Кіріспе

Екі серіктің үйлестірілген биі

Серіктік билер – бұл негізгі хореографиясы екі серіктің бірлесіп, үйлесімді билеуін қамтитын билер. Олар жеке адамдардың жалғыз немесе үйлесімсіз билеуінен, сондай-ақ адамдар тобының бір уақытта үйлесімді билеуінен өзгеше.

АҚШ би тарихы

20 ғасырдан бұрын Америкада көптеген балды билер мен халық билері болған. 20-ғасырдың басында джаз музыкасы дамыған кезде, афроамерикандық қауымдар 1920-жылдардың соңында Чарльстонды, ал одан кейін Линди Хопты жасады. Көптеген қалаларда Савой балы сияқты тұрақты жергілікті жарыстар өткізіліп, бидің дамуы мен танымалдығын жеделдетті. Билер фильмдер мен Нью-Йорктегі Cotton Club сияқты тұрақты қойылымдар арқылы кең жұртшылыққа таныстырылды. Бидің сол кездегі ерекшелігі – бишілер бір-бірінен ажырап, жеке қадамдар орындайтын ("брейкау" деп аталатын) бөлімдердің енгізілуі болды. Осы алғашқы күндерде тағы бір ерекшелік – әуедегі қадамдар (aerials) пайда болды. Бұл қауіпті маневрлер көрермендерге қызықты болды және Элла Фицджеральд сияқты тікелей орындаулармен үйлескенде, Линди Хоп қойылымдарының маңызды бөлігіне айналды. Сол кезеңде АҚШ-та Колледждік шаг (Collegiate shag) және Бальбоа (Balboa) сияқты басқа билер де дамыды, бірақ Линди Хоп сияқты халықаралық деңгейде танымал болған жоқ. Келесі ондаған жылдарда танымал музыка өзгерді, биг-бендтің свинг дыбысынан ритм-н-блюз, содан кейін рок-н-ролл сияқты стильдерге көшті. Осы және басқа да факторларға байланысты Линди Хоп түрлі стильдерге эволюциялады. Вест Кост Свинг (West Coast Swing) және Модерн Джив (Modern Jive) сияқты би стильдері балуарлық билердің ерекшеліктерін және жаңа музыканы біріктіріп, ерекше, бірақ ұқсас билерді құрды.

Неміс биінің тарихы

1023 жылы неміс ақыны Руодлиб ер жігіттің қызға құда түсуін, ал қыздың оның ұсынысын қабылдамауын көрсететін негізгі мотивпен жұптық би туралы айтқан. Ерлер мен әйелдер жұптар болып билейтін, әрқайсысы серігінің бір қолын ұстап, бір-бірін «құшақтап» билеген суреттер 15 ғасырғы Германияда кездеседі. 13 ғасырдың соңында және 14 ғасырда ақсүйектер мен бай патрицилер дөңгелек болып, баяу және қадір-қасиетті түрде процессиямен билесе, шаруалар мен төменгі таптар көңілді би билеген. Орта таптың өкілдері билерді процессиямен біріктіріп, оны «алдынғы би» деп, ал айналуды «кейінгі би» деп атаған. Теодор де Брайдың «Danse de Paysans» (Шаруа биі) атты суретінде еркек серігін жерден көтеріп, екі қолымен қысып, өзіне тартады. Ал оның «Danse de Seigneurs et Dames» (Лордтар мен ханымдар биі) суретінде бір лорд әйелінің беліне қолын айналдырған күйде бейнеленген. Синкоптық ырғақтар соңғы екі ғасырда би үшін кең танымалдылыққа ие болды, бірақ көбінесе бұрынғы музыкаға қарағанда аз күрделі және тұрақты болды. Солтүстік Еуропаның барлық жерінде кездесетін ескі жұптық би «Манчестер» немесе «Лотт өлді» деп аталады. Баварияда музыка сөздерінде «Бір, екі, үш және бір – төрт, Диандерл юбкасын көтереді және маған тізелерін көрсетеді» делінеді, ал Бавариядағы бір шумақ қызды серігімен кездесу үшін жатын бөлмесінің терезесін ашық қалдыруға шақырады. Биге қатысушылар бидің соңына дейін бірге болады және көбінесе басқа жұптармен бірдей уақытта тәуелсіз билейді. Мұндай биді, мысалы, балетте де көруге болады, бірақ бұл термин көбінесе әлеуметтік бидің, баль залындағы бидің, халық биінің және осыған ұқсас түрлердің әртүрлі формаларына қолданылады.

