Кіріспе

Еуропалық әлеуметтік форум (ЕӘФ) – альтер-глобализация қозғалысының (жаһандық әділдік қозғалысы деп те аталады) мүшелері ұйымдастырған, қайта-қайта өткізілетін конференция. 2002 жылы басталып, алғашқы бірнеше жыл бойы жыл сайын өткізілді, бірақ кейіннен үйінді болу елдерді табу қиындықтарына байланысты екі жылда бір рет ұйымдастырылатын болды. Конференция соңғы рет 2010 жылы өтті. Оның мақсаты – Еуропа мен әлемнің әлеуметтік қозғалыстары, кәсіподақтар, үкіметтік емес ұйымдар, босқындар, бейбітшілік және империализмге қарсы топтар, расизмге қарсы қозғалыстар, экологиялық қозғалыстар, шеттетілгендердің желілері мен қоғамдық науқандардың бірлесіп, Еуропа мен әлемдегі маңызды мәселелерге байланысты тақырыптарды талқылау, науқандарды үйлестіру, идеялармен бөлісу және ұйымдастыру стратегияларын жетілдіру болып табылады. Ол Дүниежүзілік әлеуметтік форумнан туындады және оның қағидалар хартасын ұстанады.

Бірінші ЭҚҚ

Бірінші форум 2002 жылдың қараша айында Флоренцияда өтті. "Соғысқа, расизмге және неолиберализмге қарсы" деген ұран АҚШ президенті Джордж Буштың Ирактағы билік ауыстыру жоспарына тікелей сілтеме жасады. Еуропалық әлеуметтік форумнан кейін бірден өткен Әлеуметтік қозғалыстар ассамблеясы Ирак соғысының басталуына қарсы Еуропалық әрекет күніне шақыру жасады. Бұл шақыру бірнеше айдан кейін Дүниежүзілік әлеуметтік форумнан кейін өткен Әлеуметтік қозғалыстар ассамблеясымен де қайталанды және нәтижесінде "адамзат тарихындағы ең ірі наразылық акциясына" – 15 ақпандағы соғысқа қарсы жаһандық күшке әкелді. Форум ашылғанға дейін Тоскананың түрлі жергілікті тұлғалары арасында қызу саяси пікірталас болды. Аймақ президенті Клаудио Мартини, кейбір мәселелер бойынша "глобализмге қарсы" белсенділер тарапынан сынға ұшырағанымен, бір жағынан Генуядағы Жеңілтөрттік саммитінде, екінші жағынан оңшыл итальян үкіметінің наразылығында қозғалысты қолдаған болатын. Адамдар ЭҚФ Генуядағы Жеңілтөрттік саммитіндегідей (2001 жылдың 18-22 шілдесінде) тәртіпсіздіктер мен оқиғалар тудыруы мүмкін деп қорқып отырды. Флоренциялық тұлғалар, мысалы, даулы журналист Ориана Фаллачи пікірталасқа араласты. Фаллачи Флоренция тұрғындарына барлық дүкендерді жауып, үйде қалуға шақырды. Ол сондай-ақ ЭҚФ-ты Флоренцияның нацистік оккупациясымен салыстырды. ЭҚФ-қа қарсы шыққандардың арасында Сильвио Берлускони үкіметінің либералды сыншысы, бірақ АҚШ-ты құрметтеген саясаттанушы Джованни Сартори және оңшыл саяси көзқарастары бұрыннан белгілі болған кинорежиссер Франко Зеффирелли де болды. Әртүрлі саяси бағыттардан келген зиялылардың тобы ЭҚФ-ты қорғап, кездесуге қолдау білдірген үндеухатқа қол қойды. Олардың арасында журналист Тициано Терзани және "профессорлар қозғалысының" ұйымдастырушылары (Берлускони саясатына қарсы демонстрациялар мен талқылау топтарын ұйымдастырған университет профессорларының тобы) болды. Шындығында, 60 000 делегатты қабылдаған тарихи Фортецца да Бассо және басқа да конференция ғимараттарында өткен Еуропалық әлеуметтік форум ешқандай оқиға тудырмады. Форум соғысқа қарсы үлкен демонстрациямен аяқталды, ұйымдастырушылар оған 1 000 000-ға жуық адам қатысқан деп мәлімдеді. Форум бағдарламасында көптеген мәселелер (көші-қон, Еуропалық Одақтың конституциясы, Тобин салығы және т.б.) қамтылған болса да, бейбітшілік және пацифизм тақырыбындағы пікірталас сессияның ең маңызды пікірталасы саналды. Қарулы қақтығыстардың құрбандарына көмек көрсететін итальяндық "Emergency" қауымдастығының президенті, пацифистік қозғалыстың жетекшісі Джино Страда ең танымал спикерлердің бірі болды. Amnesty International сияқты ірі үкіметтік емес ұйымдар, сондай-ақ ATTAC және солшыл парламентарийлер сияқты радикалды топтар ЭҚФ-қа қосылды. Форум соңында тіпті Еуропалық комиссияның президенті Романо Проди сияқты глобализмді жақтаушылар да қозғалыстың ұстамдылығы мен пацифистік ұстанымына симпатия білдірді. Іс-шараға қатысушылардың әртүрлі тілдеріне аударма жасау үшін "Babels" деп аталатын ерікті аудармашылар желісі құрылды.

