Кіріспе

Upper Clyde Shipbuilders (UCS) – 1968 жылы Клайд өзенінің бес ірі кеме жасаушы компаниясы бірігу нәтижесінде құрылған шотландтық кеме жасау консорциумы. 1971 жылы көп дау-дамайлармен таратылды. Бұл компанияның кемежайларында Джимми Эйрли және Джимми Рид сияқты цех төрағалары бастаған "жұмыс тоқтату" науқаны өрбіді.

Құрылу

Компания 1968 жылғы ақпанда бес Upper Clyde Shipbuilding фирмасының бірігуінен құрылды: Говандағы Fairfield (Гован бөлімшесі), Линтхаустағы Alexander Stephen and Sons (Линтхаус бөлімшесі), Скоттстаундағы Charles Connell and Company (Скотстаун бөлімшесі) және Клайдбанктегі John Brown and Company (Клайдбанк бөлімшесі), сондай-ақ, UCS 51% бақылау үлесіне ие болған Yarrow Shipbuilders Ltd енгізілді. Бұл бірігу 1966 жылы жарияланған Geddes Report және одан кейінгі 1967 жылғы Кеме жасау индустриясы заңының (бұл заңды сол кездегі Технология министрі Энтони Веджвуд Бенн қолдады) нәтижесінде болды. Заң Ұлыбританияда кеме жасауды ұтымды етуді және көлденең интеграциялауды, ірі аймақтық топтарға біріктіруді ұсынды. Бұл шара мемлекеттік Кеме жасау индустриясы тақтасынан берілетін гранттармен қолдау көрсетілді, соның арқасында өндіріс көлемін ұлғайтуға және VLCC сияқты үлкен сауда кемелері нарығында бәсекеге қабілетті болуға мүмкіндік туды. Осы топтардың ішінде Төменгі Клайдтағы Scott Lithgow, Тайнсайдтағы Swan Hunter және Шотландияның шығыс жағалауындағы Robb Caledon болды. Үкімет консорциумда 48,4% акцияға иелік етті және алғашқы үш жылға 5,5 миллион фунт стерлингтік пайызсыз үкіметтік қарыз берді. UCS-тің сол кездегі тапсырыс портфелінің құны 87 миллион фунт стерлингті құрады.

UCS құлдырауы

1971 жылдың маусым айында пайда таппаған Upper Clyde Shipbuilders компаниясы таратылуға жіберілді (бес кеме жасаушылық қасбеттің тек біреуі, Yarrow Shipbuilders Ltd, пайдалы болды, бірақ 1970 жылдың сәуірінде бірлескен кәсіпорнынан шығып кетті). 1971 жылдың ақпан айында Rolls Royce Limited компаниясының шұғыл түрде мемлекеттік меншікке алынуынан кейін, сол кездегі консервативтік үкімет, Эдвард Хит басшылығымен және Сауда және өнеркәсіп министрі Джон Дэвис, "нашар" өнеркәсіптерге мемлекеттік қолдау көрсетуден бас тартатын саясатты жариялады, бұл UCS кредиторлары арасында сенімсіздік тудырып, компанияның ақша ағынында күрделі проблемаларға әкелді. Үкімет UCS компаниясына 6 миллион фунт стерлингтік жұмыс капиталына қарыз беруден соңғы шара ретінде бас тартқаннан кейін, компания таратылуға мәжбүр болды, әйтсе де кеме жасау қасбеттері толық тапсырыс кітабына және 1972 жылы күтілетін пайдаға ие болды.

Жұмыс істеу

Компания құлағаннан кейін, ереуілге шығудың орнына, кеме жасау зауытының жұмысшыларын білдіретін кәсіподақтар қолданыстағы тапсырыстарды аяқтау үшін "жұмысты жалғастыруға" (work-in) бекінді. Рид жұмысшылардың зауыт жұмысшыларының ең жақсы бейнесін көрсетуін қамтамасыз етуді қалады және қатаң тәртіпті талап етті. Ол зауыт аумағында жұмысшыларға сөз сөйлеп, "құқық бұзушылыққа, қиратушылыққа және ішімдік ішуге" жол бермеуді бұйырды.

Жұмыспен қамтуды қолдау

Кеме жасаушылардың тактикасы тиімді болды, және Глазго аймағындағы және одан тыс жерлердегі халықтың көңілі ереуілге шыққан жұмысшылар тарапына бұрылды. Бұл Глазгода өткен демонстрациялармен қолдау табалды, олардың біріне шамамен 80 000 адам қатысты. Бір демонстрацияда, Глазго Гринде Тони Бенн сөз сөйледі, ал Мэтт МакГинн мен Билли Коннолли (екеуі де бұрынғы кеме жасаушылар) жиналған халыққа ойын-сауық көрсетті. Науқанға қаржылық қолдау да көп болды, және бір жиында Джимми Рид науқанға Джон Ленноннан 5000 фунт стерлинг көмектескенін хабарлады, сонда бір қатысушы: "Бірақ Ленин қайтыс болды!" деді.

Жұмыс-жөндеуді талдау

Тэтчердің консервативті үкіметі өнеркәсіптік мәселелерге мемлекеттік араласуды азайтуға бағытталған әрекеттерінде одан да әсерлі болар еді.

Қайта құрылымдау және оның салдары

1972 жылдың ақпан айында консервативтік үкімет жұмысшылардың талаптарына көніп, екі жаңа компанияның төңірегінде кемежайларды қайта құрылымдады: Гован кеме жасаушылары (бұрынғы Fairfields) және оның еншілес компаниясы Scotstoun Marine Ltd (бұрынғы Connells) құрылды. Yarrow Shipbuilders 1970 жылдың сәуірінде UCS-тен шығып, тәуелсіз компания мәртебесін қайта алды (1977 жылға дейін, ол British Shipbuilders компаниясының құрамына еніп, Govan Shipbuilders компаниясымен бірге мемлекеттік меншікке алынды). Төртінші кемежай, Клайдбанкте (бұрынғы John Brown), Marathon Oil компаниясына мұнай платформаларын жасау үшін сатылды; ол соңында 2001 жылы жабылды.