Топтық билер

Партнерлік би – формациялық бидің, дөңгелек бидің, шаршы бидің немесе реттік бидің негізі болуы мүмкін. Бұл – бишілер жұптар құрып орындайтын топтық бидің түрлері. Онда жұптар бірдей хореографиялық немесе белгілі бір хореографиялық үлгідегі бір-бірімен үйлесімді билейді, сонымен қатар әр жұптың бір-бірімен және басқа жұптармен қалай қозғалысын анықтайтын хореографиялық үлгілерді орындайды. Шаршы биде би кезінде серіктестер жиі ауысады, мұндай жағдайда "бастапқы серіктес" және "уақытша серіктес" деген ұғымдар қолданылады.

Басшы мен ізбасар

Көптеген партерлік билерде біреуі жетекші, ал екіншісі ізбасар болады. Әдетте, олар бір-бірімен байланыста болады. Кейбір билерде байланыс бос, оны би тұтқасы деп атайды. Ал басқа билерде дене арқылы байланыс орнатылады. Соңғы жағдайда байланыс би кезінде дене күйіндегі өзара орналасуға маңызды шектеулер қояды, сондықтан оны көбінесе би ұстауы (dance frame) дейді. Сондай-ақ, әрбір серіктес өзінің би ұстауын (dance frame) құрайды делінеді. Қолмен ұстасу байланысы дене күйіндегі орналасуға көп шектеу қоймаса да, серіктестердің өз би ұстауларын білуі өте пайдалы, себебі бұл жетекшілік ету мен ізбасарлыққа көмектеседі. Променад стиліндегі партерлік биде жетекші немесе ізбасар болмайды, жұптар бір-бірімен қатар билейді, променад тұтқасы арқылы байланыста болады. Жетекші әдетте ізбасардың сол жағында билейді. Кейбір халықтарда партерлік билерде серіктестердің денелері тігіспейді, бірақ "сұрау-жауап" сияқты өзара әрекеттесу болады. Жұптар билеудің танымал түрі – баяу би.

Бір жынысты жұптардың би билеуінің тарихы

Жалпы алғанда, серіктестік билер әдетте ер және әйел арасында орындалады. Бірақ 1950 жылдарға дейін, егер қарама-қарсы жыныстағы серіктестер жеткіліксіз болса, жұптар өз жыныстағы жұптарды құраған. Кейде мұндай билер би дәстүрінің бір бөлігі ретінде де орындалады. Мәселен, дәстүрлі ұйғыр серіктестік биінде, консервативті мәдениеттердегі дәстүрлі серіктестік билерде консервативті мәдениетке құрмет ретінде бір жыныстағы адамдармен билеу жиі кездеседі. Бидің екі рөлін де үйрену кең таралғандықтан және әлеуметтік нормалар өзгергендіктен, көптеген іс-шаралар мен жарыстар шектеулерді жойды. Көбінесе, қазіргі кездегі балл бөлмесі жарыстарында бір жыныстағы серіктестіктер күміс деңгейге дейін (жаңадан келген және қола деңгейлерінен кейінгі үшінші деңгей) қатысуға рұқсат етіледі. Дегенмен, мұндай жағдайлар салыстырмалы түрде сирек. Кейбір серіктестік билердің бастапқыда гендерлік рөлдерге қатысты шектеулер аз болған кезде дамығаны айтылады. Басты ағымға енгенге дейін, бұл билер ер адам жетекші, әйел ізбасар деген қалыпты үлгіні қалыптастырмады.

Екілік би

Бұл би түрі үш адамның бірге билеуін қамтиды: әдетте бір ер адам екі әйелмен немесе бір әйел екі ер адаммен. Әлеуметтік билерде екі серіктеспен билеу екі жыныстың арасындағы айқын демографиялық теңсіздік туған кезде кең таралған. Мысалы, мұндай жағдай соғыс кезінде болады: әскерилерде әйелдер жетіспейді, ал бейбіт азаматтардың арасында би билейтін адамдардың көп бөлігі әйелдер болады. Мысалы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көптеген белгілі бишілер екі ізбасармен линди-хоп биін үйренді. 1980 жылдан бері Ceroc, Hustle, Salsa және Swing би үйірмелерінде екі серіктеспен билеу жиі кездеседі, тәжірибелі жетекшілер екі ізбасарды жетектейді. Мұндай форматта билейтін көптеген халық билері бар. Олардың ішінде орыс тройкасы мен поляк троягы бар, онда бір ер адам екі немесе одан да көп әйелмен билейді. Cajun биін де тройка деп атайды.