Кіріспе
Ағылшын сахналық актері (1796–1852)
джаз бас-гитарист
the jazz bassist
Юниус Брутус Бут (1 мамыр 1796 – 30 қараша 1852) – ағылшын-американдық сахналық актер. Ол АҚШ президенті Авраам Линкольнге қатылған актер Джон Уилкс Буттың әкесі болды. Оның басқа балаларына 19-шы ғасырдың ортасы мен соңының ең көрнекті трагедиялық актері Эдвин Бут, актер және театр директоры Джуниус Брутус Бут кіші, сондай-ақ ақын және жазушы Азия Бут Кларк кіреді.
Ерте өмір және білім
Бут Ұлыбританияның Лондон қаласындағы Сент-Панкрас ауданында дүниеге келді. Ол Ричард Буттың, заңгер және американдықтардың мүддесін ынталы түрде қолдаушысының, және Джейн Элизабет Геймнің ұлы еді. Оның әкесінің әкесі Джон Бут – күміс шебер, ал әжесі Элизабет Уилкс – ағылшын радикал және саясаткер Джон Уилкстің туысы болған. Бут өсіп келе жатқанда, оның әкесі ұлын көптеген кәсіптерге баулуға тырысты. Бут балалық шағын еске түсіріп: «Менің бақылаушымдар алдымен баспаханаға, содан кейін сәулетші, одан соң мүсінші және модельдеуші, сосын заңгер, тіпті теңізші болуға дайындады, бірақ мен бәрінен мүсіншілік пен модельдеуді артық жақсы көрдім», – деді. 1811 жылдың 26 қыркүйегінде Сент-Леонард (Шордич) ауданындағы Сара Блэкбирд атты жалғыз әйел Уильям есімді ұл тауып алды. 1812 жылдың наурыз айында сотқа шақырылған ол: «Осы приходтың Сент-Леонард Шордич ауданындағы No. 1 Dove Row мекенжайында тұратын Джуниус Брутус Бут аталған баланың нағыз әкесі болып табылады», – деп мәлімдеді. Ол 1813 жылы, бала Кедейлер заңы бойынша приходқа жүктеме болған кезде, осыны ант беру арқылы куәлік ретінде қайталады, сонда Буттың мекенжайы Блумсберидегі Куин-стрит болған. 1814 жылдың тамызында Джуниус Брюссельдегі анасының үйінде Мари Кристин Аделаида Деланноймен танысты. Ол оны Лондонға алып келді, және олар 1815 жылдың 17 мамырында, оның 19 жасқа толуынан кейін үйленді. Олардың тұңғыш баласы Амелия Портия Аделаида Бут 1815 жылдың 5 қазанында дүниеге келді, бірақ 1816 жылдың 7 шілдесінде қайтыс болды. Балалық шағынан аман қалған олардың жалғыз баласы Ричард Джуниус Бут (1819–1868) болды.
Мансап
Буттың театрға деген қызығушылығы Ковент-Гарден театрында "Отелло" қойылымын көргеннен кейін туды. Атақ, байлық және еркіндік перспективалары жас Бутқа өте тартымды болды. Ол өте ерте жасынан актерлік талантын көрсетіп, 17 жасында театр карьерасын шешті. Ол Англияның көптеген кішкентай театрларында рөлдер ойнады және 1814 жылы Төменгі елдерге гастрольдік сапарға қатысты, келесі жылы Лондонға дебют жасады. Бут 1817 жылы Ковент-Гарден театрында Ричард III рөлінде ойнағаннан кейін Англияда ұлттық даңққа ие болды. Оның өнерін сыншылар сол кездегі Ұлыбританияның ең көрнекті трагедия актері Эдмунд Киннің өнерімен салыстырды. Екеуінің жақтастары, "Бутшылар" және "Киншілер" деп аталғандар, екеуі бірге ойнаған жерлерде кейде жанжал шығаратын. Бұл олардың бірге ойнауына бөгет болмады; Кин мен Бут 1817 жылдан 1821 жылға дейін Дрюри Лейн театрында бірнеше Шекспир пьесаларында ойнады. Содан кейін Кин Бутты өзіне қауіп деп санап, олардың екеуінің сол рөлдерді тағы да орындауы үшін жол табуға тырысты, қарсыласын басып озуды жоспарлады. Киннің ұзақ жылдар бойы сахнада болуы Бутты қарсыласымен үнемі салыстыруға себеп болды.
