Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1951 жылы ғылым және техника саласында маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.
The year 1951 in science and technology involved some significant events, listed below.
Биология
300 жылдан астам уақыт бойы жоғалып кеткен деп есептелген Бермудалық көкпарлылардың жұптары табылды. Нико Тинберген "Инстинктті зерттеу" еңбегін жариялады.
Nesting pairs of the Bermuda petrel, thought to have been extinct for more than 300 years, are found. Niko Tinbergen publishes The Study of Instinct.
Химия
28 мамыр – Оливер Х. Лоури өзінің Лоури ақуыз салмақтау әдісін жариялану үшін жіберді. 15 қазан – Бірлескен оральды контрацептивті таблетка жасауда маңызды роль атқаратын прогестин норетистеронды Карл Джерасси, Луис Э. Мирамонтес және Джордж Розенкранц Мексика қаласындағы Syntex компаниясында синтездеді.
May 28 – Oliver H. Lowry submits his Lowry protein assay procedure for publication. October 15 – The progestin norethisterone, significant in creation of the combined oral contraceptive pill, is synthesized by Carl Djerassi, Luis E. Miramontes and George Rosenkranz at Syntex in Mexico City.
Компьютерлік ғылым
Ақпан – Ферранти алғашқы Mark 1 компьютерін Манчестер университетіне (Ұлыбритания) тапсырды. Бұл әлемдегі алғашқы коммерциялық мақсаттағы, жалпы қолданысқа арналған электрондық компьютер. 30 наурыз – Remington Rand АҚШ Халық санағы бюросына алғашқы UNIVAC I компьютерін тапсырды. 14 маусымда қолданысқа енгізілді. 5 мамыр – Ферранти NIMROD компьютері Ұлыбритания фестивалі барысында Лондонның Ғылым мұражайында таныстырылды. Ол тек Nim ойыны үшін жасалған, шам панельдерін пайдаланады – бұл ойын ойнауға арналған цифрлық компьютердің алғашқы мысалы. Шілде – Морис Уилкс микропрограммалау концепциясын ұсынады. 29 қараша – LEO британдық J. Lyons and Co. нан пісірушілері үшін толыққанды коммерциялық бизнес-қосымшаны іске қосатын алғашқы компьютер болады. Абердин сынақ алаңындағы АҚШ армиясының баллистикалық зертханасында жоғары жылдамдықты кешіктіру желісі жадысы бар EDVAC екілік электрондық сақталатын бағдарламалық компьютері жұмыс істей бастады. Sancti Thomae Aquinatis hymnorum ritualium varia specimina concordantiarum басылымы – IBM перфокарта машиналарымен автоматты түрде құрастырылған және басылған сөз индексінің алғашқы мысалы, Томас Аквиннің еңбектеріне конкорданс, IBM Роберто Бусаның басшылығымен жасалған, гуманитарлық зерттеулерде деректерді өңдеу машиналарын қолданудың алғашқы үлгісі.
February – Ferranti deliver their first Mark 1 computer to the University of Manchester (UK). It is the world's first commercially available general purpose electronic computer. March 30 – Remington Rand delivers the first UNIVAC I computer to the United States Census Bureau. It is inaugurated on June 14. May 5 – The Ferranti NIMROD computer is presented at the Science Museum (London) during the Festival of Britain. It is designed exclusively to play Nim, using panels of lights, the first instance of a digital computer designed specifically to play a game. July – Maurice Wilkes introduces the concept of microprogramming. November 29 – LEO becomes the first computer to run a full commercial business application, for the British bakers J. Lyons and Co.
EDVAC binary electronic stored program computer incorporating high speed delay line memory begins operation at the United States Army's Ballistics Research Laboratory at Aberdeen Proving Ground. Publication of Sancti Thomae Aquinatis hymnorum ritualium varia specimina concordantiarum A first example of word index automatically compiled and printed by IBM punched card machines, a concordance to work by Thomas Aquinas produced by IBM under the direction of Roberto Busa, an early instance of the use of data processing machinery in humanities research.
Ғылым мен технология тарихы
Шілде – «Өнеркәсіп археологиясы» термині алғаш рет Ұлыбританияда басылымда пайда болды. Карл Губердің Лейбництің өмірбаяны оның өлімінен кейін жарық көрді. Ханс Райхенбахтың «Ғылыми философияның қалыптасуы» кітабы жарық көрді.
July – The term "Industrial archaeology" is first used in print in Britain. Karl Huber's biography of Leibniz is published posthumously. Hans Reichenbach's book The Rise of Scientific Philosophy is published.
Математика
Эдвард Х. Симпсон статистика саласында Симпсон парадоксын сипаттайды.
Edward H. Simpson describes Simpson's paradox in statistics.
Медицина
15 тамыз – 1951 жылғы Pont Saint Esprit-тегі жаппай улану, Францияның оңтүстігінде ерготизмнен болуы мүмкін қатерлі ошақ. Ричард Ашер Мюнхаузен синдромын сипаттады.
August 15 – 1951 Pont Saint Esprit mass poisoning, a fatal outbreak, probably of ergotism, in southern France. Richard Asher describes Münchausen syndrome.
Физика
Эдвард Теллер мен Станислав Улам, АҚШ үшін жұмыс істей отырып, алғашқы термоядролық бомбаны дамытты.
Edward Teller and Stanislaw Ulam, working for the United States, develop the first thermonuclear bomb.