Екінші ЭҚҚ

2003 жылдың қараша айында Парижде екінші Еуропалық әлеуметтік форум өтті. Ұйымдастырушылар 50 мыңнан астам адам қатысқанын және соңғы күні 150 мыңға жуық адам шеруге шыққанын хабарлады. Францияда ұйымның ашықтығы жеткіліксіз деп сынға алынды. Француз Социалистік партиясының қатысуы да көп дау тудырды, себебі партия 1990-шы жылдары нарықты либерализациялауды қолдаған болатын. Алайда, іс-шарадағы ең белгілі топ – Революциялық Коммунистік Лигасы болды. Кейбір анархистік топтар сол уақытта қалада қарсы іс-шара ұйымдастырды, ал әлеуметтік форумға дейін әйелдер форумы өтті. Бұл форумға 3000-нан астам әйел қатысқан, бірінші Еуропалық әлеуметтік форумында әйелдердің жеткіліксіз өкілдігін түзету мақсатында ұйымдастырылды.

Үшінші ЭҚҚ

Үшінші Еуропалық әлеуметтік форум 2004 жылдың 15-17 қазанында Лондонда, негізінен Александра сарайында, сондай-ақ Лондонның Блумсбери ауданында өтті. Ұйымдастырушылардың мәлімдемесіне сәйкес, 500 пленарлық отырыс, семинар, шеберхана және мәдени шараға шамамен 25 000 адам қатысты, ал оларға 2500-ден астам спикер сөз сөйледі. Қатысушылар континенттің түкпір-түкпірінен және тіпті Еуропалық Одақтың шегінен тыс жерлерден келді. Бұл форумда қара нәсілді, азиялық, мұсылман және босқындар желілері сияқты азшылық топтарының қатысуы айтарлықтай артты. Баяндамашылар трибунасында бұрынғы форумдарға қарағанда әйелдер көп болды. Форумға алғаш рет үш күндік мәдени бағдарлама да қосылды, ол ESF веб-сайты арқылы ашық тілектерді қабылдау арқылы ұйымдастырылды. Белгілі қатысушылар мен спикерлер қатарында француз үстемдігіне қарсы күрескен Алжирдің көшбасшысы Ахмет Бен Белла, Че Гевараның қызы доктор Алеида Гевара, Ұлыбританиядағы соғысқа қарсы қозғалыстың жетекші тұлғасы Джордж Галлоуэй және Палестинадан доктор Мустафа Баргути болды. Сьюзан Джордж, Джон Пилгер және Джордж Монбиот сияқты белсенді жазушылар да көзге түсті, ал Джерри Адамс Ирландиядан келген көптеген тұлғалардың бірі болды. Форум Саутворк соборында митингпен ашылды. Париж форумынан айырмашылығы, Лондонда бастапқыда іс-шараларды қаржыландыруға қаражат қарастырылмады. Қаржыландыру ақырында Ұлы Лондон Әкімдігінен және қала әкімінің кеңсесінен (Кен Ливингстон және оның қызметкерлері, олардың көптегені Социалистік әрекетте қатысады), NATFHE (колледж оқытушыларының кәсіподағы), AMICUS (көбінесе техникалық және өндірістік кәсіподақ), Көлік және жалпы жұмысшылар кәсіподағы (T&G) және UNISON (Ұлыбританияның ең ірі мемлекеттік сектордағы кәсіподағы) сияқты бірнеше кәсіподақтардан түсті. Олар қаржы, кеңсе кеңістігі, жұмыссыз және пана іздеген қатысушылар үшін жеңілдікпен билеттер, сондай-ақ Александра сарайындағы кездесулердің кейбірі үшін төлем жасады. Британдық Социалистік жұмысшылар партиясы, Глобализацияға қарсылық, Тобин салығы желісі және Ядролық қаруды жою науқаны осы іс-шараны Лондонға әкелуде маңызды рөл атқарды. Басқа топтар, мысалы Лондон әлеуметтік