АҚШ-қа көшіп бару
1821 жылы Бут әйелі мен жас ұлын тастап, гүл сатушы қыз Мэри Энн Холмспен бірге АҚШ-қа эмиграциялады. Бут пен Холмс сол жылы үйленгендерін мәлімдеді. Бут тез арада Ричард III рөліне шақырылды. Бір жылдың ішінде Бут АҚШ-тың ең танымал актеріне айналды. Сыншы Уильям Винтер: «Оның артынан таңғажайып нәрсе ілесіп келеді. Оның есімін атағанда ешкім оята алмайтын құлшыныс оянады» (Смит 23) деді. Ол 30 жылдық актерлік мансабында елге танымал болды. Бут Балтимор, Бостон және Нью-Йорк қалаларына сапар шекті. Кейбір деректерге сәйкес, Джуниус Брут Буттың Орестті француз тілінде Нью-Орлеанда орындағаны үшін мақталғандығы туралы тұрақты, бірақ шындығына күмәнді аңыз бар. Театр директоры Ноа Ладлоу, ол Бутпен бірге американдық театрда ойнаған кезде, өзінің «Драмалық өмір, мен оны таптым» атты мемуарындағы 230-беттен бастап оқиғаның нақты жайларын баяндайды және: «Сондықтан, Бут мырзаның 1822 жылы Нью-Орлеандағы француз театрында Орестті француз тілінде ойнағаны туралы әңгіме, оның сол кейіпкерді ағылшын тілінде ойнағанынан туындаған қателік деп санаймын» деген қорытындыға келді. Алайда, Стивен М. Арчер Ладлоудың 1828 жылы Мобильде (Алабама штаты) болғанын, сондықтан бұл қойылымға қатыса алмағанын айтады. Вашингтондағы Фолгер Шекспир кітапханасында осы қойылымның екі хабарламасы сақталған, екеуі де француз тілінде. Буттың қызы Азия әкесінің француз тілін жетік білгенін және осы тақырыптағы бір мақаладан үзінді келтіргенін жазды. Алайда, мақалада Буттың француз тіліндегі айтылуының кемшіліктері атап көрсетілген. 1823 жылы Бут Нью-Йоркте Амброз Филлипстің ағылшын тіліндегі нұсқасында Мэри Энн Даффтың Гермиона рөлімен ойнады. 1825–1826 және 1836–1837 жылдары Бут туған Англиясына сапар жасады. Ол екінші сапарында бүкіл отбасын өзімен бірге алып кетті. Англияда болған кезде оның балаларының бірі, Генри Байрон, шешекке шалдығып қайтыс болды. 1831 жылы ол Балтимордағы Адельфи театрының директоры болды. Оның атағы өмірінің соңына дейін арта түсті; Уолт Уитман оны «қазіргі заманның ең ұлы актері» деп сипаттады. Холмспен, оның әйелі деп есептелген, қарым-қатынасы салыстырмалы түрде бақытты болғанымен, олардың төрт баласы қайтыс болды, үш баласы бір жылда (1833) холера эпидемиясы кезінде қайтыс болды. Сонымен қатар, ол ішімдікке құмар болды, бұл бүкіл отбасына әсер етті. Алкоголизм Буттың күтпеген және бейсауат болып кетуіне де себеп болды. Ол кейде сөздерін ұмытып, сахнада дүрбелең тудыратын. Гамлет қойылымы кезінде Бут кенеттен Офелиямен ойнап жатқан сахнадан шығып, баспалдаққа шапшаң көтеріліп, менеджері оны алып келмегенше, әтеш сияқты ырылдап, фонда тұрып алды. Бірде ол Ричмонд қаласында концертке шығып, бірнеше күнге қаладан жоғалып кетті. Ақырында, ол «Америка сахнасындағы ең ұлы актер» деп аталған «жапырылған, маскүнемдер» тобында табылған. Буттың ішімдікке құмартқылығы мен қатыгездігі сахнада жиі проблема тудырды. Бірнеше рет Ричард III-тегі басты рөлді ойнағанда, Ричмонд графының рөлін ойнаған актер Бут дуэль сахнасында тым агрессивті болған кезде сахнадан қашып кетті. Бір күні Бут Отелло рөлін ойнағанда, Дездемона рөлін ойнаған актрисаны Бут шөлмегімен басуға тырысқанда, басқа актерлер оны құтқаруға мәжбүр болды. Көп ұзамай Бутқа сенім артпай, оны қонақ үйдің бөлмесіне қамап, күзетші қойды. Ол әлі де жақын маңдағы мейрамханаға барып, ішіп-жеудің жолын табатын. Бірде театр директоры Бутты қойылым алдында киім ауыстыратын бөлмеге кіргізіп тастағанда, Бут сахна қызметкеріне сыртқа шығып, бір бөтелке виски сатып алу үшін пара берді. Сахна қызметкері есіктің алдында тұрғанда, Бут кілт тесігіне сусын құяды да, бөтелкеден виски ішеді. Буттың сахнадан тыс жердегі зорлық-зомбылық әрекеттері де байқауға тұрарлық. 1838 жылы Чарльстонда Бут мас күйінде досы Том Флиннге от жағып, темірмен шабуыл жасады. Өзін-өзі қорғау үшін Флинн Буттың бетіне ұрып, мұрнын сындырып, актердің бейнесі мен даусын мәңгілікке өзгертті. Бут Джексоннан кешірім сұрады, бірақ олар дос болғандықтан, «қорқыту» Буттың әзіл жасауға тырысуы болуы мүмкін. Он жылдан кейін Буттың ұлы Джон Уилкс президент Линкольнді өлтірді.
