that this question was often mocked for its "unrealistic ambiguity", and some journalists referred to Goldsmith's venture as the "Referendum Only Party". Goldsmith did not position the party as explicitly opposed to the EU, instead stating that it was "wholly agnostic" about EU membership and just wanted to secure a referendum on the issue. The wording of the party's main question led one group of political scientists to note that it "clearly revealed Goldsmith's Eurosceptic colours" and that the wider pronouncements of the party became increasingly Eurosceptic as time went on.

Құрылуы мен өсуі

Бірінші жылы Референдум партиясының ұйымдық құрылымы әлсіз болды және ол көбінесе нақты іске аспаған идея ретінде қалып қойды. Голдсмиттың қаржысы партияның көпшілікке танылуына мүмкіндік берді, бірақ оған саяси партияның қалыпты құралдары – мысалы, жаппай мүшелік немесе саяси тәжірибесі бар кадрлар жетіспеді. Бұл мәселені шешу үшін Голдсмит күрделі әкімшілік орталық құруға және саяси науқанды жүргізу үшін қажетті біліктіліктерді жинауға тырысты, штаб-пәтерін Лондонға орналастырды. 1995 жылдың қазанында партия үш деңгейлі иерархиялық құрылымды құрды: орталық, аймақ және сайлау округі. Орталықты Голдсмит басқарды, ал оның кабинетіне Консервативтік партияның бұрынғы қазынашысы лорд МакАльпин және Консервативтік орталық кеңсесінің екі бұрынғы қызметкері кірді. Орталықта 50 қызметкер жұмыс істеді, олар Голдсмиттың нұсқауларын он аймақтық үйлестірушіге жеткізді, ал олар өз кезегінде оларды сайлау округтеріндегі үміткерлерге жіберді. Бұл жоғарыдан төменге қарайғы, демократиялық емес құрылым шешім қабылдауды Голдсмит пен орталықта шоғырландырды және аймақтар мен сайлау округтеріне автономияны шектеді, бірақ бұл науқанның тиімділігін қамтамасыз ету үшін қажет деп есептелді. Референдум партиясына мүшелік ақы төлейтін мүшелердің орнына, қаласа ерікті түрде қаржылай көмек көрсете алатын "жақтастар" болды. 1997 жылдың ақпанына қарай партия 160 000 тіркелген жақтасы бар екенін мәлімдеді, бірақ олардың кейбіреулері тек ақпарат сұраған және "жақтас" ретінде белсенді түрде тіркелмеген. Партия өзінің мақсаттарына көбірек назар аудару және қолдауын кеңейту үшін "Референдум партиясынан жаңалықтар" газетін шығарды. 1996 жылдың ақпанында жарық көрген бір саны 24 миллион үй шаруашылығына таратылды, бұл шамамен 2 миллион фунт стерлинг тұрды. Партия сонымен қатар бизнес, өнер және ғылым салаларының көрнекті өкілдерінің қолдауын алуға тырысты, оларды ірі шараларға шақырды. 1996 жылдың қазанында Брайтон қаласында ұлттық конференция өтті, онда 40 спикер 5000 тыңдаушыға сөз сөйледі. Спикерлердің арасында актер Эдвард Фокс, эколог Дэвид Беллами, саясаткер Джордж Томас және зоопарк директоры Джон Аспиналл болды. Конференцияның басты мақсаты – БАҚ-тың назарын аудару болды, оның құны 750 000 фунт стерлингке жетті, бірақ наразылық білдірген БАҚ өкілдеріне қатысуға тыйым салынды. Конференция барысында партия өзінің еуроскептикалық көзқарастарын, әсіресе "Брюссельге бас имеспіз" сияқты ұрандарды қолдану арқылы көрсетті. Алғашқы жақтастар үш топқа бөлінді: бейілді еуроскептиктер, консерваторлардың наразылық білдіргендері және Еуропалық Одаққа мүшелік туралы референдум өткізу қажет деп сенетіндер, тіпті олар еуроскептик болмаса да. Сол кезде жаңа партия биліктегі консерваторларға қауіп деп есептелді, олардың беделі төмендеп бара жатқан еді. 1995 жылдың қыркүйегінде партия келесі жалпы сайлауға қатысу үшін үміткерлерді іздеуді бастады. Голдсмит сонымен қатар танымал адамдардың қолдауын алды. Голдсмит бұқаралық ақпарат құралдарына ұзақ уақыттан бері сын айтып келгенімен, ол бұрын "Англиядағы хабарлар – бәрісі де лас" деп мәлімдеген еді, партия қаржысын БАҚ-та өзінің идеяларын насихаттау үшін пайдаланды. Ол бұрын Тачер үкіметінің баспасөз хатшысы болған Иан Бомонтты жұмысқа алды. Партия Ұлыбританияның ұлттық газеттерінде көптеген толық және бірнеше екі беттік жарнамалар, сондай-ақ екі киножарнама төледі. Бұл АҚШ-тағы Перо сияқты "ақшамен саяхат" деп айыптағандар тарапынан сынға ұшырады. Мұндай қаржылық қолдау мен инфрақұрылым сол кезде аз қаржымен және минималды ұйымдық құрылымымен жұмыс істеген басқа бір еуроскептикалық партия – Ұлыбританияның тәуелсіздік партиясынан (UKIP) өзгеше болды. Партия сынға ұшырап, мазақталғанына қарамастан, БАҚ-та кеңінен танылды. 1997 жылғы сайлауға екі ай қалғанда партия парламентте депутатты алды, Рейгейттен консерватор депутаты Джордж Гардинер, жергілікті консерватор бөлімшесі оны Майор туралы сын айтқандықтан сайлаудан шығарғаннан кейін Референдум партиясына өтті.

