Кіріспе
Жер атмосферасының төменгі қабаттарындағы көтерілетін ауа бағанасы – атмосфералық құбылыс. Термиялық бағана (немесе термаль) – атмосферадағы конвективтік ағым, жылу энергиясын тік жолмен тасымалдайтын, көтерілетін ауа массасы. Термальдар күн сәулесінен Жер бетінің теңсіз қызуынан пайда болады және конвекцияның, әсіресе атмосфералық конвекцияның мысалы болып табылады.
the atmospheric phenomenon
A thermal column (or thermal) is a rising mass of buoyant air, a convective current in the atmosphere, that transfers heat energy vertically. Thermals are created by the uneven heating of Earth's surface from solar radiation, and are an example of convection, specifically atmospheric convection.
Жердегі жылулық
Күн жерді жылытады, нәтижесінде жер бетіне жақын ауа да жылынады. Жер бетіндегі жылы ауа кеңейіп, айналасындағы ауадан жеңілдейді. Жеңіл ауа көтеріліп, биіктіктегі төмен қысымда кеңеюі салдарынан суынады. Ол қоршаған ауамен бірдей температураға, демек, тығыздыққа жеткенде көтерілуін тоқтатады. Термиялық ағынмен бірге, термиялық жоғары бағананы қоршап тұратын төмен қарай ағыс болады. Төмен қарай қозғалатын сыртқы ағыс, термиялық бағананың үстінде ығысқан салқын ауаның әсерінен туындайды. Термиялықтың мөлшері мен күші төменгі атмосфераның (тропосфераның) қасиеттеріне байланысты. Ауа салқын болғанда, жер ауаны қыздырып, жылы ауа көпіршіктерін жасайды, олар ыстық ауа шарлары сияқты көтеріле алады. Мұндай жағдайда ауа тұрақсыз деп есептеледі, себебі ол термиялық ағындардың пайда болуына жағдай жасайды. Егер жоғарыда жылы ауа қабаты болса, инверсия термиялық ағындардың биікке көтерілуіне кедергі келтіреді, ал ауа тұрақты болады, өйткені толыққанды термиялық ағындар қалыптаса алмайды. Термиялық ағындар көбінесе термиялық бағананың үстінде пайда болатын жеке-жеке кумуллы бұлттардың болуымен көрініс береді. Кумуллы бұлттар термиялық ағындағы ауаның көтеріліп, салқындауынан пайда болады, нәтижесінде ауадағы су буы көрінетін тамшыларға конденсацияланады. Егер тұрақты жел болса, термиялық ағындар мен оларға сәйкес келетін кумуллы бұлттар жел бағытына сәйкес қатарларға орналаса алады, мұны ұшқыштар мен жолсерушілер "бұлт көшелері" деп атайды. Конденсацияланған су жасырын жылу энергиясын бөліп, ауаның одан да биікке көтерілуіне мүмкіндік береді. Өте тұрақсыз ауа еркін конвекция деңгейіне (LFC) жетіп, үлкен биіктікке көтеріліп, көп мөлшерде суды конденсациялап, жаңбыр немесе тіпті нөсер жаудыратын конвекциялық бұлттарды қалыптастыра алады. Соңғысы кез келген ұшақ үшін қауіпті, олар арқылы немесе жақыннан ұшқанда. Термиялық ағындар – құстар мен жолсерушілердің көтерілу үшін пайдаланатын көптеген көтерілу көздерінің бірі.
Жерден тыс термалдар
Термальдық ағындар Күн жүйесінде басқа да жерлерде кездеседі. Мысалы, Марста термальдық ағындар көбінесе шаң дауылы түрінде көрінеді, олар су буының орнына шаңды көтереді. Күнде де термальдық ағындар байқалады, әдетте олар алтыбұрышты конвекциялық призмалар (Бенард жасушалары) құрайды.