форумы, негізгі ұйымдастыру тәсілі тым жоғарыдан төменге қарай деп санады және оның орнына "горизонтальды" ұйымдастырылған шеттік іс-шараларды ұйымдастырды. Бұл іс-шаралар "автономды" немесе "ESF-тен тыс" іс-шаралар деп аталды. Қатысушылар үкіметтік емес ұйымдардан бастап, Жасыл партия сияқты саяси партияларға дейін, бейтарап анархистер мен социалистерге дейін әртүрлі болды. Миллениум кубогы 5000-нан астам қатысушыларға арналған үлкен жатақханаға айналдырылды. Ирак кәсіподақтар федерациясының басшысы Суби аль-Машадани Ирак соғысы туралы кездесуде сөз сөйлеуге тиіс еді, бірақ сөз сөйлеуге мүмкіндік болмады. Ол 2000 адамнан тұратын аудиторияға сөйлеуге тырысқанда, оны билікпен ынтымақтасып жатқанын сезінген көрермендер айқайлап шабуылдады. ESF күзетшілері ешқандай қауіпсіздік шараларын қабылдамады және ашулы Машаданиді өзінің қауіпсіздігі үшін сахнадан сүйреп әкетті. "Оккупацияны тоқтату" сессиясы тоқтатылды, бұл ESF тарихында алғашқы оқиға болды. Кейінірек күні бойы антифашизм туралы кездесуде автономды кеңістіктермен айналысқандардың бірі араласты. Олар Лондон мэрі Кен Ливингстонның (2003 жылы Иракқа басып кіруге қарсы болған, бірақ оны қолдаған Лейбористік партияның мүшесі) сөйлеген сөзі кезінде сахнаға шабуыл жасауды жоспарлаған. Шын мәнінде, Кен Ливингстон бұл іс-шараға қатыспауға шешім қабылдады. Оның шешімі Расизмге қарсы ұлттық ассамблея анархистердің қауіп-қатерлеріне байланысты деп есептеді, бірақ араласу жалғасты. SWP-нің Вейман Беннетт, "Фашизмге қарсы бірігудің" басқару мүшесі және кездесу төрағасы, оған анархист шабуыл жасағанын мәлімдеді. "Кеннің партиясы – соғыс партиясы" деген баннер ілінді, сахна ашық микрофонға айналды, онда ESF-тің "вертикальды" ұйымына, Ирактағы соғысқа және ФБР-дің соңғы кезде сөз бостандығына жасаған шабуылдарына (мысалы, халықаралық мақалалары бар Indymedia серверлерін алып тастауы) қарсы сөздер айтылды. Араласудан кейін антифашизм туралы жоспарланған кездесу өтті, бірақ аудиториясы азайды. Бұл оқиғалар анархистердің Париж форумында француз социалистік партиясының спикерлеріне шабуыл жасауға тырысуына ұқсас болды, бұл шабуылды күзет тоқтатты. Форумның соңында Лондонның орталығы арқылы үлкен халықаралық демонстрация және Трафальгар алаңында митинг өтті. Алайда, қалалық полиция осы оқиғаға бара жатқан бірнеше анархисті тұтқындады. Хавьер Руис митинг кезінде тұтқындалды. Кейін ол Кен Ливингстонға қарсы қауіп-қатерлерге Батыс Эссекс сапатистері жауапты екенін мәлімдеді, бұл неоисттің көрінбейтін театрының мысалы екенін айтты. Митингтің көлемі оның сәттілігінің белгісі ретінде қарастырылды, бірақ көптеген еуропалық сыншылар барлық спикерлер британдық екенін және британдық ұйымдастырушылар таңдағанын атап өтті. Қатысушылардың саны 70 000-нан 100 000-ға дейін бағаланды. Спикерлер соғысқа, расизмге және жекешелендіруге соңғы нүкте қоюға шақырды. Олар Еуропа үшін бейбітшілік пен әлеуметтік әділетті жақтады.