In its first year, the Referendum Party had little established organisation and largely remained a concept with limited concrete presence. Goldsmith's finances had allowed its appearance to be accompanied with mass publicity but it lacked the standard machinery of a political party, such as a mass membership or politically experienced personnel. To counter this problem, Goldsmith sought to create a sophisticated administrative centre and to secure the expertise to carry out a political campaign, establishing his headquarters in London. By October 1995, the party had established a hierarchical structure consisting of three tiers: the centre, region and constituency. Operating the centre was Goldsmith and a cabinet whose membership included Lord McAlpine, who was a former treasurer of the Conservative Party, and two former members of the Conservative Central Office staff. The centre had around 50 staff, who relayed Goldsmith's instructions through to the ten regional co ordinators, who in turn transmitted them to the prospective candidates in the constituencies. This top down and undemocratic structure concentrated decision making with Goldsmith and the centre and provided little autonomy for the regions and constituencies, although this was deemed necessary to ensure efficiency in its campaign. Rather than having members who paid a joining fee, the Referendum Party had "supporters" who could voluntarily donate money if they wished. By February 1997, the party claimed that it had 160,000 registered supporters, although some of these individuals had only requested information about it and had not actively registered as "supporters". The party issued a newspaper, News from the Referendum Party, to attract wider attention to its aims and broaden its support. One issue, published in February 1996, was delivered to 24 million households at an estimated cost of £2 million. The party also sought to attract the support of prominent figures from business, the arts, and academia, inviting them to its major events. In October 1996, it held a national conference in Brighton, in which forty speakers addressed an audience of 5,000. Among the speakers were the actor Edward Fox, the ecologist David Bellamy, the politician George Thomas, and the zookeeper John Aspinall. The conference had been staged largely to impress the media, at a cost of £750,000, although unsympathetic media outlets were reportedly banned from attending. By the time of the conference, the party was increasingly reflecting its Eurosceptic intentions, particularly with the use of slogans like "No Surrender to Brussels". Early supporters fell largely into three types: committed Eurosceptics, disaffected Conservatives, and those who—though not necessarily being Eurosceptic—strongly believed that the British population deserved a referendum on EU membership. At the time the new party was largely seen as a threat to the governing Conservative Party, which was experiencing high levels of mid term unpopularity. In September 1995, the party began recruiting candidates to contest the next general election. Goldsmith was also able to obtain celebrity endorsements. Despite Goldsmith's longstanding criticism of the mainstream media—he had previously stated that "reporting in England is a load of filth"—the party used its finances to promote its message in the media. It hired Ian Beaumont, who had formerly been the press officer to Thatcher's government, to work for it. The party paid for many full page and some double page advertisement in the UK's national newspapers, as well as two cinema advertisements. This generated criticism from those who accused it of "cheque book politics" in the manner of Perot in the US. This financial backing and infrastructure contrasted with that of another single issue Eurosceptic Party, the UK Independence Party (UKIP), which was operating with little finances and a skeleton organisation at the time. Although the party had faced criticism and mockery, it gained much media exposure. Two months before the 1997 election, the party gained an MP in the House of Commons when George Gardiner, the Conservative MP for Reigate, switched allegiance to the Referendum Party after his local Conservative branch deselected him due to critical comments that he had made about Major.

