Кіріспе
Микротөлем – өте шағын сомадағы қаржылық операция, әдетте онлайн режимінде жүзеге асырылады. 1990 жылдардың ортасы мен соңында бірнеше микротөлем жүйелері ұсынылып, әзірленді, бірақ олардың ешқайсысы сәтті болған жоқ. 2010 жылдары микротөлем жүйелерінің екінші буыны пайда болды. Микротөлемдер бастапқыда өте кішкентай сомаларды қамтуы тиіс деп жоспарланғанмен, 1 теңгеден аз сомадағы транзакцияларды жүзеге асыруға арналған практикалық жүйелер көп табысқа жете алмады. Микротөлем жүйелерінің кеңінен таралуына кедергі келтіретін мәселелердің бірі – жеке транзакциялардың бағасын төмен ұстау қажеттігі, ал Visa мұны 20 австралиялық доллардан төмен сомадағы транзакция деп анықтайды.
A micropayment is a financial transaction involving a very small sum of money and usually one that occurs online. A number of micropayment systems were proposed and developed in the mid to late 1990s, all of which were ultimately unsuccessful. A second generation of micropayment systems emerged in the 2010s. While micropayments were originally envisioned to involve very small sums of money, practical systems to allow transactions of less than 1 have seen little success. One problem that has prevented the emergence of micropayment systems is a need to keep costs for individual transactions low, while Visa defines it as a transaction under 20 Australian dollars.
Тарих
Бұл термин Тед Нельсонның әлемдік желінің (World Wide Web) ойдағы түрінен бұрын көп уақыт бұрын қолданысқа енген. Алғашқыда бұл, бірлескен туындының әртүрлі авторлық құқық иелеріне төлеу жасау жолы ретінде қарастырылған. Микротөлемдер бастапқыда онлайн мазмұнды сату және өте төмен бағалы желілік қызметтерге төлем жасау үшін ойластырылған. Олардың көлемі центтің шағын бөлігінен, яғни 0,0001 АҚШ долларынан бірнеше центқа дейін болуы мүмкін еді. Микротөлемдер адамдарға интернетте мазмұн сатуға мүмкіндік берер еді. 1990-жылдардың соңында микротранзакция стандарттарын құруға ұмтылыс болды. W3C кейіннен осы бағыттағы жұмыстарын тоқтатты, егер ол іске асса, "сатушылар мен саудагерлерге интернетте мазмұн, ақпарат және қызметтерді бір центтей төмен бағамен сатуға мүмкіндік берер еді".
During the late 1990s, there was a movement to create microtransaction standards, The W3C has since stopped its efforts in this area, and were it to have become operational would have "allowed vendors and merchants to sell content, information, and services over the Internet for amounts as low as one cent".
IPIN нөмірі
Микротөлемдерді іске асыруға жасалған алғашқы тырастың бірі – iPIN, 1998 жылы венчурлық капиталмен қаржыландырылған стартап. Ол сатып алушыларға интернет-қызметтері үшін есеп-шотына ұсақ микротөлемдерді қосуға мүмкіндік беретін қызметтер ұсынды. 1999 жылы қолданысқа енгенімен, бұл қызмет кеңінен таралған жоқ. Ол 1995 жылы Бостонда өткен World Wide Web конференциясында таныстырылған, арзан электрондық коммерцияға арналған Millicent протоколынан туындады. Алайда, Digital Equipment Corporation компаниясын сатып алғаннан кейін бұл жоба Compaq компаниясымен байланысты болды. Төлем жүйесінде симметриялық криптография қолданылды.
NetBill-тің атауы
Карнеги Меллон университетіндегі NetBill электрондық коммерция жобасы таратылған транзакцияларды өңдеу жүйелерін зерттеді және интернет арқылы тауарлар мен қызметтерге төлем жасауды қолдау үшін протоколдар мен бағдарламалық құралдарды әзірледі. Онда алдын ала төленген шоттар болды, олардан микротөлемдер жүзеге асырылуы мүмкін. NetBill 1997 жылы бастапқыда CyberCash компаниясымен қосылып, кейін PayPal компаниясымен толығымен иеленілді.