Booth was quickly hired to play Richard III. In less than a year, Booth became the most prominent actor in the United States. Critic William Winter said, "He was followed as a marvel. Mention of his name stirred an enthusiasm no other could awaken" (Smith 23). He embarked upon a 30 year acting career that made him famous throughout the country. Booth traveled to Baltimore, Boston, and New York. A persistent story, but apocryphal according to some sources, is that Junius Brutus Booth was acclaimed for performing Orestes in the French language in New Orleans. Theatrical manager Noah Ludlow, who was performing with Booth at the time at the American theatre there, recounts the actual events starting on page 230 of his memoir Dramatic Life As I Found It and concludes: "Therefore, I consider the story of Mr. Booth having performed Orestes in the French language, on the French stage, altogether a mistake arising from his having acted that character in the French theatre of New Orleans in 1822, but in the English language." However, Stephen M. Archer notes that Ludlow was in Mobile, Alabama, in 1828, so was not present for this performance. The Folger Shakespeare Library in Washington, DC, has two playbills from the production and both are in French. Booth's daughter Asia wrote that her father spoke fluent French and cited a review on the subject. The review was not oblivious to the fact that Booth's French pronunciation was less than perfect, however. In 1823, Booth did the role in New York in the English adaptation by Ambrose Philips with Mary Ann Duff as Hermione. In 1825–1826 and 1836–1837, Booth made tours of his native England. He took his whole family with him for the second of these. During their stay in England, one of his children, Henry Byron, succumbed to smallpox. By 1831, he had become the manager of the Adelphi Theatre in Baltimore. His acclaim continued to grow throughout the rest of his life; Walt Whitman described him as "the grandest histrion of modern times." Although his relationship with Holmes, his supposed wife, was relatively happy, four of their children died, three in the same year (1833), when epidemics of cholera occurred. In addition, he suffered from alcoholism, which had an effect on the entire family. Booth's alcoholism also caused him to become increasingly unpredictable and reckless. He would drop lines, miss scenes, and cause chaos onstage. During a performance of Hamlet, Booth suddenly left the scene he was playing with Ophelia, scurried up a ladder, and perched up in the backdrops crowing like a rooster until his manager retrieved him. He was once booked for a sold out performance in Richmond, then disappeared from town for several days. Eventually, he was found with "ragged, besotted wretches, the greatest actor on the American stage." Booth's alcoholism and violent nature often caused problems onstage during his performances. On several occasions, when he played the title character in Richard III, the actor playing the Earl of Richmond fled the stage when Booth became too aggressive during their dueling scene. One night, when Booth was appearing as Othello, the actress playing Desdemona had to be rescued by other cast members when Booth tried to genuinely suffocate her with a pillow. Booth soon became so unreliable that he had to be locked into his hotel rooms with a guard standing watch. Often, he would still find ways of escaping to drink at a nearby tavern. Once, when a theater manager locked Booth in his dressing room before a performance, Booth bribed a stage hand to go out and buy a bottle of whiskey. As the stage hand stood outside the door, Booth stuck a drinking straw through the keyhole and sipped whiskey from the bottle. Booth's violent behavior offstage was notable as well. In Charleston, in 1838, Booth was so intoxicated that he attacked a friend, Tom Flynn, with a fireplace andiron. To defend himself, Flynn hit Booth in the face, breaking his nose and forever altering the actor's profile and voice. Booth apologized to Jackson, though since he and Jackson were friends, the "threat" likely was Booth's clumsy attempt at a joke. Decades later, Booth's son, John Wilkes, assassinated President Abraham Lincoln.