1997 жылғы жалпы сайлау

1997 жылғы жалпы сайлауға дейін сауалнамалар Ұлыбританиядағы еуроскептикалық көңіл-күйдің күшті екенін көрсетті, ал елдің Еуроодақтағы мүшелігі мәселесі БАҚ-та жиі талқыланды. Бұл жариялымдардың көп бөлігі Еуроодаққа қатысты сыншыл көзқарас білдірді, Daily Mail, The Daily Telegraph және The Times сияқты ірі газеттер еуроскептикалық көңіл-күйді қолдады. Мұндай пікірсайыстарға Ұлыбританияның Маастрихт шартына қол қоюы және елдің евро валютасын қабылдауы мүмкіндігі ықпал етті.

Науқан

Референдум партиясы 1996 және 1997 жылдардағы кез келген аралық сайлауға қатыспады. 1997 жылғы жалпы сайлауда кандидаттарды іріктеуге асығып, әрбір үміткер тек бір ғана сұхбаттан өтті – және қабылдау алдында ешқандай тексеру немесе іріктеу жүргізілмеді. Әрбір кандидаттың ресми науқанына қаржыландыруды партия орталығы толығымен қамтамасыз етті. 1997 жылдың ақпан айында Манчестердегі қонақүйінде өткен оқу күніне үміткерлер шақырылып, бірнеше сағат бойы сөздер тыңдады және нұсқаулық алды. Көптегендер бұл шараның үміткерлерді даярлауға бағытталған нақты күш-жігер емес, жақсы қарым-қатынас шарасы болғанын сезді. Голдсмит партиясы 1997 жылғы науқанда баспасөз жарнамасына ең көп қаржы жұмсады; ол консерваторлардан үш есе, ал Лейбористерден бес есе көп ақша жұмсады. Оның бұқаралық ақпарат құралдарындағы беделі UKIP-тің беделін асып түсті. Голдсмит өзінің қаржылық мүмкіндіктерін пайдаланып, 1997 жылдың наурыз айында бес миллион британдық үй шаруашылығына бейнекассета жіберді. Бұл британ саясатындағы жаңа тәсіл болды және бұқаралық ақпарат құралдарын айналып өтіп, сайлаушыларға жетудің жолы ретінде қарастырылды. Бейнекассетаның қаптамасында оның Референдум партиясы шығарғаны көрсетілмеген, оның орнына бірнеше ұрандар жазылған: «Сіз ешқашан көрмейтін ең маңызды видео», «Саясаткерлер естігісі келмейтін оқиға» және «Егер сіз Ұлыбритания үшін алаңдасаңыз, осы видеоны таратыңыз». 12 минуттық фильмді «Осы өмір!» бағдарламасының бұрынғы жүргізушісі Гэвин Кэмпбелл таныстырып, «Еуропаның федералдық супер мемлекеті» пайда болады деп ескертті. Видеоны талдаған ғалым Дэвид Хасс фильм көрерменде қауіп сезімін тудыру үшін әдейі жасалғанын айтты, бұл «қорқынышты дыбыс эффектілері», Еуропа картасында көк дақтың таралуы және Германия канцлері Хельмут Кольдің экранға қадам басуының баяу түсірілімдері арқылы жеткізілді. Хасс фильмнің «Еуропаның күрделі мәселесін ең төменгі ортақ деңгейге дейін төмендетіп, оны дүрліктетуге бағытталғанын» мәлімдеді. BBC партияға 50-ден астам кандидат тікелей қатысқандықтан, бес минуттық партиялық хабарлама таратуға рұқсат берді. Партия үш мұндай хабарлама таратуды