Кіріспе
Трикодер – «Жұлдыздар жолы» әлемінде кездесетін ойдан шығарылған қолға ұсталатын сенсор. Трикодер – қоршаған ортаны сканерлеу, деректерді жазу және деректерді талдау мүмкіндігі бар көп функциялы қолмен ұсталатын құрылғы; осы себепті «трикодер» сөзі сезімталдық, жазу және есептеудің үш функциясын білдіреді. «Жұлдыздар жолы» әңгімелерінде бұл құрылғылар ойдан шығарылған Жұлдыздық Флот ұйымымен беріледі. Трикодердің алғашқы физикалық үлгісі Ва Чангпен жасалған және 1966 жылы эфирге ұшқан «Адам тұзағы» атты алғашқы «Жұлдыздар жолы» эпизодында пайда болды.
A tricorder is a fictional handheld sensor that exists in the Star Trek universe. The tricorder is a multifunctional hand held device that can perform environmental scans, data recording, and data analysis; hence the word "tricorder" to refer to the three functions of sensing, recording, and computing. In Star Trek stories the devices are issued by the fictional Starfleet organization. The original physical prop for the tricorder was designed by Wah Chang and appeared in The Man Trap in 1966, the first Star Trek episode to air.
Түрлері
23 ғасырдағы трикодер, «Жұлдызды жол: Түпкі серия» фильмінде көрсетілгендей, қара түсті, тікбұрышты құрылғы, үстіңгі жағында айналатын қалқа, екі ашылатын бөлік және иыққа арналған белбеуі бар. Үстіңгі бөлігі ашылып, кішкентай экран мен басқару түймелері көрінеді. Сериалдарда үш негізгі түрі кездеседі. Стандартты трикодер – жалпы мақсаттағы құрылғы, ол негізінен беймәлім аймақтарды барлау, тірі организмдерді егжей-тегжейлі зерттеу, техникалық деректерді жазу және қарау үшін қолданылады. Медициналық трикодер дәрігерлерге ауруларды диагностикалауға және науқас туралы дене ақпаратын жинауға көмектеседі; осы және стандартты трикодер арасындағы басты айырмашылық – пайдаланылмаған кезде трикодердің бөлімінде сақталатын, қолмен ұсталатын, жоғары сапалы сканердің болуы. Инженерлік трикодер ғарыш кемесінің қажеттіліктеріне қарай жақсы бапталады. Сондай-ақ, сирек қолданылатын, арнайы мақсаттағы трикодерлердің көптеген түрлері бар. Кеменің медициналық нұсқасында пайдаланылмаған кезде төменгі бөлімінде сақталатын ажыратылатын «сенсорлық зонд» пайдаланылады. Зонд бастапқыда қосалқы тұз шайқағыштан жасалған деп ойланғанмен, шындығында сериал үшін арнайы жасалған; конустық даниялық тұз шайқағыштар лазерлік скальпель ретінде қолданылды. «Жұлдызды жол: Келесі буын» фильмінде ұсынылған 24 ғасырлық нұсқасы кішкентай, сұр, қолмен ұсталатын модель, үлкен экранды ашуға мүмкіндік беретін иілгіш панелі бар. Бұл дизайн кейінірек сәл бұрышты сыртқы түрімен жетілдірілді, ол «Жұлдызды жол: Deep Space Nine» және «Вояджер» сериалдарының кейінгі маусымдарында, сондай-ақ «Келесі буын» дәуірінің көптеген фильмдерінде көрінді. «Келесі буын» дәуірінен кейін («Жұлдызды жол: Немезис» және «Жұлдызды жол: Элит күші II») жаңа трикодер ұсынылды. Ол жалпақ, үстінде кішкентай қақпақшасы бар және үлкен сенсорлық экран интерфейсіне ие.
