Кіріспе

Ұзындығы бойымен қысымға төтеп беруге арналған құрылымдық элемент.

Сүйекше – инженерлік, авиация, архитектура және анатомия салаларында кеңінен қолданылатын құрылымдық элемент. Сүйекшелер көбінесе бойлық қысымға қарсы тұру арқылы жұмыс істейді, бірақ сонымен қатар керілу күшіне де төтеп бере алады.

Адамның анатомиясы

Қалқаншаның бір бөлігі – жауырын сүйегі мен кеуде сүйегі арасында тірек ретінде қызмет етуі, әйтпесе қолды кеудеге жақындататын күштерге қарсы тұрады. Қолды кеудеден алыс ұстау оның қозғалыс диапазоны үшін маңызды. Қалқаншаның толық жоқтығы клидокраниалдық дистоз жағдайында кездесуі мүмкін, ал иықтардың орта сызыққа аномальді жақын орналасуы – қалқаншаның тірек ретіндегі маңыздылығын көрсетеді.

Сәулет және құрылыс

Strut – ағаш қаңқалы құрылымдарда бағанадан жеңіл тіректер үшін қолданылатын жиі кездесетін атау. Көбінесе мұндай тіректер шатыр конструкциясында байламнан немесе бас бағанадан негізгі қиғаш қабырғаға дейін орналасады. Тіректер тік немесе көлбеу (осы жағдайда бұрышты, еңкейтілген немесе қисық деп аталады) болуы мүмкін, сондай-ақ түзу немесе иілулі болуы мүмкін. Ұлыбританияда "strut" әдетте, аз күш түсетін элементтерді білдіреді: бас бағана шатыр қабырғасын ұстаса, бас тірек мұны істемейді, екінші бағана тақтайшаны ұстаса, екінші тірек мұны істемейді, тәж бағанасы тәж тақтайшасын ұстаса, тәж тірегі мұны істемейді. Еден қабырғалары арасындағы тіреу немесе бекіту еден жүйесіне қосымша беріктік сыйлайды. Тіректер өз ұзындығы бағытында сыртқа қарай қолдау көрсетеді, бұл екі басқа элементті бөліп тұруға мүмкіндік береді, байланыстың кері функциясын орындайды. Құбыр жүйелерінде тіректер компоненттің бір бағыттағы қозғалысын шектейді, ал екінші бағытта қозғалуына немесе жирылуына мүмкіндік береді. Болаттан, алюминийден немесе талшықты пластиктен жасалған тірек арналары құрылыс саласында кеңінен қолданылады және кабельдік лотоктарды, кабельдерді басқарудың басқа түрлерін және құбырларды қолдау жүйелерін орнатуда жиі қолданылады.

Ұшақ

Бастапқы ұшақтарда негізгі функционалдық ұшақ корпусын нығайту және қатайту үшін, кейде тіпті оны құру үшін, түрлі-түрлі тіректер мен сымдар кеңінен қолданылды. 1920-1930 жылдар аралығында олар төмен кедергілі консольді конструкция пайдасына қолданыстан шығарылды. Көптеген ұшақтардың тіректер негізінен қысыммен жүктеледі, ал сымдар кернеуге төтеп береді. Көтергіш тіректер ауысу кезеңінде жиі қолданыла бастады және бүгінгі күні өнімділік талаптары жоғары емес кіші ұшақтарда қолданылуда. Әдетте, олар жоғары қанатты монопландарға орнатылады және ұшу кезінде кернеуге түседі. Тіректер, сондай-ақ, қозғалтқыштарды, қону шассилерін және басқа да жүктерді орнату үшін, таза құрылымдық мақсатта да кеңінен қолданылған. Артқа қайырылатын қону шассилерінің майлы амортизаторлары әлі де "Олео тіректері" деп аталады.