талап етті, бірақ BBC бұл шағын, жаңа партия үшін, сайланбаған өкілдері жоқ партия үшін пропорционалды емес екенін мәлімдеді. Партия бұл мәселені BBC-ге қолдау білдірген Жоғарғы сотқа жеткізді. Хабарламада Голдсмит тікелей камераға сөйлеп, референдум өткізуді талап етті. Голдсмит BBC-ді «Брюссель жаңалықтар корпорациясы» деп атап, оның Еуропалық Одаққа жақын тұратын күн тәртібі бар екенін айтты, сондай-ақ оның партиясы алған жариялымға теріс әсер ететін «тыныштық конспирациясы» бар екенін мәлімдеді. 1996 жылы Консервативтік және Лейбористік партиялар Еуропалық Одақпен экономикалық және валюталық одақ туралы референдум өткізуге келісті; Либерал-демократтар да бұл идеяны қолдады. Референдум партиясының осы ұстанымды қабылдауда қандай рөл атқарғанын анықтау қиын. Голдсмит консерваторлардың уәдесін «бос әрекет» деп айыптады. Консервативтік партияның көптеген өкілдері, олар Референдум партиясына дауыс жоғалтады деп алаңдап, Мейджорды Голдсмитпен келіссөздерге түсуге итермеледі, бірақ премьер-министр кез келген ресми әңгімеге қатысудан бас тартты. Голдсмит партиясының сайлаудағы қаупі консерваторлар арасында қауіпті деңгейде болды, сондықтан партияның жетекші тұлғалары Мейджор, Кен Кларк, Дуглас Хард, Брайан Маухинни және Майкл Хеселтин Голдсмит пен оның тобына қатысты өткір және жеке сын-ескертпелер жасады. Хард «үкімет саясатын британдық саясатты хобби ретінде немесе газет сатуды арттыру үшін ойнайтын миллионерлердің ықпалына беруге болмайды» деп мәлімдеді. Жалпы сайлауда Референдум партиясының үміткерлері 547 сайлау округінде бақ сынады, бұл Ұлыбританиядағы сайлауда кез келген шағын партияның ең көп үміткерін тікелей көрсетті. Бұл үміткерлердің ешқайсысы Солтүстік Ирландияда болған жоқ. Себебі Голдсмит Солтүстік Ирландияның Ольстер одағы партиясымен келісімге келді, егер олардың бір мүшесі Еуропалық парламенттегі Ұлттар Еуропасы тобына қосылса, оларға қарсы ешқандай кандидат тікелей көрсетпейді, бұл топтың парламенттік қаржыландыруын сақтауға жеткілікті үлкен болуын қамтамасыз етеді. Сондай-ақ, ол жетекші кандидаттар (олардың 65-і консерваторлар, 26-сы лейбористер және 2 либерал-демократтар) Референдум партиясының референдум өткізу туралы шақыруын қолдайтын сайлау округтерінде үміткерлерді тікелей көрсетуден аулақ болды. Голдсмит партияның жеңіске жете алмайтынын мойындады, партияның сәттілігі «тек оның жалпы дауыс санымен бағаланатынын» айтты. Партия өзінің сайлау науқанын 9 сәуірде 1997 жылы Корнуоллдағы Ньюлинде ресми түрде бастады, онда Голдсмит Еуропалық Одақтың балық аулау квоталарымен шектеуге байланысты ашуланған балықшылар арасында еуроскептик сезімін қоздыруға тырысты.