Кейінгі өмірі
1852 жылы Бут Эдвин және Джуниус-младший ұлдарымен Калифорнияда гастрольдік сапарда болды. Олар Сан-Франциско мен Сакраментода өнер көрсетті, онда шектен тыс жаңбырлар театрларды жапқан ғана емес, сонымен қатар азық-түлік қорын да қысқартып жіберді. Инфляция күрт өсті, және Буттар бір тиын да таппай Сан-Францискоға қайтып келді. 1 қазанда ол Сан-Францискодан екі ұлынан да бөлек кетіп қалды. (Джуниус-младший бұрыннан сол жерде тұрып жатқан, ал Эдвин Солтүстік Калифорниядағы түрлі орындарда өздігінен өнер көрсетіп, жол ашты.) Бут алғашқы әйеліне Англиядан кеткен кезде, бірнеше жыл бойы Америка Құрама Штаттарын аралайтынын, бірақ оған және жас ұлы Ричардқа қаржылай көмектесетінін айтқан еді. Бірақ Буттың әпкесі мен күйеуі кейін Англиядан балаларымен бірге келіп, оның американдық отбасы туралы сыр бермеу үшін баспана мен күтімді талап етті. Бірнеше жылдан соң бұл жағдай қаржылық тұрғыдан шыдай алмайтын болды, сондықтан Бут әйеліне ақша жіберуді тоқтатты. Бұл Аделаиданы ұлын Балтиморға жіберуге итермеледі. Үш жыл бойы Бут оны жалғыз өмір сүріп жатыр деп алдады, бірақ ақырында Ричард шындықты білді. Ол анасына хабар жіберді, ол 1846 жылдың желтоқсан айында Балтиморға келді және наурыз айында сапардан оралған Бутпен кездесті. Мэриленд штатында үш жыл тұрғаннан кейін, ол 1851 жылдың ақпан айында ажырасуға қол жеткізді. 1851 жылдың 10 мамырында, 10 баласының ең кішісі 11 жасқа толған Бут, Мэри Энн Холмске заңды түрде үйленді.
Өлім
1852 жылы Нью-Орлеаннан Цинциннатиге кемемен саяхаттап бара жатқанда Бутқа қатты қызба ұстады, бұл лас өзен суын ішуден болуы мүмкін. Кемеде дәрігер болған жоқ, және ол 1852 жылдың 30 қарашасында Луисвилл қаласының жанында, кемеде қайтыс болды. Буттың әйелі Мэри Энн денесін алу үшін Цинциннатиге жалғыз барып келді. Бут Балтимордағы Грин Маунт зиратында жерленген.
Мұра
1981 жылы Джуниус Брутус Бут Америка Театр Даңқы залының мүшесі ретінде қабылданы.
Популярлы мәдениеттегі суреттер
Роберт Уорвик "Фермер әйел алады" (1935) фильмінде Джуниус Брут Бутты сомдады. Реймонд Масси "Ойыншылардың ханзадасы" (1955) фильмінде Джуниус Брут Бутты сомдады. Франк Лангелла Остин Пендлтонның "Бут" (1994) пьесасында Джуниус Брут Бутты сомдады. Том Сесма "Тирандар" (2023) түпнұсқа музыкалық туындысында Джуниус Брут Бутты ойнады, ол Вашингтондағы Ұлттық мұрағат мұражайында қойылды.