Кіріспе

Венадағы зообақ Шёнбрунн зообағы (link=no; сонымен қатар Вена зообағы деп те аталады) – Австрияның Вена қаласында орналасқан 17 гектар (42 акр) зообақ. 1752 жылы құрылған, ол әлемдегі әлі күнге дейін жұмыс істеп тұрған ең көне зообақ. Бұл ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген, Шёнбрунн сарайының бақтарының бір бөлігі. Жыл сайын шамамен 2 миллионнан астам адам келеді. 2021 жылғы мәлімет бойынша, зообақта 707 түрлі жануардың 8 250-ге жуық өкілі бар. Басты тартымдылықтарының бірі – алып пандалар, оларды әлемдегі бар болғаны 27 зообақта ғана көруге болады. Зоолог Стефан Херинг Хагенбек 2019 жылдан бері зообақтың директоры қызметін атқарып келеді.

Құрылтай және алғашқы жылдары

Шёнбрунн зообағының идеясын сол кездегі Габсбург монархиясының императрицасы Мария Терезияның күйеуі Франциск Стефан Лотринский ойлап тапқан. 1745 жылы Франциск Стефан архитектор Жан Николас Жадот де Виль Иссиге Габсбург-Лореннің Шёнбрунндағы жазғы резиденциясындағы саябақтағы аңдар бағын жобалауды тапсырды. Саябақта 12 қоршау салынды, олардың әрқайсысында жануарларға арналған бірдей өлшемдегі құрылыстар және алдында бағы бар әкімшілік ғимараты болды. Кейіннен көл мен екі аула қосылды. Аңдар бағы құрылысы аяқталғаннан кейін, шамамен бір жыл өткен соң, 1752 жылғы жазда қонақтарға таныстырылды. Соңғы аяқталған бөлігі – 1759 жылы таңғы ас ішуге және әлеуметтік жиындар өткізуге арналған бөлме ретінде жасалған, нысанның ортасындағы сегізбұрышты павильон. Ол бүгінгі күнге дейін зообақтың тарихи орталығы болып табылады. 1949 жылдан бері ол мейрамхана ретінде пайдаланылуда. Алғашқы піл 1770 жылы Шёнбрунн зообағына келді, ал 1781 жылы қасқырлар мен аюлар алғашқы жыртқыш жануарлардың бірі болды. 1800 жыл шамасында алғашқы ақ аюлар, ірі мысықтар, гиеналар және кенгурулар, сондай-ақ тағы бір жұп азиялық пілдер келді. Бастапқыда аңдар бағы императорлық отбасының пайдалануына берілген, бірақ кейін мектептерге де, дипломаттар мен жеке қонақтарға да зообаққа баруға рұқсат етілді. 1778 жылы аңдар бағы, сарай және саябақ «жақсы киінген адамдарға» (алғашқыда тек сенбі күндері) ашылды. Экзотикалық жануарлар Вена және айналасындағы аймақтардан ғана емес, басқа елдерден де көптеген келушілерді қызықтырды. Осы кезде зообақ күн сайын келушілерге есігін ашты, ал алғашқы егжей-тегжейлі сипаттамалар мен зообақтар жөніндегі нұсқаулықтар жазыла бастады.

XIX ғасырда

Шенбрунн зообагы 1828 жылы Мысыр вице-патшасынан алғашқы жирафты сыйлық ретінде алды. Оның келуі Венада шын құмарлықты тудырып, сәнге, қолөнерге және әлеуметтік өмірге әсер етті. Жираф бейнесімен киім-кешек, аяқ киім, ыдыс-аяқ, шаш үлгілері, парфюм, пьеса және екі жираф стиліндегі музыкалық шығарма жаратылды. 19 ғасырдың соңында зообақтың келбеті айтарлықтай өзгерді. Алоис Краус 1879 жылдан 1919 жылдың басына дейін зообақты басқарды. Ол 2020 жылдың қаңтарында қызметке тағайындалды.