The Referendum Party did not contest any of the by elections in 1996 and 1997. For the 1997 general election, it hurried its selection of candidates, who had only one interview—and no background checks or screening—before acceptance. The funding for each candidate's official campaign was supplied entirely by the party centre. Candidates were brought to a training day at a Manchester hotel in February 1997, where they were presented with several hours of speeches and given a handbook. Many felt that the event had been a public relations exercise rather than a concerted effort to train candidates. Goldsmith's party was the biggest spender on press advertising in the 1997 campaign; it spent three times as much as the Conservatives and five times as much as Labour on press adverts. Its media profile greatly eclipsed that of UKIP. Goldsmith also used his financial resources to deliver a videocassette to five million UK households in March 1997. This was a novel strategy in British politics, and was conceived as a way of reaching the electorate while bypassing the mass media. The packaging of the videocassette did not specify that it was produced by the Referendum Party but rather carried several slogans: "The most important video you'll ever watch", "The story the politicians don't want you to hear", and "If you care about Britain, please pass this video on." The 12 minute film, presented by the former That's Life! presenter Gavin Campbell, warned of a coming "federal European super state". In his analysis of the video, scholar David Hass argued that the film was deliberately designed to elicit fear in the viewer, something achieved through "eerie sound effects", the image of a blue stain spreading across a map of Europe, and slow motion shots of German Chancellor Helmut Kohl striding towards the screen. In Hass' view, the film "manifestly reduced that complex issue of Europe to the lowest common denominator, and aimed to shock." The BBC also permitted the party one five minute party political broadcast because it was fielding over 50 candidates. The party insisted that it should have three such broadcasts, but the BBC claimed that this was disproportionate for a smaller, new party with no elected representation. The party took the issue to the High Court of Justice, which sided with the BBC. The broadcast featured Goldsmith talking directly to the camera, arguing for a referendum. Goldsmith implied that the BBC had a pro EU agenda by referring to it as the "Brussels News Corporation", also claiming that there was a "conspiracy of silence" negatively impacting the coverage received by his party. In 1996, both the Conservative and Labour Parties committed to the idea that they would require a referendum on any proposed economic and monetary union with the EU; the Liberal Democrats had already committed to this idea. It is difficult to quantify what role the Referendum Party had on the adoption of this position. Goldsmith condemned the Conservatives' pledge as an "empty gesture". Concerned that they would lose votes to the Referendum Party, many in the Conservative Party were pressing Major to enter talks with Goldsmith, although the Prime Minister refused to engage in any formal dialogue. The electoral threat posed by Goldsmith's party was taken seriously among the Conservatives, with senior party figures like Major, Ken Clarke, Douglas Hurd, Brian Mawhinney and Michael Heseltine launching vitriolic and often personal criticisms of Goldsmith and his group. Hurd declared that "the government's policy must not be put at the mercy of millionaires who play with British politics as a hobby or as a boost to newspaper sales". In the general election, candidates for the Referendum Party stood in 547 constituencies, the most that any minor party had ever fielded in a UK election. None of these candidates were in Northern Ireland. This was because Goldsmith had made an agreement with Northern Ireland's Ulster Unionist Party that he would not field any candidates against them if their one MEP joined his Europe of Nations grouping in the European Parliament, something that ensured that the grouping remained large enough to retain its Parliamentary funding. It also avoided putting up candidates in constituencies where the leading candidate (65 of them Conservatives, 26 Labour and 2 Liberal Democrats) was considered sympathetic to the Referendum Party's call for a referendum. Goldsmith appeared to acknowledge that it was unlikely to win any of the contested seats, stating that the party's success would be "judged solely by its total number of votes". The party officially launched its electoral campaign on 9 April 1997 at Newlyn in Cornwall, where Goldsmith sought to whip up Eurosceptic sentiment among fishermen who were angry with the restrictions imposed by EU fishing quotas.