Өндіріс
Трикодерлік реквизит бастапқы "Жұлдыздық жол" сериалы үшін Ва Мин Чанг жобалаған және жасаған, ол шарт бойынша бірнеше футуристикалық реквизиттерді жасады. Оның кейбір жобалары кейінірек шыққан, нақты әлемдегі тұтынушы электроника құрылғыларына әсер еткен деп саналады. Мысалы, оның коммуникаторы ұялы телефонды ойлап тапқан Мартин Купердің өзінің ұялы байланыс құрылғысын жасауға деген ниетін қалыптастырды. Көптеген басқа компаниялар осы үлгіні қабылдады және толық өлшемдегі көшірмелер бүгінгі күні танымал коллекциялық заттар болып табылады. "The Next Generation" сериалындағы трикодер бастапқыда HP 41C ғылыми калькуляторынан шабыт алды.
"Нағыз" трикодерлер
Қолмен ұсталатын құрылғыларды трикодермен теңестіретін бағдарламалық жасақтама бар. Мысалы, Джефф Джеттонның PalmPilot үшін Tricorder; Pocket PC, iPhone және iPod Touch үшін веб-қосымшасы; және Android нұсқасы. Vital Technologies Corporation 1996 жылы "Star Trek Tricorder Mark 1" (ресми TR 107 Tricorder Mark 1) деп аталатын портативті құрылғыны сатты. Оның мүмкіндіктері "Электромагниттік өріс (ЭМӨ) өлшегіші", "Екі режимді ауа райы станциясы" (термометр мен барометр), "Колориметр" (толқын ұзындығы көрсетілмеген), "Жартықметр" және "Бастапқы уақыт сағаты мен таймері" (сағат пен таймер) болды. Өкілдер бұл құрылғының "нақты ғылыми құрал" екенін мәлімдеді. Vital Technologies компаниясы TR 107 құрылғысын 10 000 данадан аспайтын көлемде саудаға шығарды, бірақ шынында 10 000-нан кемірек дана жасалған болуы мүмкін. Компанияға бұл құрылғыны "трикодер" деп атауға рұқсат берілді, себебі Джин Родденберридің шартында функционалды технологияны құра алатын кез келген компанияға осы атауды пайдалануға мүмкіндік беретін тармақ болды. 2007 жылдың ақпан айында Пердью университетінің зерттеушілері портативті (портфель өлшемі) DESI-ге негізделген массалық спектрометрін, Mini 10-ды жариялады, оны алдын ала үлгі дайындаусыз, қоршаған ортадағы қосылыстарды талдау үшін қолдануға болады. Бұл да "трикодер" деп жарияланды. 2008 жылдың наурыз айында британдық QuantuMDx биотехнологиялық компаниясы әлемдегі алғашқы қолмен ұсталатын ДНК зертханасын, 15 минут ішінде ауруды диагностикалайтын молекулалық диагностикалық құрылғыны әзірлеу үшін құрылды. 2014 жылдың наурыз айында компания құрылғының клиникалық сынақтарын қолдау және оған атау беру үшін жаппай қаржыландыру кампаниясын бастады. Қатысушылар мен көпшілік бұл құрылғыны ресми түрде "Трикодер" деп атауды сұрады. 2008 жылдың мамыр айында Джорджия Технологиялық институтының зерттеушілері портативті, қолмен ұсталатын көп спектрлі бейнелеу құрылғысын жариялады, ол жарық жағдайына немесе тері пигментациясына қарамастан, тері астындағы жарақаттың ауырлығын бағалауға, соның ішінде қысым жараларын анықтауға көмектеседі. Хабардан кейін бір күн өткен соң, Inside Tech және The Future of Things сияқты технологиялық веб-сайттар бұл құрылғыны "Жұлдызды жол" трикодерімен салыстыра бастады. 2011 жылдың 10 мамырында X Prize Foundation компаниясы Qualcomm Incorporated компаниясымен бірлесіп Tricorder X Prize сыйлығын жариялады, бұл пациенттерді дәрігерлермен тең немесе одан да жақсы диагностикалай алатын мобильді құрылғыны әзірлеуге арналған 10 миллион долларлық ынталандыру. 