Ри́мский-Ко́рсаков-тың «Испан каприччиосы» – испан халық әуендеріне негіделген оркестрлік сюита. 1887 ж. жазылған, Санкт-Петербургте тұсаукесері болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
"Испандық каприччо", Op. 34 – орыс композиторы Николай Римский-Корсаковтың 1887 жылы жазған, испан халық әуендеріне негізделген бес бөлімді оркестрлік сюитасының батыстық елдердегі кең таралған атауы. Алғаш рет 1887 жылғы 31 қазанда Санкт-Петербургте композитордың өзі жетекшілік еткен Императорлық оркестр орындауында таныстырылды. Римский-Корсаков бастапқыда осы туындыны жеке скрипка мен оркестр үшін жазуды жоспарлаған, бірақ кейіннен таза оркестрлік шығарма осы көтеріңкі әуендерді жақсырақ көрсетеді деген шешімге келді. Орыс тіліндегі атауы – «Каприччио на испанские темы» (сөзбе-сөз – «Испан тақырыптарындағы каприччо»).
Capriccio espagnol, Op. 34, is the common Western title for a five movement orchestral suite, based on Spanish folk melodies, composed by the Russian composer Nikolai Rimsky Korsakov in 1887. It received its premiere on 31 October 1887, in St. Petersburg, performed by the Imperial Orchestra conducted by the composer. Rimsky Korsakov originally intended to write the work for a solo violin with orchestra, but later decided that a purely orchestral work would do better justice to the lively melodies. The Russian title is Каприччио на испанские темы (literally, Capriccio on Spanish Themes).
Құрылымы
Бұл шығарма бес бөлімнен тұрады, олар екі бөлікке бөлінеді: алғашқы үш және соңғы екі бөлім. Бірінші бөлім – «Альборада» – дәстүрлі астуриялық музыкадан шыққан, күннің шығуын тойлайтын мерекелік және көтеріңкі би. Онда екі солистік партиясы бар кларнет, содан кейін кларнетке ұқсас солистік партиясы бар скрипка естіледі. Екінші бөлім, «Вариациялар», мүйіз тобындағы мелодиямен басталады. Бұл мелодияның вариациялары оркестрдің басқа да аспаптары мен топтарымен қайталанады. Үшінші бөлім, «Альборада», бірінші бөлімдегідей астуриялық биді ұсынады. Екі бөлім дерлік бірдей, бірақ бұл бөлімде аспаптар құрамы мен тональность басқа. Төртінші бөлім, «Scena e canto gitano» («Сцена және цыған әні») бес каденциямен ашылады – алдымен мүйіздер мен кернейлер, содан кейін соло скрипка, флейта, кларнет және арфа түрлі соққылы аспаптармен бірге орындалады. Одан кейін үш уақыт өлшемінде би келеді, ол тікелей соңғы бөлімге өтеді. Бесінші және соңғы бөлім – «Fandango asturiano» – Солтүстік Испанияның Астурия аймағынан шыққан қарқынды би. Шығарма «Альборада» тақырыбының одан да күшті орындалуымен аяқталады. Каприччионы толық орындауға шамамен 16 минут уақыт кетеді. Ол пикколо, 2 флейта, 2 гобой (біреуі cor anglais-ты екі рет орындайды), 2 кларнет (B және A тональностьда), 2 фагот, 4 мүйіз (F тональностьда), 2 керней (B, A тональностьда), 3 тромбон, туба, литавра, үшбұрыш, барабан, бас барабан, цимбалдар, тамбурин, кастаньеталар, арфа және скрипкалар тобы үшін жазылған.
The work has five movements, divided into two parts comprising the first three and the latter two movements respectively. The first movement, Alborada, is a festive and exciting dance, typically from traditional Asturian music to celebrate the rising of the sun. It features the clarinet with two solos, and later features a solo violin with a solo similar to the clarinet's. The second movement, Variazioni, begins with a melody in the horn section. Variations of this melody are then repeated by other instruments and sections of the orchestra. The third movement, Alborada, presents the same Asturian dance as the first movement. The two movements are nearly identical, in fact, except that this movement has a different instrumentation and key. The fourth movement, Scena e canto gitano ("Scene and Gypsy song") opens with five cadenzas — first by the horns and trumpets, then solo violin, flute, clarinet, and harp — played over rolls on various percussion instruments. It is then followed by a dance in triple time leading attacca into the final movement. The fifth and final movement, Fandango asturiano, is also an energetic dance from the Asturias region of northern Spain. The piece ends with an even more rousing statement of the Alborada theme. A complete performance of the Capriccio takes approximately 16 minutes. It is scored for piccolo, 2 flutes, 2 oboes (one doubling on cor anglais), 2 clarinets (in B and A), 2 bassoons, 4 horns (in F), 2 trumpets (in B, A), 3 trombones, tuba, timpani, triangle, side drum, bass drum, cymbals, tambourine, castanets, harp, and strings.
