Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Таулар маңында пайда болатын құрғақ төмен қарай соғатын желдің түрі.
Type of dry down slope wind occurring near mountains
Foehn немесе Föhn (/UK//fɜː//n/, /US//feɪ//n/ фейн, /сонымен қатар//fʌ//n/, /fɜːr//n/ фу(р)н) – тау жотасының қырынан (жел соғатын жақтан) төмен қарай соғатын, құрғақ, салыстырмалы түрде жылы желдің түрі. Бұл жаңбыр көлеңкесінде пайда болатын жел, ол желге қарай беткейлерге түскен ылғалдан кейін ауаның адиабатикалық жылынуынан туындайды (орографиялық көтерілуге қараңыз). Ылғалды және құрғақ ауаның әртүрлі адиабатикалық градиенттерінің нәтижесінде, жел соғатын беткейдегі ауа, желге қарсы беткейдегі бірдей биіктіктегі ауадан жылырақ болады. Фен желдері бірнеше сағаттың ішінде температураны 14 °C-қа дейін көтере алады. Швейцария, Оңтүстік Германия және Австрия Феннің арқасында жылы климатқа ие, себебі Жерорта теңізінен соққан ылғалды жел Альпі тауларынан өтеді.
A Foehn or Föhn (/UK//f//ɜː//n/, /US//f//eɪ//n/ fayn, /usalso//f//ʌ//n//, //f//ɜːr//n/ fu(r)n), is a type of dry, relatively warm, downslope wind that occurs in the lee (downwind side) of a mountain range. It is a rain shadow wind that results from the subsequent adiabatic warming of air that has dropped most of its moisture on windward slopes (see orographic lift). As a consequence of the different adiabatic lapse rates of moist and dry air, the air on the leeward slopes becomes warmer than equivalent elevations on the windward slopes. Foehn winds can raise temperatures by as much as 14 °C (25 °F) in just a matter of hours. Switzerland, southern Germany and Austria have a warmer climate due to the Foehn, as moist winds off the Mediterranean Sea blow over the Alps.
Этимология
Фохн (Föhn) атауы Альпі аймағында пайда болды. Латын тіліндегі (ventus) favonius сөзінен шыққан, бұл – жұмсақ батыс желдің римдік бейнесі және, мүмкін, fuogn арқылы немесе тек fuogn арқылы берілді. Бұл термин Оңтүстік Альпте Föhn деп, ал серб-хорват және словен тілдерінде fen деп аталады. Неміс тіліндегі Föhn сөзі (осылай айтылады) «шаш кептіргіш» деген мағынаны білдіреді, ал Fön сөзі бүгінде AEG компаниясына тиесілі жалпылама тауар белгісі болып табылады. Phon түрі Швейцарияның француз тілінде сөйлейтін аймақтарында, сондай-ақ Италияда қолданылады. Фохн атауы бастапқыда қыс айларында соғатын оңтүстік желді білдірген, ол Альп тауларының солтүстік беткейіне жамбас жағдайларын әкелген. Кейіннен Föhn жалпы терминге айналып, әлемдегі ұқсас құбылыстарды бастан кешіретін басқа тау жүйелеріне тарағандықтан, Альпілік аймақтың фохндары үшін «Альпілік föhn» (Alpenföhn) атауы қолданылды.
The name Foehn (Föhn, ) arose in the Alpine region. Originating from Latin (ventus) favonius, a mild west wind of which Favonius was the Roman personification and probably transmitted by or just fuogn, the term was adopted as In the Southern Alps, the phenomenon is known as Föhn but also and fen in Serbo Croatian and Slovene. The German word Föhn (pronounced the same way) also means 'hairdryer', while the word Fön is a genericized trademark today owned by AEG. The form phon is used in French speaking parts of Switzerland as well as in Italy. The name Föhn was originally used to refer to the south wind which blows during the winter months and brings thaw conditions to the northern side of the Alps. Because Föhn later became a generic term that was extended to other mountain ranges around the world that experience similar phenomena, the name "Alpine föhn" (Alpenföhn) was coined for the Föhns of the Alpine region.
Себептер
Феннің жылыту және құрғату әсерінің төрт белгілі себебі бар. Альпі тауларындағы альпинистер, әсіресе Эйгерге шығуға тырысатындар үшін Фен желдері жаман таныс, себебі олар бұл желдің салдарынан бұрыннан қиын болған шыңға көтерілуді одан да қиындатады. Сонымен қатар, Фен желдері орман өрттерінің жылдам таралуымен байланысты, осы желдерге жиі тап болатын аймақтар өртке қауіптірек.
There are four known causes of the Foehn warming and drying effect. Foehn winds are notorious among mountaineers in the Alps, especially those climbing the Eiger, for whom the winds add further difficulty in ascending an already difficult peak. They are also associated with the rapid spread of wildfires, making some regions which experience these winds particularly fire prone.
Танымал мәдениетте
Foehn туралы Queen тобының гитарисі Брайан Мэй 1982 жылы Мюнхендегі жазба студиясындағы жағымсыз тәжірибе туралы айтқанда еске алды. Йенс Бьёрнбоудың 1966 жылғы "Frihetens øyeblikk" ("Бостандық сәті") романының баяндаушысы Фенді Альпі тауларындағы шағын қалашада кездейсоқ, себепсіз кісі өлтірулердің дәстүрлі себебі деп сипаттайды. "Foehn" - Джон Эшбери мен Джеймс Шлайлердің 1969 жылғы "Ниннилердің ұясы" романының соңғы сөзі. Эшбери олардың осы сөзді дәл осы себеппен таңдағанын, себебі "егер адамдар тырысса, романның соңғы сөзінің мағынасын білу үшін сөздікке қарауға тура келер еді" деп мәлімдеді. "Foehn Fjord" ("Фоен фьорды") деген мағына беретін Fønfjordты Арктиканы зерттеуші Карл Райдер 1891 жылдың тамызында фьордты алғаш зерттеу кезіндегі күшті Foehn жел соққандықтан атады.
The Foehn was mentioned by Queen's lead guitarist Brian May while talking about the band's grim Munich recording studio experience in 1982. The foehn is attributed by the narrator of Jens Bjørneboe's 1966 novel Frihetens øyeblikk (Moment of Freedom) as the traditional cause of occasional unprovoked murders in a small Alpine town. "Foehn" is the last word in A Nest of Ninnies, a 1969 novel by John Ashbery and James Schuyler. Ashbery claimed that he and Schuyler chose this particular word because "people, if they bothered to, would have to open the dictionary to find out what the last word in the novel meant". Fønfjord, meaning "Foehn Fjord", was named by Arctic explorer Carl Ryder after the powerful Foehn wind gusts blowing during the first exploration of the fjord in August 1891.