Көрмелер

Полярлық аюлар экспозициясы Франц-Иосиф аралдарында орналасқан, онда су астында жүзіп жүрген аюларды көруге мүмкіндік беретін бассейн бар. Құрылыстың ауданы 1700 шаршы метрді құрайды. Атауы Аустрия-Мажарстанның Арктикаға жасаған табысты экспедициясына құрмет көрсету үшін берілген. Келушілер орталығы, «Полярлық күмбез» деп аталады, «Polar Bears International» ұйымымен «Арктикалық елші орталығы» деп тағайындалды. Оңтүстік Америка теңіз арыстаны «Поляриум» экспозициясының сыртында орналасқан. Ішінде корольдік пингвиндер мен солтүстік рокхоппер пингвиндері орналасқан, олар үшін туған жерлердің маусымдық жарық және климат жағдайлары модельдеу арқылы жасалған, температура шамамен 10°C, ал су температурасы 8°C. «Жаңбырлы ормандар үйі» 2002 жылы, зообақтың 250 жылдығында ашылды. Шыны үйдің ішінде Оңтүстік-Шығыс Азияның жаңбырлы орманының тау беткейінің көшірмесі орналасқан. Бұл жерде, басқалармен қатар, сирек кездесетін солтүстік өзен террапины, Азияның кішкентай тырнақты сойқылары, әртүрлі құстар, ұшқан түлкілер және Фиджи жолақты игуаналары бар. Жыл бойы температура кемінде 25°C және ылғалдылық 80% деңгейінде ұсталады. Қазір «ORANG.» деп аталады. 19 ғасырда император Франц I тұсында салынған және 1920 жылдан бастап киностудия ретінде пайдаланылған алғашқы пальма үйі 2009 жылы қайта жаңартылды және содан бері орангутандардың мекені болып табылады. «Ателье Нонья» кафе-ресторанында Ноньяның, ана орангутанның, туындыларының көшірмелері қойылған. Нонья 1990 жылдары оған сыйланған бояулар мен щеткалармен салған суреттерімен танымал. «Инсектариум» 2005 жылы ашылды және 14 террариумда жәндіктер ұсталады. «Аквариум және террариум» павильонына крокодилдер павильоны арқылы кіруге болады. Аквариумда пираньялар, арыстан балықтары, морейлер мен шашақтар, сондай-ақ Үнді-Тынық мұхитынан жүздеген балық бар үлкен коралл рифі орналасқан. Шенбрунн зообағында әлемдегі ең көп медуза түрлері бар. Арапаималары бар туннельдік аквариум келушілерді жыландар, игуаналар, Альдабраның алып тасбақалары және басқа да бауырымен жорғалаушылар тұратын террариум ғимаратына алып кіреді. 1722 жылы салынған екі қабатты Төменгі Инн аңғарындағы бір құрылымды ферма – «Хайдачхоф» – тізімделген ғимарат, ол Тирольдегі Бранденбергтегі бастапқы орнынан демонтаждаланып, зообақта қайта құрылды. Содан бері осы мал төлқұжаттарында құрып бара жатқан мал тұқымдары: Тукс-Зиллертал, Пустерталер Шпринцен, Норикер жылқылары, Каринф қойлары, Браунви, Тауэрншек ешкілері және Сульмталер тауықтары ұсталады. «Табиғатты ашу жолы» – Тироль фермасынан (Tirolerhof) ағаштардың шатырына дейін 10 метрге дейін созылатын жол, бұл келушілерге жергілікті құстарды байқауға мүмкіндік береді. Орман жолы жергілікті бауырымен жорғалаушылар мен қосмекенділер мекендейтін ашық террариумдардан өтеді. Жергілікті балықтар әлемі «Су жағасында» (Am Wasser) бөліміндегі