Кіріспе

Иттердегі медициналық жағдай "ісіну"

Асқазанның кеңею-бұрылуы (GDV), сондай-ақ асқазанның кеңеюі, асқазанның аударылуы немесе асқазанның бұрылуы деп те аталады, – бұл иттерге әсер ететін медициналық жағдай, онда асқазан артық газ жиналу нәтижесінде шамадан тыс созылып, бұрылады. "Ісіну" сөзі көбінесе асқазанның бұрылмауы (тамақтанудан кейін болатын қалыпты жағдай) немесе GDV-ні білдірмей, газдың жиналуын атау үшін қолданылады. GDV – иттер үшін өмірге қауіпті жағдай, ол дереу емдеуді талап етеді. Бұл кейбір тұқымдарда жиі кездеседі; терең кеуделі тұқымдар ерекше тәуекелге ұшырайды. Емделгенімен, иттердегі өлім-жітім көрсеткіші 10-дан 60%-ға дейін жетеді. Хирургиялық араласу кезінде өлім-жітім 15-33% құрайды.

Симптомдары

Симптомдар басқа түрдегі қиындықтардан ажырату қиын болуы мүмкін. Ит жайсыз тұрып, көзге көрінетін себепсіз қатты ауырсыну сезімін білдіруі мүмкін. Басқа да мүмкін белгілерге іштің ширатылуы, әлсіздік, депрессия, тыныс алудың қиындауы, көп мөлшерде сілекей бөлу және құсусыз қайтару (өнімсіз құсу) жатады. GDV-ға шалдыққан көптеген иттерде жүрек аритмиясы байқалады (бір зерттеуде 40%). Иттердегі созылмалы GDV симптомдарына тәбет жоғалу, құсу және салмақ төмендеуі кіреді.

Себептер

Иттерде асқазанның кеңеюі мен бұрылысы (GDV) көптеген факторлардың салдарынан туындауы мүмкін, бірақ барлық жағдайларда алғышарт – қызбалақтың және асқазанның арасындағы сфинктердің жұмысындағы бұзылыс және пилорус арқылы шығудың тоқырауы. GDV дамуына қатысты кеңінен танылған факторлар: жасының ұлғаюы, тұқымы, кеуде қуысының терең және тар болуы, асқазанда кеңейетін кеспе тағамдарды (мысалы, құрғақ жем) жеу, шектен тыс тамақтану, жаттығудан бұрын немесе кейін қысқа мерзімде көп мөлшерде су ішу, сондай-ақ асқазан-ішек жүйесінің басқа да аурулары мен қолайсыздықтары. Иелері бақытты деп есептейтін иттерде ісіну қаупі төмендейді, ал қорқынышты деп есептейтін иттерде – артады. Бұл иттің мінез-құлқының асқазан-ішек жүйесінің жұмысына және қозғалғыштығына физиологиялық әсер етуіне байланысты болуы мүмкін. Сонымен қатар, ісінуге алып келетін жағдайлар салдарынан иттердің көңілі тоңуы/ыңғайсыздық сезінуі мүмкін. Ішек қабыну ауруы бар иттерде ісіну қаупі жоғарылауы мүмкін.

Тамақ факторлары

Бұрын иттерге тамақ бергенде ыдысын көтеру кеңес беріліп келген, бірақ бұл GDV қаупін арттыруы мүмкін. Күніне бір рет ғана тамақтану және бөлшектерінің мөлшері кішкентай тамақ жеу де GDV қаупін арттыруы мүмкін. Құрғақ ит тамағының құрамына қатысты жасалған бір зерттеуде астық, соя немесе жануар ақуыздарының ісіну қаупін арттырмағаны анықталды, бірақ қосылған майлар немесе майлы заттар мөлшері жоғары тамақтар ісіну қаупін арттырады, мүмкін, асқазанның босауының кешігуіне байланысты.

Патофизиология

Асқазан ас қорыту жолының бойлық осінің айналасында бұрылып, бұл volvulus деп аталады. Газдың ісінуі асқазан бұрылуына дейін немесе кейін пайда болуы мүмкін. Асқазанның екінші жағындағы көкбауыр, егер бұрылу оның қанмен қамтамасыз етілуін бұзса, зақымдануы мүмкін. Егер уақтылы емделмесе, ішек ауруына, перитонитке және токсикалық шоктан өлімге алып келуі мүмкін.