Нәтижелер

1997 жылғы 1 мамырда өткен сайлауда Референдум партиясы 811,827 дауыс жинады. Бұл жалпыұлттық көрсеткіштің 2,6%-ын құрады, ал партия күрескен мандаттарда орташа есеппен 3,1% дауыс алды. Партияның 42 үміткері 5%-дан астам дауыс жинап, осылайша олардың кепілдік ақшалары қайтарылды, ол кезде олардың құны 500 фунт стерлинг болатын; 505 кепілдік ақшасы жоғалды. Партия төрт сайлау округінде 7%-дан астам дауыс жинады, соның ішінде Джон Аспиналл Фолькстон және Хайтеде 8% дауыс алды. Көптеген БАҚ назары Путни округіне шоғырланды, онда Голдсмит консерваторлық депутат Дэвид Меллорға қарсы Референдум партиясынан үміткер ретінде қатысты; Голдсмит жергілікті дауыс берудің 3,5%-ын алды, ал мандатты Лейборист партиясының үміткері жеңіп алды. Партия бірде-бір мандатты жеңе алмаса да, Ұлыбритания саясатының соңғы тарихындағы ең табысты шағын партия болып көзге түсті. Ең көп қолдау Англияның оңтүстігі мен шығысында, әсіресе зейнеткерлер саны көп және ауыл шаруашылығында жұмыспен қамту деңгейі жоғары аймақтарда байқалды. Партияға қолдау Ішкі Лондон, Солтүстік Англия және Шотландияда айтарлықтай төмен болды; ол шотландтық дауыс берудің бар болғаны 1,1%-ын ғана алды. Бұл Шотландиядағы Еуропалық Одаққа жағымды көзқарастың күшеюін немесе Референдум партиясының еуроскептицизмі британдық емес, ағылшын ұлтшылдығының бір түрі деп қарастырылуын көрсетеді. Референдум партиясы өзінің еуроскептикалық қарсыласы UKIP-тен сайлауда табысқа жетіп, 194 сайлау округінде орташа есеппен 1,2% дауыс жинады. Жалпы сайлауда Тони Блэрдің Лейборист партиясы жеңіске жетті, ол Еуропалық Одаққа жағымды көзқарас ұстанды. Лейбористтердің жеңісі күшті жеңіс деп есептелді, осылайша Референдум партиясының сайлаудағы рөлі мардымсыз болды. Консерваторлар дауыс берудің 30,7%-ын ғана алды, бұл 1992 жылы алған 41,9%-ынан төмен және 1832 жылы қазіргі британдық партиялық жүйенің құрылғанынан бергі бергі ең төмен көрсеткіш. Төменгі палатадағы олардың өкілдігі 343-тен 165-ке дейін, жартысынан астамға азайды; бұл 1906 жылдан бергі палатадағы ең төменгі көрсеткіш. Сайлаудағы олардың сәтсіздігінің себептері көп болды, ал Референдум партиясының әсері маңызды фактор болмады. Дегенмен, Референдум партиясы консерваторлар үшін кейбір мандаттарды жоғалтуға себеп болуы мүмкін. Көптеген консерваторлар осылай ойлады. Энтони Хит, Роджер Джоуэлл, Бриджет Тейлор және Катарина Томсонның сауалнама деректерін талдауынан байқағанындай, "Референдум партиясына дауыс бергендер сайлаушылардың жалпы құрамының көрінісі емес еді. Олардың көп бөлігі 1992 жылы консерваторларға (және аздаған дәрежеде либерал-демократтарға) дауыс берген адамдар болды. 1992 жылы Лейборист партиясына дауыс бергендердің ешқайсысы Голдсмит партиясын қолдамады". Олардың дәлелдері 1997 жылы Референдум партиясына дауыс бергендердің үштен екісі 1992 жылы консерваторларға дауыс бергенін көрсетті, бірақ талдау сондай-ақ бұл адамдардың көпшілігі консервативтік үкіметке наразы болғанын және тіпті Референдум партиясы болмаған жағдайда да оларға дауыс бермейтінін көрсетті. Хит және тағы басқалар "Референдум партиясына дауыс бергендер еуроскептик болғанымен, басқа жағынан ерекшеленбеді. Олар сол-оң саяси спектрде экономикалық мәселелерде оңшыл екенін көрсетпейді және олар тұрақты оңшыл идеологтар емес еді" деді. Партияға дауыс бергендер идеологиялық ұстанымдардың алуан түрлілігін ұстанды, олардың жалғыз ортақ белгісі – еуроскептицизм. Саяси ғалым Джон Куртис пен саяхатшы Майкл Стидтің талдауынша, "консерваторлардың мандаттарды жоғалтуының тек бірнешеуін Референдум партиясының араласуына байланысты