үлкен аквариумдарда ұсынылған. Оңтүстік Америка паркінде ірі қарақұмық, капибара, бразилиялық тапир, викунья және үлкен рея сияқты жануарлар бірге ұсталады. Сыртқы аумақ қыраттар мен көлдермен бірге Пампас пейзажына ұқсайды. Жақын маңдағы «Үй жануарлары паркінде» келушілермен араласуға рұқсат етілген экспедициялық шошқалар сияқты кішкентай үй жануарлары бар. «Үлкен мысықтар үйі» Амур жолбарысы мен Сібір жолбарысының тұратын жабық қоршауларға алып келеді. Әр түрдің жасырынбаға арналған көтерілген платформалары, тоғандары мен бұталары бар ғимаратқа іргелес үлкен абаттандырылған ашық аумақтан ләззат ала алады. Гепардтардың қоршауы Гельмут Пехланердің тапқырлығының мысалы ретінде жиі айтылады. 1994 жылы ол асфальтталған келушілер аймағын ашық ландшафтқа айналдырды, бұл келушілерге ескі камералардан жануарларды байқауға мүмкіндік берді. «Құстар үйі», екі ашық зал әртүрлі ландшафттар мен олардың туған жердегі жануарларын ұсынады: Африка саваннасы және Оңтүстік Америка тропиктері, өсімдіктердің шалғай ормандарында ондаған құстармен. Орталық залда зообақтың Линней екі саусақты жалқау жануары мекендейді. Бұл үйде сәнді тышқандар, Гамбияның қапшық тышқандары және Солтүстік Лусонның алып бұлт тышқандары тұрады. Күндіз-түні жұмыс істейтін арнайы жарықтандыру жүйесі орнатылған, осылайша келушілер түнгі кеміргіштердің көтерілуін, суға түсуін және шұңқыр қазуын бақылай алады. 1841 жылы салынған тарихи «Маймыл үйі» 2012 жылы екі рет қайта жөндеуден (1906, 1930) кейін толықтай жаңартылды және корольдік колобустар, суырлар, қызыл жақтаулы лемурлар, пигмей мармозеттер, жалпы сойыл мартықтар, император тамариндері және Гельди мармозеттерінің мекені болып табылады. Екі үнді мүйізтұмсығы 6000 шаршы метрлік «Мүйізтұмсықтар паркінде» Азияға тән басқа да түрлермен, мысалы, нилгайлар, индокитайлық сика бұғылары және қара бұғылармен бірге тұрады. Тарихи «Жираф үйі» 2017 жылы қайта жаңартылды. Жирафтарға қыс айларында көбірек орын беру үшін ғимараттың арт жағына консервациялық талаптарға сәйкес қыс бағы қосылды. Шатырға енгізілген фотоэлектрлік жүйе қоршауға қажетті барлық электр энергиясын өндіреді. Қойманың ішкі қабатындағы қиыршық тас күндіз жиналған жылуды түнгі жылуға айналдырады. Бұл технологияларды қолданғаны үшін зообаққа Вена қаласының экологиялық сыйлығы табысталды. «Шығыс Африка үйі» жирафтармен бірге мекендейтін, мысалы, жалпы ергежейлі мангустар мен Декен мүйізқұстары, олар табиғатта бірге азықтанады, және жирафтармен бірге сыртқы қоршауда тұратын оңтүстік жер шары мүйізқұстары сияқты кішкентай жануарлардың мекені болып табылады. «Шөл үйі» зообақтың кіреберісінде, «Пальма үйінің» қарамағында орналасқан. Шөл мекеніндегі айналма жол келешектерге жылан, жалаңаяқ тышқан, түрлі-түсті құстар және шөлдің басқа да жаратылыстарын көрсетеді. Ботаникалық бағыт қақтус және басқа да суккуленттерге бағытталған.