2012 жылдың 12 қаңтарында бәйге ресми түрде Лас-Вегаста өткен 2012 жылғы Тұтынушылар электроникасы көрмесінде ашылды. Бәйгеге алғашқы қатысушылар арасында Силикон алқабындағы екі стартап, Scanadu және Senstore бар, олар 2011 жылдың басында медициналық трикодермен жұмыс істей бастады. Қатысушылар арасында CloudDx және DMI де болды. Бәйгенің жеңімпазы Final Frontier Medical Devices компаниясы болды, ол қазір Basil Leaf Technologies деп аталады. 2011 жылдың 23 тамызында Android үшін moonblink tricorder қосымшасына CBS компаниясының адвокаттары авторлық құқық бұзушылық туралы хабарлама жіберді және Google оны Android Market-тен өшірді. 2012 жылдың 5 қаңтарында ол Android нарығында жаңа қосымша ретінде қайтадан орнатылды, бірақ қазір ол қолжетімді емес. 2012 жылы когнитивтік ғылым зерттеушісі доктор Питер Янсен трикодер дизайнынан үлгіленген қолмен ұсталатын ұялы есептеу құрылғысын жасағанын жариялады. 2014 жылы бастапқы мүмкіндіктерді көру спектроскопиясы, сәулеленуді сезу, жылулық бейнелеу және қоршаған ортаны сезуді қамтитын нұсқасы ашық кодты аппараттық құрал ретінде жарияланды. 2020 жылдың 7 желтоқсанында геномдық зерттеуші доктор Майкл Шац және оның стажері Аспин Палатник кез келген адамға iPhone немесе iPad арқылы кез келген жерде ДНК-ны зерттеуге мүмкіндік беретін алғашқы мобильді қосымша туралы мақала жариялады, оны көптеген БАҚ "ДНК трикодері" деп атады. 2022 жылдың 19 ақпанында НАСА халықаралық ғарыш станциясына ғарышқа ұшудың медициналық жағдайлары үшін ең көп таралған зертханалық сынақтарды өлшеуге қабілетті жан-жақты құрылғы ретінде қаралатын әмбебап биомедициналық талдаушы rHEALTH ONE-ді жіберді. Бұл 2022 жылдың 13 және 16 мамырында Еуропалық ғарыш агенттігінің астронавы Саманта Кристофоретти тарапынан сәтті сынақтан өтті. Ол құрылғының шағын үлгіні (< 10 мкл) алу және НАСА орбитадағы құрылғының жұмысын бағалау үшін дайындаған үлгілерде өлшеуді жүзеге асыру қабілетін сәтті көрсетті. Екі лазерді қолдану арқылы бес түрлі детектор арнасында 100 миллионнан астам деректер тіркелді, бұл rHEALTH ONE-ді ғарышта сынаған ең қуатты биомедициналық талдаушыға айналдырды.
Ойыншықтар мен репликалар
Бірінші жаппай өндірілген трикодер репликасы 1974 жылы AMT-нің "Жұлдыздар жолы зерттеу жинағында" (Star Trek Exploration Set) пайда болды, ал одан кейін көп ұзамай Remco компаниясының 1975 жылғы "Жұлдыздар жолы пайдалы белдігінде" (Star Trek Utility Belt) алақанға сыятын нұсқасы шықты. Бұл нұсқа кішкентай балаларға арналған, сол кезде телеарналарда көрсетіліп жатқан "Жұлдыздар жолы: Анимациялық сериясынан" (Star Trek: The Animated Series) пайда табу мақсатында сатылды. 1976 жылы Mego Corporation компаниясы алғашқы толық өлшемді трикодерді жасады, ол ішінде кассеталық магнитофон болып, сыртынан трикодерге ұқсатып жасалған еді. 1990 жылдары Playmates, Playing Mantis және Master Replicas компаниялары "Жұлдыздар жолы" репликаларын жаппай өндірді, соның арқасында коммерциялық репликалар алғаш рет орташа жанкүйерге қолжетімді болды. 2000 жылдары Art Asylum, ал кейін Diamond Select компаниялары түпнұсқа трикодердің репликаларын жасады.