Кіріспе
Зонда желді (lang es) — Аргентинадағы Анд тауларының шығыс еңісінде жиі пайда болатын фен желінің аймақтық атауы.
Құрылу
Зонда – құрғақ жел (көбінесе шаңды алып жүреді), ол полярлық теңіз ауасынан келеді және теңіз деңгейінен шамамен биікке көтерілген қырлы үстінен төмен түсу арқылы жылынады. Оның жылдамдығы сағатына асып кетуі мүмкін. Зонда желді полярлық фронттың солтүстік-шығысқа қарай жылжуы тудырады. Ал төмендікте ыстық әрі құрғақ болса да, биік тау тізбектерінде қар жауудың басты себебі осы жел, онда ол "viento blanco" деп аталады және кейде жылдамдығы сағатына 200 км-ден де асып кетеді. Осылайша, қарды ерітетін жел емес, керісінше, бұл құрғақ аймақ үшін өте маңызды, себебі ол қысқы қар қабатының қалыптасуымен және сирек кездесетін жергілікті мұздықтардың толуымен байланысты.
The Zonda wind is produced by the northeastward movement of polar fronts, and although it is hot and dry at the low lands, it is the main mechanism for snow precipitation at the high altitude chains, where it looks as viento blanco, reaching speeds sometimes over 200 km/h. Thus, instead of being a snow eater, this wind is particularly important for this arid region, as it is connected to the buildup of the winter snow cover and accumulation over the scarce local glaciers.
Пайда болуы
Бұл типтегі фён желі Батыс Аргентинаның көптеген орталық аймақтарында кездесуі мүмкін, бірақ оның әсері Ла-Риоха, Сан-Хуан және Солтүстік Мендоса провинцияларында күштірек байқалады, себебі оларда тау кедергісі (Анд таулары) биік, ал солтүстікке қарай Пуна платосы осы желдерді әлсіретеді. 1967-1976 жылдар аралығында жүргізілген зерттеулерге сәйкес, Зонда желі көбінесе түстен кейін (сағат 12-ден 6-ға дейін) басталып, 1-ден 12 сағатқа дейін соғады, бірақ кейде 2 немесе 3 күнге дейін үзіліс-үзіліспен қайталанып тұруы мүмкін. Әдетте, оған қарсы солтүстік-батыс бағытта жылжып келетін суық ауа массалары (виенто сур) келеді. Бұл құбылыс жағдайларының 90 пайызы мамыр және қараша айлары аралығында тіркеледі.
Басқаша пайдалану
Зонда термині Пампадағы ыстық, ылғалды солтүстік желді де сипаттайды, бұл жел шығысқа қарай жылжып келе жатқан төмен қысымның алдында және памперо желiнен бұрын соғады. Бұл жел сондо деп те аталады.