Кіріспе

Күші бар криптографияны кеңінен қолдануды жақтаған белсенділер, криптографияны жақтаушылар.

Цифропанк – әлеуметтік және саяси өзгерістерге қол жеткізу жолы ретінде күшті криптографияны және құпиялылықты арттыратын технологияларды кеңінен қолдануды жақтаған кез келген адам. Олар бастапқыда Cypherpunks электрондық пошта тізімі арқылы байланысып, криптографияны белсенді түрде пайдалану арқылы құпиялылық пен қауіпсіздікке қол жеткізуді мақсат еткен бейресми топтар болып табылады. Цифропанктар кем дегенде 1980-жылдардың соңынан бері белсенді қозғалыс құрап келеді.

Пошта тізіміне дейін

1970 жылдарға дейін криптографияны негізінен әскерилер немесе тыңшы агенттіктер құпия түрде қолданды. Алайда, екі жарияланым оны көпшілік назарына түсіргенде жағдай өзгерді: Уитфилд Диффи мен Мартин Хеллманның ашық кілт криптографиясы жөніндегі алғашқы ашық еңбегі және АҚШ үкіметінің Деректерді шифрлау стандартын (DES) жариялауы – бұл блок шифрі кеңінен қолданыла бастады. Cypherpunk идеяларының техникалық тамыры криптограф Дэвид Чоумның "Куәліксіз қауіпсіздік: Үлкен бауырды ескірген транзакциялық жүйелерге айналдыру" (1985) атты мақаласында сипатталған анонимді цифрлық ақша және псевдонимді бедел жүйелері сияқты тақырыптарға жасаған зерттеулеріне дейін жетеді. 1980 жылдардың соңында бұл идеялар қозғалыс сипатына ие болды. 2006 жылдың қарашасында бұл сөз Оксфорд ағылшын тілінің сөздігіне енгізілді. Cypherpunks пошта тізімі 1992 жылы құрылды, ал 1994 жылы 700 тіркелген пайдаланушысы болды. 1997 жылы тіркелген пайдаланушылар саны 2000-ға жеткені естілді. Бұл – орталықтандырылған тізімдер архитектурасына тән жалғыз сәтсіздік нүктесін жоюға бағытталған тәуелсіз пошта тізімі түйіндерінің желісі. Ең жақсы күйінде Cypherpunks Distributed Remailer кем дегенде жеті түйінді қамтыды. 2005 жылдың ортасында al qaeda.net қалған жалғыз түйінді иеленді. 2013 жылдың ортасында, қысқа уақытқа тоқтағаннан кейін, al qaeda.net түйінінің тізімдік бағдарламалық жасақтамасы Majordomo-дан GNU Mailman-ға ауыстырылды, содан кейін түйін cpunks.org деп қайта аталды. CDR архитектурасы қазір тоқтатылды, бірақ 2013 жылы тізім әкімшісі бұл мүмкіндікті жаңа пошта тізімі бағдарламасымен біріктірудің жолын іздеп жатқанын мәлімдеді. Кейбір адамдар құрбанды пошта тізіміне жазып, оған көптеген хабарламалар жіберу арқылы мазалауға тырысты. (Бұл көбінесе әдемі әзіл ретінде жасалған, террористердің пошта бомбалаушысы деп аталатын стилінен өзгеше.) Бұл пошта тізімі жүйелеушілерін жазылу үшін жауап беру жүйесін енгізуге итермеледі. Күн сайын шамамен екі жүз хабарлама жіберілетін, олар жеке пікірталастар мен шабуылдар, саяси талқылаулар, техникалық талқылаулар және алғашқы спам-хабарламалар арасында бөлінетін. Cypherpunks пошта тізімі криптографияға қатысты қоғамдық саясат мәселелері және анонимділік, псевдонимдер, бедел және жеке өмірге қатысты ұғымдардың саясаты мен философиясы туралы кеңінен талқылады. Бұл талқылаулар қалған түйінде де, басқа да жерлерде жалғасуда, өйткені тізім өмірлік күшін жоғалтуда. GURPS Cyberpunk рейді сияқты оқиғалар жеке адамдардың жеке өмірін қорғау үшін шаралар қабылдауы керек деген ойға нығайтуға көмектесті. Ең гүлденген кезеңінде тізімде криптографияға қатысты мемлекеттік саясат мәселелері, сондай-ақ математикалық, есептеу, технологиялық және криптографиялық мәселелер талқыланды. Тізімде әртүрлі көзқарастар болды және ешбір мәселе бойынша толық келісімге келу мүмкін емес еді. Алайда, жалпы көзқарас жеке өмір мен жеке бостандықты барлық басқа мәселелерден жоғары қойды.

