Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Компьютер бағдарламасын жазған адам. Компьютер бағдарламасын жазған адамдар.
Person who writes computer software
people who write computer software
Бағдарламашы, компьютер бағдарламашысы немесе кодтаушы – компьютерлік бастапқы кодтың авторы, компьютерлік бағдарламалау шеберлігіне ие адам. "Бағдарламалық жасақтаманы әзірлеуші" және "бағдарламалық жасақтаманы жасаушы" кәсіби атаулары бағдарламашы қажеттілігі бар жұмыстар үшін қолданылады. Әдетте, бағдарламашы компьютерлік тілде код жазады және белгілі бір мақсатқа қол жеткізу үшін бағдарлама құруға тырысады.
A programmer, computer programmer or coder is an author of computer source code someone with skill in computer programming. The professional titles software developer and software engineer are used for jobs that require a programmer. Generally, a programmer writes code in a computer language and with an intent to build software that achieves some goal.
Сәйкестендіру
Кейде бағдарламашы немесе жұмыс орны қолданылатын тіл немесе нысана платформасы бойынша анықталады. Мысалы, ассемблер бағдарламашысы, веб-дамытушы.
Sometimes a programmer or job position is identified by the language used or target platform. For example, assembly programmer, web developer.
Тарих
[[Файл:Ада Лавлейс портреті.jpg|thumb|200px|right|Көптеген адамдар Ада Лавлейсті алғашқы компьютерлік бағдарламашы деп санайды. Оның өмірінде машина аяқталмағандықтан, ол алгоритмнің жұмыс істеуін көре алмады. 1941 жылы неміс азаматтық инженері Конрад Цузе жұмыс істейтін, бағдарламамен басқарылатын электрондық компьютерде бағдарламаны орындаған алғашқы адам болды. 1943-1945 жылдары, компьютерлік ғалым Вольфганг К. Гилой және жасанды интеллект профессоры Рауль Рохас және т.б. айтуынша, Цузе алғашқы жоғары деңгейлі бағдарламалау тілін – Плакалкюльді жасады. 1945 жылғы ENIAC бағдарламалау тобының мүшелері – Кей МакНалти, Бетти Дженнингс, Бетти Снайдер, Марлин Уескофф, Фран Билас және Рут Лихтерман кейіннен алғашқы кәсіби компьютерлік бағдарламашылар ретінде мойындалды.
[[File:Ada Lovelace portrait. jpg|thumb|200px|right|Ada Lovelace is considered by many to be the first computer programmer. Because the machine was not completed in her lifetime, she never experienced the algorithm in action. In 1941, German civil engineer Konrad Zuse was the first person to execute a program on a working, program controlled, electronic computer. From 1943 to 1945, per computer scientist Wolfgang K. Giloi and AI professor Raúl Rojas et al., Zuse created the first, high level programming language, Plankalkül. Members of the 1945 ENIAC programming team of Kay McNulty, Betty Jennings, Betty Snyder, Marlyn Wescoff, Fran Bilas and Ruth Lichterman have since been credited as the first professional computer programmers.
Бағдарламалық жасақтама индустриясы
Бағдарламалық өнімдер мен қызметтерді ұсыну үшін арнайы құрылған алғашқы компания 1955 жылы Computer Usage Company болды. Оған дейін компьютерлерді клиенттер немесе Sperry Rand және IBM сияқты сол кездегі сирек кездесетін коммерциялық компьютер өндірушілер бағдарламалаған. Бағдарламалық жасақтама индустриясы 1960 жылдардың басында, компьютерлер алғаш рет жаппай өндіріліп сатыла бастағаннан кейін кеңейді. Университеттер, үкіметтер және бизнес бағдарламалық жасақтамаға сұраныс туғызды. Көптеген бағдарламалар штаттық бағдарламалаушылармен ішкі қолдану үшін жазылды; кейбіреулері белгілі бір машинаның пайдаланушылары арасында ақысыз таратылды, ал қалғандары коммерциялық негізде сатылды. Computer Sciences Corporation (1959 жылы құрылған) сияқты басқа да компаниялар өсе бастады. Компьютер өндірушілер енді операциялық жүйелерді, жүйелік бағдарламалық жасақтаманы және бағдарламалау орталарын машиналарымен бірге жинақтап ұсына бастады; IBM 1620 машинасы 1620 символды бағдарламалау жүйесімен және FORTRAN тілімен бірге келді. 1970 жылдардың ортасында жеке компьютердің (PC) пайда болуымен индустрия үлкен өсімді бастан кешірді, бұл компьютерлік техниканы кез келген кеңсе қызметкеріне қолжетімді етті. Келесі жылдары PC ойындар, қосымшалар және қосымша бағдарламалық қамтамасыз ету үшін үнемі өсіп келе жатқан нарық құруға көмектесті. Бұл сол кезде бағдарламалық жасақтаманы әзірлеушілерге деген сұраныстың артуына себеп болды.