Психология
Соломон Аш конформизм эксперименттерін жариялай бастайды, олар топтық қысымның адамды айқын түрде дұрыс емес пікірге мойын бұруға қалай ықпал ететінін көрсетеді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының аналық депривация туралы, ағылшын психологы Джон Боулби жазған "Аналық күтім және психикалық денсаулық" есебі жарияланды.
Solomon Asch begins publication of his conformity experiments showing how group pressure can persuade an individual to conform to an obviously wrong opinion. The World Health Organization's report on maternal deprivation, Maternal Care and Mental Health, written by English psychologist John Bowlby, is published.
Технология
Май – Карл А. Уайли күн желкенінің тұжырымдамасын жариялайды. Маусым – Карл А. Уайли синтетикалық апертуралық радарды ойлап тапты. 4 шілде – Уильям Шокли торапты транзисторды ойлап тапқанын хабарлайды. Джордж Даунинг "Ракета" деп аталатын, алынып-қойылатын қанаты бар алғашқы серфинг тақтасын жасады.
May – Carl A. Wiley publishes the concept of the solar sail. June – Carl A. Wiley invents synthetic aperture radar. July 4 – William Shockley announces invention of the junction transistor. George Downing builds "The Rocket", the first surfboard with a removable fin.
Ұйымдар
18 тамыз – Үндістанның технология институтының алғашқысы Батыс Бенгалияда ашылды. қыркүйек айының басында – Джеймс Уотсон Макс Перутцпен бірге Ұлыбритания Медициналық зерттеулер кеңесінің Биологиялық жүйелердің молекулалық құрылымын зерттеу бөлімінде, Кембридж университетінің Кавендиш зертханасында, сэр Лоуренс Брэгг басшылығымен Фрэнсис Крикке қосылады.
August 18 – Indian Institute of Technology Kharagpur inaugurated in West Bengal as the first of the Indian Institutes of Technology. c. September – James Watson joins Francis Crick under Max Perutz in the UK Medical Research Council's Unit for Research on the Molecular Structure of Biological Systems at the Cavendish Laboratory in the University of Cambridge led by Sir Lawrence Bragg.
Туылғандар
1 қаңтар – Радия Перлман, американдық компьютерлік бағдарлама жасаушы және желі инженері. 21 наурыз – Мартин Свитинг, ағылшын микроспутнигінің пионері. 14 сәуір – Грег Уинтер, ағылшын биохимигі, 2018 жылғы Химия бойынша Нобель сыйлығының иегері. Мамыр – Чэнь Сайжуан, қытайлық молекулалық биолог. 18 мамыр – Бен Феринга, голландтық органикалық химик, 2016 жылғы Химия бойынша Нобель сыйлығының иегері. 26 мамыр – Салли Райд (2012 жылы қайтыс болды), американдық физик және ғарышкер. 1 шілде – Нильс Краббе, даниялық орнитолог. 24 тамыз – Робин МакЛеод (2024 жылы қайтыс болды), канадалық хирург. 14 қыркүйек – Дункан Холдейн, ағылшын туған конденсирленген зат физигі, 2016 жылғы Физика бойынша Нобель сыйлығының иегері. 18 қыркүйек – Джон Кларк (2004 жылы қайтыс болды), ағылшын молекулалық биологы. 30 қыркүйек – Барри Маршалл, австралиялық дәрігер, 2005 жылғы Физиология немесе Медицина бойынша Нобель сыйлығының иегері. 27 қазан – Карлос Френк, мексикалық космолог.
January 1 – Radia Perlman, American computer software designer and network engineer. March 21 – Martin Sweeting, English microsatellite pioneer. April 14 – Greg Winter, English biochemist, recipient of Nobel Prize in Chemistry 2018. May – Chen Saijuan, Chinese molecular biologist. May 18 – Ben Feringa, Dutch organic chemist, recipient of Nobel Prize in Chemistry 2016. May 26 – Sally Ride (died 2012), American physicist and astronaut. July 1 – Niels Krabbe, Danish ornithologist. August 24 – Robin McLeod (died 2024), Canadian surgeon. September 14 – Duncan Haldane, English born condensed matter physicist, recipient of Nobel Prize in Physics 2016. September 18 – John Clark (died 2004), English molecular biologist. September 30 – Barry Marshall, Australian physician, recipient of Nobel Prize in Physiology or Medicine 2005. October 27 – Carlos Frenk, Mexican cosmologist.
Өлімдер
13 қаңтар – Доротея Бейт (1878 жылы туған), британдық палеозоолог. 6 сәуір – Роберт Брум (1866 жылы туған), Шотландияда туған Оңтүстік Африка палеонтологы. 9 сәуір – Вильгельм Бьеркнес (1862 жылы туған), норвегиялық физик және метеоролог. 22 сәуір – Хорас Донисторп (1870 жылы туған), ағылшын энтомологы. 4 қазан – Генриетта Лакс (1921 жылы туған), HeLa жасуша желісінің африка-американдық көзі. 11 желтоқсан – Кристофер Аддисон, 1-ші виконт Аддисон (1869 жылы туған), ағылшын анатомы және саясаткер.
January 13 – Dorothea Bate (born 1878), British paleozoologist. April 6 – Robert Broom (born 1866), Scottish born South African paleontologist. April 9 – Vilhelm Bjerknes (born 1862), Norwegian physicist and meteorologist. April 22 – Horace Donisthorpe (born 1870), English entomologist. October 4 – Henrietta Lacks (born 1921), African American source of the HeLa cell line. December 11 – Christopher Addison, 1st Viscount Addison (born 1869), English anatomist and politician.