Онлайн ойын
Микротөлем немесе микротранзакция термині кейде онлайн ойындардағы виртуалды заттарды сатумен байланыстырылады, көбінесе нақты ақшамен сатып алынатын ойын ішіндегі валюта немесе қызметті қамтиды және ол тек сол онлайн ойында ғана қолжетімді болады.
Соңғы жүйелер
Қазіргі жүйелер көптеген ұсақ төлемдерге мүмкіндік береді, бірақ пайдаланушының телефон шоттарынан бір реттен сома төленеді немесе қаржыландырылған әмияндар қолданылады.
Құлап кету
Dropp – тұтынушылар мен саудагерлерге физикалық немесе цифрлық тауарлар мен қызметтер үшін 0,01 доллардан бастап төлем жасауға және қабылдауға мүмкіндік беретін микротөлемдер платформасы. Dropp FIAT және криптовалюталарды: АҚШ долларын, AED, HBAR және USDC қабылдайды. Dropp платформасы тұтынушылардың жазылымдарға қанағатсыздануына шешім ретінде, біржолғы төлем негізінде қолданылатын қызметтерге ақы төлеудің баламасы ретінде құрылған. Dropp цифрлық саудагерлерге ақша табудың жаңа моделін ұсынады, сонымен бірге тұтынушылардың транзакцияларының толық құпиялылығын сақтайды. Dropp-тың комиссиясы – 1 долларлық транзакция үшін 5 цент, ал барлық 5 доллардан жоғары транзакциялар үшін орташа комиссия 1% + 25 цент құрайды. Dropp қазіргі уақытта мобильді құрылғылар мен веб-браузерлерде қолдау көрсетіледі, сондай-ақ микротөлемдерді қабылдау үшін Shopify және WordPress қолданушыларына арналған плагиндері бар.
Flattr
Flattr – 2010 жылдың тамызында іске қосылған микротөлем (нақтырақ айтқанда, микродонат) жүйесі. Банктік операциялар мен қосымша шығындар тек қана алушының шоттарынан қаражат шығарылған кезде ғана қолданылады.
Жаматто
Jamatto – веб-сайттар мен баспагерлерге HTML кодына енгізу арқылы 1 центтей шағын төлемдерді қабылдауға мүмкіндік беретін микротөлемдер және микрожазылым жүйесі. Jamatto үш құрлықтағы газеттерде пайдаланылуда.
M-Coin
TIMWE ұсынатын M Coin қызметі пайдаланушыларға интернетте шағын төлемдер жасауға мүмкіндік береді. Пайдаланушының телефон шоті ұялы байланыс операторы арқылы төленеді.
PayPal-пен төлем жасау
PayPal MicroPayments – бұл пайдаланушының PayPal шотына төлемдерді есептейтін және 12 АҚШ долларынан кем сомадағы транзакцияларды жүзеге асыруға мүмкіндік беретін микротөлемдер жүйесі. 2013 жылдан бастап, қызмет тек белгілі бір валюталарда ғана қолжетімді. АҚШ шотынан жасалған микротөлем үшін PayPal алатын комиссия – бір транзакция үшін 5 цент, сондай-ақ транзакция сомасының 5 пайызын құрайды (кәдімгі PayPal комиссиясы 2,9% және үлкен сомалар үшін 30 цент).
