Кіріспе
Қаржылық свопқа қатысу құқығын иесіне беретін опция. Свапция – иесіне негізгі свопқа қатысу құқығын беретін, бірақ міндеттемейтін опция. Опциялар түрлі своптар бойынша саудаланылуы мүмкін, бірақ "свапция" термині көбінесе пайыздық своптарға қатысты қолданылады.
A swaption is an option granting its owner the right but not the obligation to enter into an underlying swap. Although options can be traded on a variety of swaps, the term "swaption" typically refers to options on interest rate swaps.
Свапция нарығы
Супциондық нарыққа қатысушылар негізінен ірі корпорациялар, банктер, қаржы институттары және хедж-фондтар болып табылады. Корпорациялар мен банктер сияқты соңғы пайдаланушылар, әдетте, өздерінің негізгі қызметтерінен немесе қаржыландыру шараларынан туындайтын пайыздық тәуекелді басқару үшін супциондарды пайдаланады. Мысалы, пайыздық мөлшерлеменің өсуінен қорғануды қалайтын корпорация төлеуші супционды сатып алуы мүмкін. Ипотекалық портфельді ұстап тұрған банк, ипотекалық қарыздардың мерзімінен бұрын өтелгеніне алып келетін пайыздық мөлшерлемелердің төмендеуінен қорғану үшін алушы супционды сатып алуы мүмкін. Пайыздық мөлшерлеме белгілі бір деңгейден аспайтынына сенетін хедж-фонд, сыйақыны алып, пайда табу мақсатында төлеуші супционды сата алады. Инвестициялық банктер негізгі валюталарда супциондарға нарық жасайды және бұл банктер супциондық банкаралық нарықта бір-бірімен сауда жасайды. Нарық құрушы банктер әдетте әртүрлі қарсы тараптармен жасалған супциондардың үлкен портфельдерін басқарады. Нәтижесінде туындайтын тәуекелді дұрыс бақылау және басқару үшін технология мен адам капиталына айтарлықтай инвестициялар қажет. Супциондық нарықтар әлемдегі көптеген негізгі валюталарда бар, ең ірі нарықтар – АҚШ доллары, евро, фунт стерлинг және жапон иенасы. Супцион нарығы негізінен биржадан тыс (OTC) саудаланады, яғни клирингтен өткізілмейді немесе биржада саудаланбайды. Заң бойынша, супцион – бұл тарапқа басқа қарсы тараппен қажетті төлемдерді айырбастау туралы келісімге түсу құқығын беретін шарт. Супционның иесі ("сатып алушы") "сатушының" мерзімі біткен кезде суапқа түспеуіне (немесе қолма-қол ақшамен есептелген супцион болған жағдайда келісілген төлемді жасауына) тәуекел етеді. Көбінесе бұл тәуекел кепілдік келісімдерін пайдалану арқылы азайтылады, онда болашақтағы күтілетін тәуекелді жабу үшін маржалық ауытқу орналастырылады.
Бағасы
Суапционды бағалау қиын, себебі ақша деңгейіндегі форвардтық своп ставкасы – опцияның мерзімі мен негізгі своп мерзімі арасында қолданылатын форвардтық ставка, яғни своптың m уақытында «таза құны» (NPV) нөлге тең болуын қамтамасыз ететін ставка; қараңыз свопты бағалау. Сондықтан, ақшалылық – стрик ставкалары форвардтық своп ставкасынан жоғары, төмен немесе тең екендігіне байланысты анықталады. Осы мәселені шешу үшін, сандық талдаушылар қызығушылық ставкаларының уақыт бойынша өзгеруін сипаттайтын күрделі торлы құрылымдық және қысқа мерзімдік модельдерді құру арқылы суапциондарды бағалайды. Дегенмен, есептеу жылдамдығы маңыздырақ болғандықтан, әсіресе трейдерлер арасында, еуропалық суапциондарды бағалау үшін Black моделі қолданылуы стандартты тәжірибе болып табылады. Америкалық және Бермудалық стильдегі опциялар үшін, оларды мерзімінен бұрын жүзеге асыруға рұқсат болған жағдайда, тек торға негізделген тәсіл ғана қолданылады. Black моделін пайдаланып еуропалық суапциондарды бағалауда, негізгі құрал своп бойынша форвардтық келісімшарт ретінде қарастырылады. Мұнда, атап айтқандай, форвардтық баға – форвардтық своп ставкасы. Ұдайы өзгермелілік әдетте банкаралық суапциондық нарықтағы бағалардан байқалатын ақшалық ұдайы өзгермеліліктің екі өлшемді торынан «оқылады». Бұл торда бір ось – мерзімі өткенге дейінгі уақыт, ал екіншісі – негізгі своптың ұзақтығы. Содан кейін ақшалылыққа түзетулер енгізілуі мүмкін; қараңыз. Торға негізделген тәсілді қолдану үшін, талдаушы бүгінгі күнгі табыс қисығымен және қысқа мерзімдік құбылмалылықпен (каплет) сәйкес келетін қысқа мерзімдік ставкалардың «ағашын» құрастырады, ал ағаштың соңғы уақыт қадамы негізгі своптың мерзіміне сәйкес келеді. Мұнда жиі қолданылатын модельдер – Ho–Lee, Black-Derman-Toy және Hull-White. Бұл ағашты пайдалану арқылы (1) своп әрбір түйінде «кері қадамдармен» бағаланады, мұнда әрбір түйіндегі құны кейінгі уақыт кезеңіндегі жоғары және төмен түйіндердің дисконтталған күтілетін құны болып табылады, соған қоса аталған уақыт кезеңінде жасалған төлемдердің дисконтталған құны қосылады және жылжымалы төлемдер әрбір ағаш түйініндегі қысқа ставкаға негізделгенін ескеру керек. Содан кейін (2) опция акциялық опцияларға ұқсас тәсілмен бағаланады: опция мерзіміне сәйкес келетін уақыт кезеңіндегі түйіндерде құндылық ақшалылыққа негізделген, ал ертерек түйіндерде ол кейінгі уақыт кезеңіндегі жоғары және төмен түйіндердегі опцияның дисконтталған күтілетін құны және, опция стиліне байланысты, түйіндегі своп құны болып табылады. Екі қадам үшін де дисконттау сол ағаштағы түйіннің қысқа ставкасы бойынша жүргізіледі. (Hull-White моделі триномиалдық ағаш беретінін ескеріңіз: сол логика қолданылады, бірақ әр нүктеде үш түйін болады.) Көріңіз.