The first company founded specifically to provide software products and services was the Computer Usage Company in 1955. Before that time, computers were programmed either by customers or the few commercial computer manufacturers of the time, such as Sperry Rand and IBM. The software industry expanded in the early 1960s, almost immediately after computers were first sold in mass produced quantities. Universities, governments, and businesses created a demand for software. Many of these programs were written in house by full time staff programmers; some were distributed between users of a particular machine for no charge, while others were sold on a commercial basis. Other firms, such as Computer Sciences Corporation (founded in 1959), also started to grow. Computer manufacturers soon started bundling operating systems, system software and programming environments with their machines; the IBM 1620 came with the 1620 Symbolic Programming System and FORTRAN. The industry expanded greatly with the rise of the personal computer (PC) in the mid 1970s, which brought computing to the average office worker. In the following years, the PC also helped create a constantly growing market for games, applications and utility software. This resulted in increased demand for software developers for that period of time.
Жұмыстың сипаты
Компьютерлік бағдарламашылар компьютерлердің өз функцияларын орындауы үшін қажетті егжей-тегжейлі нұсқауларды, яғни компьютерлік бағдарламаларды жазады, тексеріп, қателерді жойып, оларды қолдауды қамтамасыз етеді. Бағдарламашылар сондай-ақ компьютер арқылы мәселелерді шешу үшін логикалық құрылымдарды ойлап табумен, жобалаумен және сынап көрумен айналысады. Бағдарламалаудағы көптеген техникалық жаңалықтар – жаңа есептеу технологиялары мен күрделі жаңа тілдер мен бағдарламалау құралдары – бағдарламашының рөлін өзгертіп, бүгінгі бағдарламалау жұмысының көп бөлігін жаңа деңгейге көтерді. Лауазым атаулары мен сипаттамалары ұйымға қарай өзгеше болуы мүмкін. Бағдарламашылар корпоративтік ақпараттық технологиялар (АТ) бөлімдерінде, ірі бағдарламалық жасақтама компанияларында, шағын қызмет көрсету фирмаларында және түрлі мемлекеттік мекемелерде жұмыс істейді. Көптеген кәсіби бағдарламашылар клиенттердің тапсырысы бойынша консалтингтік компанияларда жұмыс істейді. Бағдарламашы ретінде жұмыс істеу үшін әдетте лицензия талап етілмейді, бірақ кәсіби сертификаттарды алу кең таралған. Бағдарламашылардың жұмысы олар бағдарлама жазатын бизнес түріне байланысты әртүрлі болады. Мысалы, қаржылық деректерді жаңартуға қатысты нұсқаулар, ұшқыштарды ұшу симуляторында оқыту үшін әуе кемесіндегі жағдайларды қайта жасайтын нұсқаулардан мүлдем өзгеше. Қарапайым бағдарламаларды бірнеше сағаттың ішінде жазуға болады, ал күрделірек бағдарламаларға бір жылдан астам уақыт жұмсалуы мүмкін. Ал кейбір бағдарламалар ешқашан «толық» деп есептелмейді, олар қолданыста болған кезде үнемі жақсартудан өтеді. Көп жағдайларда бірнеше бағдарламашы аға бағдарламашының жетекшілігімен команда ретінде жұмыс істейді.
Computer programmers write, test, debug, and maintain the detailed instructions, called computer programs, that computers must follow to perform their functions. Programmers also conceive, design, and test logical structures for solving problems by computer. Many technical innovations in programming — advanced computing technologies and sophisticated new languages and programming tools — have redefined the role of a programmer and elevated much of the programming work done today. Job titles and descriptions may vary, depending on the organization. Programmers work in many settings, including corporate information technology (IT) departments, big software companies, small service firms and government entities of all sizes. Many professional programmers also work for consulting companies at client sites as contractors. Licensing is not typically required to work as a programmer, although professional certifications are commonly held by programmers. Programmers' work varies widely depending on the type of business for which they are writing programs. For example, the instructions involved in updating financial records are very different from those required to duplicate conditions on an aircraft for pilots training in a flight simulator. Simple programs can be written in a few hours. More complex ones may require more than a year of work, while others are never considered 'complete' but rather are continuously improved as long as they stay in use. In most cases, several programmers work together as a team under a senior programmer's supervision.