айтуға болады". Олардың бағалауынша, Референдум партиясы болмаса, консерваторлар төрт мандатты сақтап қалған болар еді. Осы себепті Батлер мен Кавана референдум партиясының "консерваторлардың табысына шектеулі әсері болды" деді. Жалпы сайлау округтері туралы деректерді пайдаланған Иан МакАллистер мен Донли Т. Студлар келіспей, Референдум партиясы бұрынғы зерттеулерге қарағанда консерваторларға үлкен әсер еткенін дәлелдеді. Олар Референдум партиясы консерваторлар үшін 3,4% дауыс жоғалтқанын мәлімдеді. Олардың талдауы 16 мандатта Референдум партиясының қатысуы консервативтік үміткердің жеңісіне тікелей кедергі келтіргенін, ал тағы үш мандатта консерваторлардың сәтсіздігіне ықпал еткенін көрсетті.

In the election, which took place on 1 May 1997, the Referendum Party polled 811,827 votes. This represented 2.6% of the national total, and the party averaged 3.1% in the seats which it contested. 42 of the party's candidates gained over 5% of the vote and thus saw the return of their deposits, which were then priced at £500 each; 505 deposits were lost. The party gained over 7% in four constituencies including John Aspinall in Folkestone and Hythe who received 8% of the vote. Much media attention was focused on the seat of Putney, where Goldsmith had stood as the Referendum candidate against incumbent Conservative MP David Mellor; Goldsmith secured 3.5% of the local vote and the seat was won by the Labour candidate. Although it failed to win any seats, the party exhibited the strongest performance of a minor party in recent UK political history. Support had been strongest in the south and east of England, in particular in areas with high elderly populations and high rates of agricultural employment. Support for the party was considerably weaker in Inner London, Northern England, and Scotland; it secured only 1.1% of the Scottish vote. This may have reflected greater pro EU sentiment in Scotland or a perception that the Referendum Party's Euroscepticism was a form of English nationalism rather than British nationalism. The Referendum Party had proved more electorally successful than its Eurosceptic rival, UKIP, which averaged 1.2% of the vote in the 194 constituencies that it contested. The general election resulted in a victory for Tony Blair's Labour Party, which adopted a pro EU stance. Labour's victory was considered a landslide, thus making the Referendum Party's role in the election fairly irrelevant. The Conservatives had gained only 30.7% of the vote, a drop from the 41.9% they had attained in 1992 and the lowest vote share that they had received since the establishment of modern British party politics in 1832. Their representation in the House of Commons fell by over half, from 343 to 165; their lowest representation in the House since 1906. The reasons for their electoral decline were many and the impact of the Referendum Party was not a major factor. The Referendum Party nevertheless may have cost the Conservatives certain seats. Many Conservatives themselves believed that this was the case. As noted by Anthony Heath, Roger Jowell, Bridget Taylor, and Katarina Thomson from their analysis of polling data, "voters for the Referendum Party were certainly not a cross section of the electorate. They were predominantly people who had voted Conservative (and, to a lesser extent, Liberal Democrat) in 1992. Hardly anyone who had voted Labour in 1992 supported Goldsmith's party." Their evidence indicated that just under two thirds of those who voted for the Referendum Party in 1997 had voted