Үлкен пандалар

Шенбрунн зообағы – Еуропадағы гигант пандаларды көрсете алатын аз ғана зообақтардың бірі. 2003 жылы аналық Янь Янь (阳阳 ‘Күн сәулесі’) және аталық Лонг Хуэй (龙辉 ‘Айдардың белгісі’) келді және сәтті көбейтуімен белгілі. 2007 жылдың 23 тамызында Янь Янь Еуропада жасанды ұрықтандыру емес, табиғи жолмен туған алғашқы панда баласын (еркек) дүниеге әкелді. Қытай дәстүріне сәйкес, ол туылғаннан кейін 100 күн өткен соң Фу Лонг (福龙, ‘Бақытты Айдар’) деп аталды. Екінші панда баласы, де сондай-ақ еркек, 2010 жылдың 23 тамызында Фу Лонгтың туғанына дәл үш жыл өткен соң Шенбруннда дүниеге келді. Ол Фу Ху (福虎, ‘Бақытты Жолбарыс’) деп аталды. 2013 жылдың 14 тамызында үшінші панда баласы, тағы да еркек туды. Оны Фу Бао (福豹) деп атады, бұл ‘Бақытты Барс’ дегенді білдіреді. Осы жануарлардан кейін 2016 жылдың 7 тамызында егіздер дүниеге келді, олар Фу Фэн (福凤 ‘Бақытты Феникс’) және Фу Бан (福伴 ‘Бақытты Серік’) деп аталды. Янь Янь – күзетшілердің көмегінсіз егіздерді өрге шаға алған тұтқындықтағы алғашқы панда. Балапандар екі жасқа келгенде Қытайдағы зообақтарға немесе панда өсіру орталықтарына жіберілді. Лонг Хуэй 2016 жылдың желтоқсанында ісік салдарынан қайтыс болды. 2019 жылдың сәуір айында жаңа аталық панда, Юань Юань зообаққа келді.

Жабайы табиғатты қорғау және зерттеу

Шёнбрунн зообагы жабайы табиғатты сақтау мақсатында халықаралық көбейту бағдарламаларына қатысады. EAZA Ex situ бағдарламасы шеңберінде оңтүстік және солтүстік тасқын пингвиндерінің, сондай-ақ Фиджи жолақты игуанасының тұқымдық тізімін жүргізуге жауапты.

Үлкен пандалар жабайы табиғатты қорғау жобасы

Шонбрунн зообагы алып пандаларды қорғау жөніндегі күш-жігерінде Қытайдың жабайы табиғатты қорғау қауымдастығымен (CWCA) ынтымақтастық етеді. Бірлескен зерттеу шаралары, пандаларды сақтау мақсатында көбейту, жүйелі оқу курстары, панда қорықтарын құру және бамбук ормандарын қайта өсіру – бұл жобаның ең маңызды тіректері саналады.

Солтүстік аққабақ ибис жабайы табиғатты қорғау жобасы

Шёнбрунн зообағы – Еуропалық Life+ жобасы аясында солтүстік жалпақтімкен құсын қайта қалпына келтіру үшін жұмыс істейтін команданың серіктесі. Бұл өте сирек кездесетін құстың зообақтар мен жануарлар парктерінде шабақтарынан шыққан балапандарына адамдар тәрбиеші болады, содан кейін олар жеңіл ұшақтардың көмегімен құстарға қыстауға қолайлы жерге қалай бару керектігін үйретеді.

Солтүстік өзен террапины Жабайы табиғатты қорғау жобасы

Солтүстік өзен террапиндары әлемдегі ең сирек кездесетін үш түрдің біріне жатады. Шенбрунн зообағы 2010 жылы бұл террапиндерді тұтқындықта сәтті көбейтуге алғашқы болып қол жеткізді. Зообақ маңызды көбейту жұмыстарын жүргізумен қатар, Бангладеште құтқару миссиясын да бастады.

Мұзды аюлар Жабайы табиғатты қорғау жобасы

Жануарлар бағы ақ аюларды сақтауға бағытталған "Polar Bears International" (PBI) ұйымын қолдайды. PBI ақ аюлардың табиғи ортасында қалай өмір сүретінін зерттейді. Жабайы жануарларға орнатылған қабылдағыштар олардың қозғалыс жолдарын қадағалауға мүмкіндік береді, және бұл жолдар мұздың жоғалуына байланысты өзгерген.

Барбариялық маймылдар Жабайы табиғатты қорғау жобасы

Зообақ Мароккодағы Барбарий макакасын тану және сақтау (BMAC) жобасын да қолдайды, ол басқа нәрселермен қатар, білім беру бағдарламаларын жүргізеді және заңсыз ұсталған Барбарий макакаларын табиғи ортасына қайта оралту жұмыстарын жүзеге асыруда.

Бразилиялық тапирлер жабайы табиғатты қорғау жобасы

Оңтүстік Америкадағы Пантанал аймағында жүргізіліп жатқан зерттеу жобасының аясында, мойнына тағылған радио жабдықтары тапирлердің тірі қалуы үшін не қажет екені туралы мәліметтер ұсынады. Жоба сондай-ақ жергілікті тұрғындарды жануарлар әлемі туралы хабардар етеді.