Интернеттегі құпиялылық туралы алғашқы талқылау

Тізім 1990-шы жылдардың басында жеке өмірге қатысты мәселелерді, үкіметтік бақылауды, ақпаратты корпоративтік бақылауды және осыған байланысты тақырыптарды талқылады. Бұл мәселелер кем дегенде он жыл өткен соң ғана кеңінен талқылана бастады. Тізімге қатысушылардың кейбіреуі осы мәселелерде радикалды көзқарастарға ие болды. Тізімнің контекстін түсінгісі келетіндер криптография тарихына жүгіне алады. 1990-шы жылдардың басында АҚШ үкіметі криптографиялық бағдарламалық қамтамасты экспорт үшін қару-жарақ ретінде қарастырды. (PGP коды осы ережелерді айналып өту және олардың нәтижесіздігін көрсету үшін қағаз кітап түрінде жарияланды.) 1992 жылы NSA және SPA арасындағы келісім бойынша 40 биттік RC2 және RC4 негізіндегі криптография экспортталуына рұқсат берілді, ол салыстырмалы түрде әлсіз деп есептелді (әсіресе SSL құрылғаннан кейін, оны бұзуға көптеген сайыстар өткізілді). АҚШ үкіметі Skipjack және кілт сақтау сияқты схемалар арқылы криптографияны жоюға тырысты. Сондай-ақ, барлық байланыстар мемлекеттік органдармен тіркелетіні көпшілікке белгілі болған жоқ (кейін NSA және AT&T даулары кезінде бұл мәлімдеме расталды), бірақ тізім мүшелері үшін бұл аксиома ретінде қабылдалды. Алғашқы cypherpunk пошта тізімі және одан тараған бірінші тізім, coderpunks, бастапқыда Джон Гилмордың toad.com серверінде орналастырылған. Бірақ жүйелік әкімшімен келіспеушілік туғаннан кейін, тізім "таратылған пошта тізімі" деп аталған бірнеше өзара байланысты пошта серверлеріне көшірілді. Кодерпанктер тізімі, тек шақыру арқылы қол жетімді болды, және бірқатар уақыт бойы өмір сүрді. Кодерпанктер көбірек техникалық мәселелерді қарастырды және қоғамдық саясаттың салдарына аз мән берді. Бүгінде бастапқы Cypherpunks тізімінен тікелей тамыр тартатын бірнеше тізімдер бар: криптография тізімі (cryptography@metzdowd.com), қаржылық криптография тізімі (fc announce@ifca.ai) және шақыру арқылы ғана қол жетімді жабық тізімдердің шағын тобы. Toad.com жазылмаған абоненттер тізімімен жұмыс істей берді және жаңа таратылған тізімге көшірілді, бірақ таратылған тізімнен келген хабарламалар toad.com-да пайда болған жоқ. Тізімнің танымалдылығы төмендеген сайын, өзара байланысты жазылу түйіндерінің саны да азайды. Бір жағынан, криптография тізімі cypherpunk тізімінің жалғасы ретінде әрекет етеді, онда көптеген адамдар бар және олардың талқылаулары жалғасуда. Дегенмен, ол модерацияланатын тізім, бұрынғыдан гөрі кем қызықты және техникалық тұрғыдан дамыған. Қазіргі қолданыстағы бірқатар жүйелер осы пошта тізімінен бастау алады, соның ішінде Pretty Good Privacy, Linux ядросындағы /dev/random (код бірнеше рет толыққанды қайта жазылды) және бүгінгі анонимді ремейлерлер.

Цензура және бақылау

Жалпы, шифрпанктер үкімет пен полиция тарапынан цензура мен бақылауға қарсы болды. Атап айтқанда, АҚШ үкіметінің телефондық әңгімелерді шифрлауға арналған Clipper чипі схемасы (көптеген шабуылшыларға қарсы қауіпсіз деп есептелетін, бірақ үкімет бұза алатын шифрлау) тізімдегі көптеген адамдар үшін жарасымсыз деп есептелді. Бұл мәселе күшті қарсылық туғызды және көптеген жаңа адамдарды шифрпанк қатарына қосты. Тізімге қатысушы Мэтт Блэйз осы схеманың қателігін анықтап, оның күштен шығуына көмектесті. Стивен Шир 2002 жылы сот шешімдері мен ұлттық қауіпсіздік хаттарының құпиялылық шарттарын жоңқылау үшін ордер канарын ұсынды. 2013 жылдан бері ордер канары коммерциялық қолдауға ие болып келеді.