Сипаттамалары
Бұл шығарма көбінесе оркестрлеуі үшін мақталады, онда үлкен соққылы аспаптар бөлімі және көптеген арнайы техникалар мен артикуляциялар бар, мысалы, төртінші бөлімде скрипкашылар, альтшылар мен виолончельшілерге гитараны еліктеу тапсырылады (скрипка және альт партиялары "quasi guitara" деп белгіленген). Сыншылардың мақтауына қарамастан, Римский-Корсаков шығарманың басқа аспектілеріне назар аударудың қалыптаспағанына ренжіді. Өзінің өмірбаяндық еңбегінде ол былай деп жазды:
The piece is often lauded for its orchestration, which features a large percussion section and many special techniques and articulations, such as in the fourth movement when the violinists, violists, and cellists are asked to imitate guitars (the violin and viola parts are marked "quasi guitara"). Despite the critical praise, Rimsky Korsakov was annoyed that the other aspects of the piece were being ignored. In his autobiography, he wrote:
"Критика мен көпшілік арасында Каприччио – тамаша оркестрленген шығарма деген пікір қалыптасқан, бұл дұрыс емес. Каприччио – оркестр үшін керемет композиция. Тембрлердің өзгеруі, әр түрлі аспаптарға дәл сай келетін мелодиялық үлгілер мен фигурациялардың сәтті таңдауы, жеке аспаптар үшін қысқа виртуоздық каденциялар, соққылы аспаптардың ритмі және т.б. – осы шығарманың мәнін құрайды, оның киім-кешегін немесе оркестрлеуін емес. Би сипатындағы испандық тақырыптар маған көптеген оркестрлік эффектілерді пайдалануға бай материал берді. Жалпы алғанда, Каприччио сөзсіз сыртқы шығарма, бірақ соған қарамастан өте жарқын. Оның үшінші бөлімінде (Alborada, B flat мажор) сәл нашар нәтиже болды, онда медні аспаптар ағаштан жасалған үрмелі аспаптардың мелодиялық үлгілерін жауып тастады; бірақ дирижер оған назар аударса және медні аспаптардағы күштің градацияларын фортиссимодан қарапайым фортемен алмастырса, оны оңай түзетуге болады."
The opinion formed by both critics and the public, that the Capriccio is a magnificently orchestrated piece — is wrong. The Capriccio is a brilliant composition for the orchestra. The change of timbres, the felicitous choice of melodic designs and figuration patterns, exactly suiting each kind of instrument, brief virtuoso cadenzas for instruments solo, the rhythm of the percussion instruments, etc., constitute here the very essence of the composition and not its garb or orchestration. The Spanish themes, of dance character, furnished me with rich material for putting in use multiform orchestral effects. All in all, the Capriccio is undoubtedly a purely external piece, but vividly brilliant for all that. It was a little less successful in its third section (Alborada, in B flat major), where the brasses somewhat drown the melodic designs of the woodwinds; but this is very easy to remedy, if the conductor will pay attention to it and moderate the indications of the shades of force in the brass instruments by replacing the fortissimo by a simple forte.
Танымал мәдениетте
Бұл шығарма титрлер басталғанда орындалады және Йозеф фон Штернбергтің "Жұрт - әйел" (1935) фильмінде испан карнавалының фоны ретінде қолданылады, экранда "Римский-Корсаковтың "Испан капризі" және ескі испан әуендеріне негізделген музыка" деп көрсетіледі. Үзінділері 1947 жылғы Римский-Корсаковтың "Шехерезада әні" атты көркем фильмінде естілді. "Жан-жақтан айырылған әйелдер" (1988) фильмінде Мәскеу радиосының симфониялық оркестрінің жазбасы пайдаланылды. "Филармония Славоника" тобының жазбасы "Броукбек Маунтин" (2005) фильмінде ойнатылды. "Филармония Славоника" – Альфред Шолцтың көптеген жазбаларында кездесетін, құрамы жасырын топ. Оларға жатқызылатын орындаулардың көбінесе Австрия радиосының (ORF) оркестрімен жасалғаны белгілі. Шығарманың төртінші бөлімі 1998 жылғы Pizza Hut телеарнасының жарнамасында ерекше көзге түсті, онда Кеңес Одағының бұрынғы басшысы Михаил Горбачев қатысты. "Барлық жерде кішкентай өрттер" (2020) сериалында оркестр шығарманың басын орындайды.
The work is played during the opening credits and as the Spanish Carnaval background music during Josef von Sternberg's film The Devil Is a Woman (1935), credited on screen as 'Music based on Rimsky Korsakoff's "Spanish Caprice" and Old Spanish Melodies'. Excerpts were heard in the fictional 1947 biopic of Rimsky Korsakov, Song of Scheherazade. A recording by the Moscow Radio Symphony in the film Women on the Verge of a Nervous Breakdown (1988). A recording by "Philharmonia Slavonica" featured in the film Brokeback Mountain (2005). The "Philharmonia Slavonica" is a pseudonymous group that appears on a number of recordings of the bargain record producer Alfred Scholz. The performances attributed to them are often by the Austrian Radio (ORF) Orchestra. The work's fourth movement is featured prominently in a 1998 television commercial for Pizza Hut, famously starring the former leader of the Soviet Union, Mikhail Gorbachev. An orchestra performs the opening of the piece in the series Little Fires Everywhere (2020).