Автомобильдер

Автомобиль шассиінің құрамдас бөліктері ретінде, тіреулер шассиді және/немесе кузовды нығайту үшін пассивті тіреулер немесе аспаның белсенді компоненттері болуы мүмкін. Белсенді құрылымның мысалы автомобиль аспасындағы спиральді амортизатор болуы мүмкін. Спиральді амортизатор амортизатор мен серіппені бір құрылғыда біріктіреді. Автомобиль аспасындағы ең көп таралған тіреу түрі – Макферсон тіреуі. Макферсон тіректерін автоөндірушілер көбінесе төрт жиналған толық жиынтық ретінде сатып алады. Оларды өндірушілердің өз құрастыру операцияларының бөлігі ретінде автомобиль кузовына орнатуға болады. Макферсон тіреуі амортизатордың негізгі функциясын (демпфер ретінде) қысу осінің бойымен емес, оған перпендикуляр бағыттағы жүктемелерді қабылдау мүмкіндігімен біріктіреді, бұл сырғанамалы тіректі аспаға ұқсас, осылайша жоғарғы аспа тірегінің қажеттілігін жояды. Осының салдарынан тіреудің конструкциясы мықтырақ болуы керек, және осындай жүктемелерді бекіту үшін орта тұсына жақын орналасқан бекіткіштер болуы керек. Ауалы аспаларда қолданылатын тағы бір кең таралған тіреу түрі – ауалы тіреу, ол амортизаторды ауа серіппесімен біріктіреді және спиральді амортизатор сияқты конструкцияланған болуы мүмкін. Олар көптеген аспа түрлерінде қолданылады, соның ішінде балкалы осьтер және Макферсон тірегінің конструкциясы. Көлік құралдарына қатысты тіреулер "жүк көтеретін" қолданыстарда қолданылады, мысалы, тас жол және жолдан тыс аспалар, автомобиль капотын және артқы жағын ұстау, тіпті ұшақ қанаттарын қолдау үшін де пайдаланылады. Көптеген тіреулерде подшипник болады, бірақ тек тіреулер рульдік механизм ретінде жұмыс істеген жағдайларда ғана. Мұндай тіреулерде подшипник тозуға шалынатын элемент болып табылады, себебі ол үнемі дірілге ұшырайды және оның жағдайы дөңгелектің теңдестірілуі мен рульдік жауапты көрсетеді. Көлік аспасында тіреулер көбінесе спиральді амортизатор мен амортизатордан тұратын жиынтық болып табылады. Спиральді амортизаторды қысылатын жүктеме тасушы ретінде пайдаланудың басқа нұсқаларына қысыммен сақталатын азот газы арқылы қолдау және бойлық қысылу/кеңеюді немесе демпферлеуді қамтамасыз етпейтін қатты (қатты осьті) қолдау жатады.

Тарих

1970-ші жылдары автоөндірушілер үлкен артқы дөңгелекті көліктерден отынды тиімдірек пайдаланатын алдыңғы дөңгелекті көліктерге көшкен кезде тіреулер пайда болды. Жаңа үлгідегі көліктерге қарай бүкіл аспа жүйесі өзгертілді. Жаңа көліктердің дизайны дәстүрлі жүйеге, яғни қысқа және ұзақ қолды аспа жүйелеріне жеткілікті орын қалдырмады. Осының салдарынан MacPherson тіреу жүйесі барлық автомобильдер үшін – алдыңғы және артқы дөңгелекті көліктер үшін де жаңа стандартқа айналды. MacPherson тіреу жүйесіне бұрынғы үлгілердегідей жоғарғы бақылау қолдары, саймандар немесе айналу білігі қажет емес.

Көлік құралдарындағы опциялар

Көлiк құралдарында пружиналар мен амортизаторларды бөлетін бөлшектер міндетті түрде қажет емес, ал амортизаторлар салмақты көтермейді. Сондай-ақ, кейбір көліктерде тек бір осьте ғана бір жұп тірек орнатылып, екінші осінде амортизаторлар мен пружиналар бөлек қолданылады. Мұндай жалғыз тіректердің көпшілігі MacPherson тірегі болып табылады. Мұндай таңдаулар бастапқы құн, өнімділік және басқа да факторлардың арасалмақтылығы сияқты әртүрлі себептермен жасалады. Кейбір көліктерде тек амортизаторларды қолданатын "қос тірек" аспасы қолданылады. Спорттық автомобильдер көбінесе осы аспа түрін жақсы көреді, алайда Porsche 911 дәстүрлі тіректі таңдайды.

Сақтау

Амортизаторлар аспаны дұрыс бағытта ұстап қана қоймай, көптеген басқа да функцияларды атқарады. Амортизаторлардың жарамсыз болып бара жатқанын тексеру үшін, дөңгелектің екі жағына барып, көлікті жоғары-төмен секіріңіз. Көлікті төмен қарай итергенде, оның орнына оралуына мүмкіндік беріңіз. Егер көлік бірнеше рет секіріп тұрса, оны механикке ауыстыруға апаруды қарастырыңыз. Сондай-ақ, амортизатордан май ағып тұр ма екенін тексеріңіз. Жаман амортизаторлар дөңгелектің сынғануына, шинаның тегіс болуына, рульдің бұзылуына, пружиналардың сынғануына, буындардың зақымдануына және аспаптың көптеген басқа да проблемаларына әкелуі мүмкін. Жаман амортизаторлармен көлік жүргізер алдында мұның бәрін есте сақтаңыз.