Диагностика

ГДВ диагнозы бірнеше факторларға сүйеніп қойылады. Тұқымы мен анамнезі көбінесе осы жағдайға күдік тудырады, ал физикалық тексеру кезінде құрсақтың кеңдеуі және іш қуысында газдың жиналуы (абдоминальді тимпания) көрінеді. Шок, әлсіз капиллярлық толтырылу, жүрек соғудың жиілеуі және пульстің нашарлауы сипатталатын сарғыш шырышты қабықтардың болуымен диагностикаланады. Егер ит жағдайы тұрақсыз болса, асқазанның қысымын төмендеткеннен кейін жасалатын рентген суреті (рентгенография) газбен толған асқазанды көрсетеді. Пилорус, қалыпты жағдайда асқазан денесінің ал жағында және оң жағында орналасқан, рентген суретінде асқазан денесінен жоғарырақ және орта сызықтың сол жағында болады, көбінесе жұмсақ тіндермен бөлініп, газға толы жеке қалта сияқты көрінеді ("қос көпіршік" белгісі). Қайталанудың алдын алу үшін, ішек қыбылуымен бірге хирургиялық ем жасалғанда, оң жаққа гастропексия жасалады. Бұл әдіс асқазан қабырғасын әртүрлі тәсілдермен дене қабырғасына берік бекітіп, болашақта іш қуысында бұрылудың алдын алады. Гастропексия жасаған иттерде асқазанның газбен толуы мүмкін болғанымен, асқазан вольвулының қайталануы едәуір төмендейді. Асқазан кеңеюіне және вольвулына операция жасалған 136 иттің арасында, гастропексия жасалған 6-сында қайталану оқиғасы тіркелді, ал қосымша операция жасалмаған 74-інің (54,5%) қайталағаны анықталды. Гастропексия GDV қаупі жоғары деп саналатын иттерде профилактикалық шара ретінде де қолданылады, оның ішінде бұрын эпизодтары болған, GDV-ге бейімделген асқазан-ішек аурулары бар, сондай-ақ бірінші туысы (ата-анасы немесе бауыры) осы ауруға шалданған иттерде де жасалады.

Болжам

Жедел емдеу қолайлы болжамның ең маңызды факторы болып табылады. Емдеуді 6 сағаттан артық кешіктіру немесе перитонит, сепсис, гипотония немесе диссеминантты интраваскулярлық коагуляцияның болуы жағымсыз прогностикалық көрсеткіштер болып табылады. "Ерте зерттеулер GDV (асқазанның кеңею-бұралуы) ауруы бар иттерде өлім-жітім көрсеткіші 33-68% аралығында болғанмен", 2007-2012 жылдар аралығындағы зерттеулер "өлім-жітім көрсеткіші 10-26,8% аралығында екенін көрсетті". Емдеуге қарамастан, өлім-жітім көрсеткіші 10-40% дейін жетеді. Жедел емдеу және пациенттің операция алдындағы жақсы тұрақтандырылуымен өлім-жітім көрсеткіші жалпы алғанда 10% дейін төмендейді (жолдама беру орталығында). Хирургиялық араласудан кейінгі жағымсыз прогностикалық көрсеткіштерге операциядан кейінгі жүрек аритмиясы, көкбауырды жою немесе ішінара асқазанды жоюмен бірге көкбауырды жою жатады. Операцияға дейінгі уақыттың ұзақтығы төменгі өлім-жітіммен байланысты болды, мүмкін, себебі бұл иттер операция алдында толыққанды сұйықтықтармен жандандырылды, осылайша процедурадан бұрын жүрек-қан тамырлары тұрақтандырылды. Шындығында, Ұлы Дания тұқымды иттерде GDV ауруына шалдығу қаупі өмір бойында 37% шамасында деп есептеледі. Стандартты пудельдер, ирландтық вольфхаундтар, неміс қысқа түкті пойнтерлері, неміс қойшылары және родезиялық риджбектер де осы денсаулық мәселесіне ұшырауы мүмкін. Басет-хаундтар мен дахшундтар кішкентай иттер үшін ең жоғары тәуекелге ие. "Симпсондар" анимациялық телесериалының "Өлім иті" атты эпизодында отбасылық иті Сантаның кішкентай көмекшісінде "бұрылған асқазан" пайда болады, соның салдарынан операция қажет болады.