for the Conservatives in 1992, although the analysis also suggested that many of these people were dissatisfied with the Conservative government and would not have voted for them even had the Referendum Party not existed. Heath et al noted that "voters for the Referendum Party were remarkably Eurosceptic but were unremarkable in most other respects. They show no sign of being right wing on the economic issues of the left right dimension and they were not consistently right wing ideologues." Those who voted for the party held a diversity of ideological positions, the only shared factor being their Euroscepticism. According to analysis by the political scientist John Curtice and psephologist Michael Steed, "only a handful of the Conservatives' losses of seats can be blamed on the intervention of the Referendum Party". Their estimate was that only four seats would have been Conservative without the Referendum Party standing. For this reason, Butler and Kavanagh stated that the Referendum Party "had only a limited effect on the Conservatives' fortunes". On employing aggregate constituency data, Ian McAllister and Donley T. Studlar disagreed, arguing that the Referendum Party had a greater impact on the Conservatives than previous research suggested. They argued that the Referendum Party cost the Conservatives an average of 3.4% of the vote. Their analysis further suggested that there were 16 seats where the involvement of the Referendum Party directly cost the Conservative candidate their victory, and a further three where it was a contributing factor to the Conservatives' failure.

Тарату және мұра

Сайлаудан кейін Референдум партиясы өзін Референдум қозғалысы деп атады. Голдсмит бездік қатерлі ісіктен зардап шегіп, сайлауға қатысу өмірін қысқартатыны туралы ескертілген еді. Ол 1997 жылғы 18 шілдеде Испанияның Бенахавис қаласында қайтыс болды, ал партия көп ұзамай таратылды. Оның бірқатар мүшелері Демократиялық қозғалысқа айналды, бұл бұрынғы консерваторлық жақтас және көп миллиондық кәсіпкер Пол Сайкспен тығыз байланысты ықпал ету тобы еді. Еуроскептиктердің күші әлсіреп, Блэрдің ЕО-ны жақтаушы үкіметі билікке келген соң, 1998 жылға қарай Ұлыбританияның ЕО-ға қатысуы туралы референдум өткізу мүмкіндігі 1995 жылғыдай алыс саналып қалды. UKIP жетекшісі Майкл Холмс басшылығымен UKIP төрағасы Найджел Фарадж бұрынғы Референдум партиясының мүшелерін өздерінің тобына тартып бастады; Фараджтың сөзіне сүйенсек, Референдум партиясының шамамен 160 кандидатты UKIP-ке қосылған. Олардың арасында кейіннен UKIP-тің алғашқы Еуропарламент депутаттарының бірі болған Джеффри Титфорд та бар еді. Референдум партиясының басқа да бұрынғы мүшелері 1998 жылы құрылған шағын еуроскептикалық топ – Демократиялық партияға қосылды. 1999 жылғы Кенсингтон және Челсидегі қосымша сайлауда бір кандидат қазірде таратылған "Референдум партиясының" туы астында бақ сынады; олар 57 дауыспен он бірінші орынды иеленді. 2001 жылғы жалпы сайлауда бұрын Референдум партиясына берілген қолдаудың көп бөлігі UKIP-ке емес, консерваторларға көшті, олардың басшысы Уильям Хейг өзінің сайлау кампаниясы барысында еуроскептикалық риториканы пайдаланды. 1997 жылғы жалпы сайлауда Референдум партиясының кандидаттарының бірі болған Руперт Лоу 2019 жылғы Еуропалық парламент сайлауында Батыс Мидлендс сайлау округінен Brexit партиясының жетекші кандидаты болып сайланды. Brexit партиясының тағы бір депутаты Джеймс Гланси Brexit партиясын "әртүрлі саяси көзқарастардан келген біріккен және алуан түрлі адамдардан тұратын" Референдум партиясымен салыстырды.