Кіріспе

Египет Бехира губернаторлығындағы қала, Нил дельтасының порты, Александрияның шығысында, Египеттің Бехира губернаторлығында орналасқан. 1799 жылы осы қалада Розетта тасы табылды. Розетта қаласы 9 ғасырда ежелгі Болбитин қаласының орнында салынды. 1517 жылы Египетті Осман империясы басып алғаннан кейін Александрияның маңызы төмендеген кезде Розетта дамыды, бірақ Александрия жаңадан гүлденгеннен кейін оның да маңызы азайды. 19 ғасырда қала Османдық сарайларымен, цитрус ағаштарымен және салыстырмалы тазалығымен әйгілі британдық туристердің сүйікті орны болды.

Этимология

Қаланың атауы, әдетте, араб тіліндегі Рашид ("жолбасшы" мағынасында) деген есімнен шыққан болып саналады және осы есім түрліше аударылып, өзгертілген. Орта ғасырларда крестшілер Рекси деген атауды қолданса, ал Наполеон Бонапарттың Мысыр жорығы кезінде француздар Розетта немесе Розетт ("итальян және француз тілдерінде "кішкентай гүл") деген атауларды пайдаланған. Соңғысы Розетта тасына атын берді, ол 1799 жылы жақын орналасқан Джулиен бекінісінде француз әскерлерімен табылған. Кейбір ғалымдар қаланың аты египеттік тілден шыққандығына дәлел жоқ деп санайды және копт тіліндегі ϯⲣⲁϣⲓⲧ жазуы араб есімінің кейінірек жазылған түрі ғана болып табылады.

Тарих

Көне заманда Болбитин арбалар шеберханасымен мәшһүр болды. Ибан Хақал оны айтып, Нил өзеніндегі қала екенін мәлімдеді. Қазіргі Розетта 749 жылы Умайядтардың бекінісі болған, ол Башмура көтерілісі кезінде тоналған. 850 жылдары Аббасид халифасы әл-Мутаваккил Птолемейлік Болбитин қаласының орнында бекініс салуға бұйрық берді, ал ортағасырлық қала осы бекіністің төңірегінде өсті. Айюбид мемлекеті дәуірінде көршілес Александрияда айюбидтердің итальян саудагерлеріне берген жеңілдіктерінің нәтижесінде кең ауқымды сауда-саттық жүрді. Александрия шығанағы 1013 жылы Фатимидтер дәуірінде әл-Хаким би Амр Алланың бұйрығымен тазартылғанға дейін, бұл Александрияны Рашидтен оңтүстікке қарай Фувва қаласына және Нілге қарай жалғастыруға мүмкіндік берді. Одан Каир мен Мысырдың басқа қалаларына дейін, бұл Фувваның сауда белсенділігінің гүлденуіне әкелді, ол Рашидтің сауда айналымына әсер етті, сондықтан мамлюктер дәуірінде Фувва аймақтағы сауда желілерінің орталығы болды. Жетінші крест жорығы кезінде Франция королі Людовик IX 1249 жылы қаланы қысқа мерзімге басып алды. Дмиетта крест жорығы кезінде қирағаннан кейін, әл-Захир Бейбарс оны 1250 жылы қайта салдырды. Бірақ, оны қорғауға жұмсалған зор шығындарға байланысты, берік қабырғалармен және бұзылмайтын қамалмен қамтамасыз етудің орнына, ол 1262 жылы кез келген болашақ шабуылдарды бақылау үшін бекініс салды. Әл-Насыр Мұхаммед билігі кезінде Александрия шығанағы қайта қазылды, сондықтан сауда айналымы Александрияда одан да гүлденді және Каирден кейін Мысырдың ең маңызды сауда қаласына айналды. Бұл Рашидке кері әсер етті, тіпті Абу әл-Фида XIII ғасырда қаланың оның аузынан кішкентай екенін атап өтті. Рашид 1426 жылы Кипр аралын басып алу және оны Мысырдың бақылауына алу үшін сұлтан Барбсайдың теңіз шабуылдарын бастауға көмектесті. Рашид сонымен қатар сұлтан Сәйф әд-Дин Жақмақтың билігі кезінде Родос аралында тұратын христиан рыцарьларының шабуылдарынан зардап шекті. Сұлтан Жақмақ Рашид жағасын қорғау үшін үлкен гарнизон жіберді және келесі жылдары оны нығайтуға бұйрық берді. Содан кейін таққа Қайтбай келді және 1479 жылы Рашид мұнараларын жаңартып, қаланың қабырғаларын шабуылдан қорғау үшін салдырды, ол осы күнге дейін оның атымен аталады. Жалпы, Рашид қорғаныс рөлінде болды, коммерциялық рөлі шамалы болды. Мамлюктер тұсында қала маңызды сауда орталығы болды және Осман империясының билігінің барлық кезеңінде солай болды, 1820 жылы Махмудия каналы салынғаннан кейін Александрияның маңыздылығы қайта жанданғанға дейін. Розетта 19 қыркүйекте 1807 жылы британдық Фрейзер жорығының жеңілісіне куә болды.

География

Қала Александриядан шығысқа қарай 65 шақырым қашықтықта, Мысырдың Бехира облысында орналасқан.

Климат

Көппен-Гейгер климаттық жіктеу жүйесі оның климатын ыстық шөл (BWh) деп жіктейді, бірақ Жерорта теңізінен соққан желдер температураны айтарлықтай жұмсартады, бұл Египеттің солтүстік жағалауына тән ерекшелік, жаздарын орташа ыстық және ылғалды, ал қыстарын жұмсақ және орташа ылғалды етеді, сонымен қатар мұз жаңбыр мен қар да жиі жауады. Рафах, Александрия, Абу-Кир, Розетта, Балтим, Кафр-эль-Даувар және Мерса-Матрух – Мысырдағы ең жауынды жерлер.