Бағдарламалық жасақтаманың түрлері
Бағдарламалау редакторлары, сонымен қатар бастапқы код редакторлары деп те аталады, бағдарламашылар мен әзірлеушілерге қолданба немесе бағдарламаның бастапқы кодын жазуға арналған мәтін редакторлары болып табылады. Мұндай редакторлардың көпшілігі бағдарламашыларға пайдалы мүмкіндіктерді қамтиды, мысалы, түсті синтаксистік белгілеу, автоматты ығыстыру, автоматты толықтыру, жақшаларды жұптастыру, синтаксистік тексеру және плагиндерді қолдану мүмкіндігі. Бұл мүмкіндіктер код жазу, қателерді жою және бағдарламаны сынау кезінде пайдаланушыларға көмектеседі.
Programming editors, also known as source code editors, are text editors that are specifically designed for programmers or developers to write the source code of an application or a program. Most of these editors include features useful for programmers, which may include color syntax highlighting, auto indentation, auto complete, bracket matching, syntax check, and allows plug ins. These features aid the users during coding, debugging and testing.
Ұлыбританиядағы нарық өзгерістері
BBC News хабарлағандай, 2009 жылы компьютерлік ғылым мамандығын бітірген студенттердің 17%-ы бітіргеннен кейін алты ай ішінде өз салаларында жұмыс таба алмады, бұл сауалнамаға қатысқан университет мамандықтары арасындағы ең жоғары көрсеткіш. Ал дәл сол сауалнамада медицина студенттерінің 0%-ы жұмыссыз болды.
According to BBC News, 17% of computer science students could not find work in their field six months after graduation in 2009 which was the highest rate of the university subjects surveyed while 0% of medical students were unemployed in the same survey.
АҚШ-тағы нарық өзгерістері
Дотком көпіршігінің құлдырауынан (1999–2001) және Ұлы дағдарыстан (2008) кейін көптеген АҚШ бағдарламашылары жұмыссыз қалды немесе жалақысы төмендеді. Сонымен қатар, АҚШ-та компьютерлік және басқа STEM мамандықтарына (STEM азайтуы) түсу көрсеткіштері жылдар бойы төмендеп келеді, әсіресе әйелдер арасында. Бобуф пен Мейсонның пікірінше, мұның себебі ғылым мен математикаға жалпы қызығушылықтың азаюы және бағдарламалау өндіріс және ауыл шаруашылығы салаларындағы сияқты қысымға ұшырауы мүмкін деген қауіп болуы мүмкін. АҚШ Еңбек статистикасы бюросының (BLS) кәсіби болжамы бағдарламашылардың 2010 жылдан 2020 жылға дейін 12 пайызға өседі деп күткен, бірақ содан кейін 2016 жылдан 2026 жылға дейін 7 пайызға, 2019 жылдан 2029 жылға дейін 9 пайызға, ал 2021 жылдан 2031 жылға дейін 10 пайызға төмендеуі күтілуде. Компьютерлік бағдарламалауды әлемнің кез келген жерінен жасауға болатындықтан, компаниялар көбінесе жалақысы төмен елдерден бағдарламашыларды жалдайды. Бағдарламашылардың санының азаюының тағы бір себебі – олардың дағдылары әзірлеушілер сияқты басқа мамандықтармен біріктірілуде, себебі жұмыс берушілер лауазымға қойылатын талаптарды уақыт өте келе арттырады. Сонымен қатар, жасанды интеллект саласындағы соңғы жетістіктер бағдарламалық жасақтама мамандықтарының болашақ буындарына деген сұранысқа әсер етуі мүмкін деген алаңдаушылық бар.
After the crash of the dot com bubble (1999–2001) and the Great Recession (2008), many U. S. programmers were left without work or with lower wages. In addition, enrollment in computer related degrees and other STEM degrees (STEM attrition) in the US has been dropping for years, especially for women, which, according to Beaubouef and Mason, could be attributed to a lack of general interest in science and mathematics and also out of an apparent fear that programming will be subject to the same pressures as manufacturing and agriculture careers. For programmers, the U. S. Bureau of Labor Statistics (BLS) Occupational Outlook originally predicted a growth for programmers of 12 percent from 2010 to 2020 and thereafter a decline of 7 percent from 2016 to 2026, a further decline of 9 percent from 2019 to 2029, a decline of 10 percent from 2021 to 2031. Since computer programming can be done from anywhere in the world, companies sometimes hire programmers in countries where wages are lower. Another reason for the decline for programmers is their skills are being merged with other professions, such as developers, as employers increase the requirements for a position over time. Then there is the additional concern that recent advances in artificial intelligence might impact the demand for future generations of Software professions.