Көлдікті торналар Жабайы табиғатты қорғау жобасы

Еуропалық батқа тасбақалары – Австрияда туған жерінен табылған жалғыз тасбақа түрі. Зообақ Австриядағы соңғы толыққанды популяциясы қоныстанған Дунай-Ауэн ұлттық паркімен бірлесіп, олардың жұмыртқаларын қорғауға жұмыс істеп жатыр.

Қасқырлар Жабайы табиғатты қорғау жобасы

20 ғасырдың басында сақалды қаршығалар құрылысқа жақындады. 1980-жылдардан бері Шёнбрунн зообағында жүзеге асырылған өсіру бағдарламалары арқылы олар сәтті қайта қалпына келтірілді.

Орал совы жабайы табиғатты қорғау жобасы

Аустрияда мекендеу ортасының жоғалуы Урал бүркітінің жойылуына алып келді. Өмір сүру жағдайы жақсарғандықтан, қайта қалпына келтіру жобасын іске қосу туралы шешім қабылданды, және Шёнбрунн зообағы оны, басқа нәрселермен қатар, өсіру бағдарламаларынан алынған балапандарымен қолдап жатыр. Жүздерше құс қазірдің азабасы жабайы табиғатқа босатылды. Зоологиялық, тарихи және ветеринариялық зерттеулер де зообақта жүргізіледі – негізінен Вена ветеринариялық университетімен және Вена университетінің Өмір ғылымдары факультетінің эволюциялық биология кафедрасымен бірлесіп.

Компанияның деректері

Негізгі мәліметтер
Атауы: Schönbrunner Tiergartengesetz (Schönbrunn Zoo Act)
Ұзақ атауы: Bundesgesetz über die Errichtung einer Schönbrunner Tiergarten Gesellschaft m. b. H. (Шоңбрунн шартты жауапкершілігі шектеулі серіктестігін құру туралы федералды заң)
Түрі: Федералды заң
Қолданылу аясы: Австрия Республикасы
Дереккөз: BGBl. Nr. 420/1991 (Stf.)
Соңғы өзгертулер: BGBl. Nr. 46/2014 (Федералды заңдық газетінің № 46/2014)
Заң мәтіні: ris. bka
Заңның қолданыстағы нұсқасына сілтеме жасаңыз!
Зоолог Стефан Херинг Хагенбек 2020 жылдың 1 қаңтарынан бастап зоопарктің жалғыз басқарушы директоры болып табылады, Ана Хашка – заңды өкілеттігі бар компания қызметкері. Бақылау кеңесінің мүшелері: Вольфганг Шуссель, Эльке Кох, Моника Геппл, Александр Пальма, Александр Келлер және Томас Седлак. Schönbrunner Tiergarten Gesellschaft m. b. H. Tiergarten Schönbrunn Gastronomie GmbH акционерлік қоғамының және Dipl. Tzt. Томас Ворачек KG Tierärztliche Ordination Tiergarten Schönbrunn серіктесі болып табылады. Schönbrunner Tiergarten Gesellschaft m. b. H. 1991 жылдың 30 желтоқсанынан бастап коммерциялық тіркелімде 47954x нөмірімен тіркелген, жарғылық капитал 600 000,00 евроны құрайды және ол толығымен Австрия Республикасына тиесілі, оны Цифрлық және экономикалық істер жөніндегі федералды министрлік өкілдік етеді. Компания сонымен қатар жануарлар бағының қақпасындағы Desert House-ты Österreichische Bundesgärten (Австрияның федералды бақтары)мен бірлесіп «ARGE Sonnenuhrhaus» («Күн сағат үйі» бірлескен кәсіпорны) түрінде басқарады. Жануарлар бағы 2015 жылдан бері TÜV Süd ұйымымен ISO 9001 (сапа менеджменті), ISO 14001 (қоршаған ортаны басқару) және ISO 45001 (кәсіптік денсаулық және қауіпсіздік) халықаралық стандарттарына сәйкес сертификатталған.