Қалқыма
Swish – Швециядағы банк шоттары арасындағы төлем жүйесі. Ол негізінен адамдар арасындағы шағын, жылдам транзакциялар үшін жасалған, қолма-қол ақшаны пайдаланудың орнына (2010 жылдан бері Швецияда қолма-қол ақша қолданылуы азайды), бірақ несие картасын оқу құрылғысының бағасын төлегісі келмейтін спорт клубтары сияқты шағын кәсіпорындар да оны пайдаланады. Әрбір пайдаланушының жеке идентификаторы ретінде ұялы телефон нөмірі қолданылады және ол швед банкінде тіркелген болуы керек. Ақша жіберу үшін смартфон қосымшасы қолданылады, бірақ кез келген ұялы телефонды ақша алушы ретінде пайдалануға болады. Ең төменгі төлем сомасы – 1 SEK (шамамен 0,09 EUR), ал ең жоғарғысы – 10 000 SEK (шамамен 950 EUR), бірақ интернет-банкте алдын ала тіркелген транзакциялар үшін 150 000 SEK-қа дейін аударуға болады. Жеке тұлғалар үшін төлем әдетте тегін, бірақ ақша алушы ұйым болса, мысалы, спорт клубы немесе компания, 2 SEK төлем алынады, бұл спорт клубы шара кезінде кофе мен печенье сатса, айтарлықтай сома болып саналады. 2016 жылы Швеция халқының 50% Swish-ті пайдаланушы ретінде тіркелді, ол өте танымал болды. Норвегия мен Данияда Vipps және MobilePay сияқты шағын, жылдам жеке транзакциялар үшін тегін болатын ұқсас қосымшалар да кең таралды.
Тікен
Tikkie – ABN AMRO банкі басқаратын Нидерланды, Бельгия және Германиядағы голланд төлем жүйесі. Ол голланд банктік шоты және голланд, бельгиялық немесе неміс телефон нөмірі бар кез келген адамға қолжетімді. Бастапқыда ол достар арасында шығындарды бөлісуге арналған құрал ретінде таныстырылды, мысалы, бірлесіп саяхаттағанда немесе мейрамханада, кино билеттерін сатып алғанда, бірақ қазір жол ақысын немесе қоғамдық көліктегі кептеліс үшін төлем жасау сияқты бизнес-нұсқасы да бар. Сондай-ақ, мейрамхана нұсқасы бар, онда мейрамхана үстелде отырған әрбір адамға төлем талаптарын жібереді. Tikkie жеке транзакциялар үшін тегін (басқа банктердің клиенттері үшін де, өйткені голланд банктері әдетте транзакциялар үшін емес, жылдық қызмет көрсету үшін ақы алады), бірақ бизнес-клиенттер үшін транзакция құны бар. Tikkie төлем талабы – Нидерландыдағы көптеген банктер қолданатын iDeal төлем жүйесіне бағытталатын жасалған гиперсілтеме (оны QR-код ретінде де беруге болады). Егер төлеушінің мобильді құрылғысында голланд банкінің банктік қосымшасы орнатылған болса, Tikkie сілтемесі тікелей банктік қосымшаны ашады. Әйтпесе, төлемді веб-браузерде жасауға болады. Төлем талаптары Apple немесе Android мобильді қосымшасы арқылы жасалады және әдетте WhatsApp немесе Telegram сияқты хабар алмасу жүйелері арқылы жіберіледі. 2017 жылы 1 миллион пайдаланушы және аптасына 150 000 төлем талабы тіркелді. 2018 жылға қарай Tikkie аптасына 2 миллион пайдаланушы және 440 000 төлем талабы бар екенін хабарлады. 2019 жылға қарай пайдаланушылар саны шамамен 5 миллионға жетті, ал күн сайын 200 000 төлем талабы келіп түсті. Tikkie төлем талаптарының 50%-ы 1 сағат ішінде өтеледі, ал 80%-ы 24 сағат ішінде төленеді. 2017 жылы төлем талабының орташа сомасы 12 еуроны құрады. 2018 жылға қарай орташа төлем талабы 27,50 еуроға жетті. Жіберуші бір Tikkie арқылы 750 еуродан астам жібермейді, ал алушы 2500 еуродан астам қабылдамайды. Tikkie домендік атауы Tikkie.me, Tikkie.nl емес. Нидерландыда компаниялардың .nl домендік атауын пайдаланбауы сирек кездеседі, ал Tikkie Черногория домендік атауын пайдаланғандықтан кейбір фишингтік шабуылдардың сәтті болуына себеп болды.
Блендл
Blendle – әртүрлі газеттер мен журналдардан мақалаларды жинап, әр мақала үшін жеке төлем қабылдайтын онлайн жаңалықтар платформасы. Осы себепті Nieman Lab оны «жаңалықтар саласындағы микротөлемдерді енгізуші» деп сипаттаған. Blendle Нидерланды, Германия және АҚШ-та қызмет етеді.