Төртінші ЭҚҚ

Төртінші Еуропалық әлеуметтік форум 2006 жылдың 4-7 мамырында Грекияның Афина қаласында өтті. Ұйымдастырушылардың мәліметінше, 35 мыңнан астам адам тіркелді. 7 мамыр күні, сенбі күні түстен кейін өткен демонстрацияға бұқаралық ақпарат құралдары 80 мың адам қатысқанын хабарлады, бұл 2003 жылдың 15 ақпанындағы соғысқа қарсы митингіден бері Афинадағы ең көп қатысушы көрсеткіші.

Бесінші ЭҚҚ

2008 жылдың 17-21 қыркүйегінде Швецияның Мальмё қаласында бесінші Еуропалық әлеуметтік форум өтті. Форумға шамамен 20 000 адам қатысуы күтілді.

Алтыншы ЭҚҚ

2010 жылдың 1-4 шілдесінде Түркияның Стамбул қаласында алтыншы Еуропалық әлеуметтік форум өтті.

Сын

Еуропаның түрлі-түрлі әлеуметтік қозғалыстарын біріктіретін маңызды саяси оқиға ретінде ЭҚҚ-ны форумның ішіндегі де, сыртындағы да түрлі тараптар мақтады және сынға алды. Сырттан бақылаушылар, әсіресе басты ақпарат құралдары, көбінесе "сенсациялық" жеке оқиғаларға, топтарға немесе тұлғаларға назар аударады және оларды ЭҚҚ-ның бүкілдей бейнесі деп түсіндіреді, ал форумның ішіндегілер ЭҚҚ ұйымдастыру процесінің әртүрлі жақтарын сынға түсірді.

Бесінші ЭҚҚ-ға қатысты сын (Мальме)

2008 жылы Мальмёде өткен Еуропалық әлеуметтік форумнан кейінгі демонстрацияда кейбір демонстранттар Абдулла Оджалан мен Фидель Кастро сияқты даулы саяси тұлғаларды жоғары бағалады. 300 демонстрант маска киген, бірақ бұған тыйым салынған еді. Кейбір демонстранттар банк терезесін бұзуға тырысып, бөтелкелер мен тастар лақтырды. Либералды шведтік Sydsvenskan газеті 2008 жылғы ЭӘФ-та "Испания, Баск, Колумбия, Грекия, Түркия, Бельгия және Дания" елдеріндегі "бостандық қозғалыстарын, солшыл ұйымдар мен ынтымақтастық топтарын" әлсірету үшін "империализм мен сионизмнің" террористік ұйымдар тізімін қалай пайдаланғаны туралы талқылауды "қорқынышты" деп санады. Осы тізімдерге Басктың ETA, Колумбияның FARC, Күрдтердің PKK және бұрын Палестинаның PLO және PLFP кірген. Семинарды Микаэль "микро" Кромсжо ұйымдастырды, оның блогында "оң және сол экстремизмнің қасиетсіз одақтары" орналасқан. Семинардың қорытындысына сәйкес, құпия элиталық одақ жүзделген, тіпті мыңдаған жылдар бойы бір валюта, үкімет және әскер арқылы жаһандық тәртіпті қамтамасыз етіп келеді.