Жасыру әрекеті жасыру

Талқылаудың маңызды бір бөлігі – қатыгез биліктің қатысуында криптографияны қолдану мәселесі. Осының нәтижесінде, Cypherpunks криптографияның өзін жасыратын, немесе тергеушілерге жасырын ақпаратты күштеп алғанын сендіретін стеганографиялық әдістерді талқылады және жетілдірді. Мысалы, Rubberhose – бұл құрал дискідегі құпия деректерді жалған құпия деректермен бөліп, араластыратын, және олардың әрқайсысына әртүрлі құпия сөзбен қол жеткізуге болатын. Тергеушілер құпия сөзді алғаннан кейін, олар қажетті құпияларды ашқандарына сендіріледі, бірақ шындығында нақты деректер әлі де жасырылған. Яғни, оның бар екендігінің өзі де жасырылады. Сондай-ақ, Cypherpunks қатыгез режимдер орнатқан желілік бақылау жүйелерінен жасырынып, қандай жағдайда шифрлауды қолдануға болатынын да талқылады.

Бағдарламалық жобалар

Анонимді ремейлерлер, мысалы Mixmaster Remailer, көбінесе циферпанктың өзіндік туындысы болды. Cypherpunk-қа қатысты басқа жобалар: электрондық пошта құпиялылығы үшін PGP, бүкіл желіні мүмкіндік бойынша шифрлау үшін FreeS/WAN, интернет чатта жеке өмірді сақтау үшін Off the Record хабар алмасу және анонимді веб-серфинг үшін Tor жобасы.

Жабдық

1998 жылы Electronic Frontier Foundation, электрондық пошта тізімінен көмек алып, бірнеше күнде Data Encryption Standard кілтін күшпен бұзуға қабілетті 200 000 долларлық машина құрды. Бұл жоба DES алгоритмінің сөзсіз қауіпсіз еместігін және қолданыстан шыққандығын көрсетті, бұл АҚШ үкіметінің осы алгоритмді ұсынуына қарама-қайшы келеді.

Сот іс-әрекеттері

Циферпанктер бірнеше сотқа жүгінді, көбінесе АҚШ үкіметінің әрекеттері конституцияға қайшы екенін мәлімдейтін талап арыздар. Фил Карн 1994 жылы криптография экспорттық бақылауына қатысты Мемлекеттік департаментке сотқа шағым түсірді, себебі олар "Қолданбалы криптография" кітабын заңды түрде экспорттауға рұқсат бергенімен, кітаптағы кодтың сөзсіз көшірмесін сақтаған дискета қару-жарақ саналады және экспортқа рұқсат алу қажет екенін, бірақ оны беруден бас тартты. Карн сондай-ақ, криптография мәселелерін қарастырған Өкілдер палатасы мен Сенат комитеттерінде де сөз сөйледі. ЭФФ қолдауымен Дэниел Бернштейн де экспорттық шектеулерге қатысты сотқа шағымданып, криптографиялық бастапқы кодты жариялауға тыйым салу сөз бостандығына конституциялық емес шектеу екенін айтты. Ол сотты жеңіп, экспорттық заңды күштен шығарды. Толығырақ ақпарат үшін Bernstein v. United States ісін қараңыз. Питер Юнгер де ұқсас негізде сотқа жүгініп, жеңіске жетті.

Цифралық пәндік көркем әдебиет

Нил Стивенсонның "Криптономикон" романында көптеген кейіпкерлер "Құпия жанкүйерлер" пошта тізімінде. Бұл, әрине, циферпанктер тізіміне негізделген, және бірнеше танымал циферпанктер кітаптың алғы сөздерінде есімдері тізілген. Романның басым бөлігі циферпанк идеялары төңірегінде өрбиді; басты кейіпкерлер анонимді қаржылық операцияларға мүмкіндік беретін деректер сақтау орталығын құрып жатыр, ал кітап криптографияға толы. Бірақ автордың сөзіне сүйенсек, кітаптың атауы – ұқсастығына қарамастан – Cyphernomicon-ға негізделмеген. Эрик Хьюз 2012 жылдың 27 тамызында Амстердамдағы CryptoParty-де негізгі баяндама жасады.