Кіріспе

Механикалық ойыншықтар – механикалық энергиямен қоздырылатын ойыншықтар. Қолданылатын механизм түріне қарай, олар қарапайым қозғалыстардан бастап өте күрделі қозғалыстарға дейін әртүрлі қозғалыстарды жасай алады.

Түрлері

Механикалық ойыншықтарды қуаттандыру үшін қолданылатын механикалық энергия түрлері резеңке ленталар, пружиналар және дөңгелектерді қамтиды. Механикалық ойыншықтар 4 түрлі қозғалыс түрін пайдаланады: айналмалы (шеңбер бойымен айналу), сызықтық (тіке сызықта қозғалып, тоқтау), қайта-қайта (тіке сызықта үздіксіз алға-артқа қозғалу) және тербеліс (қисық сызықта алға-артқа қозғалу). Механикалық ойыншықтар бірнеше механизмдерді қолданады, себебі камералы ойыншықтар өте үлкен камерамен және одан да үлкен камераның іздеушісімен қуаттанады, ол камераның айналуын ойыншықтың жұмыс аймағына жеткізеді. Ротаторды оңтайлы ортадан шығару арқылы камера біркелкі емес айналады. Бұл дөңгелек қозғалысты жоғары қарай қозғалатын және ойыншықты қуаттандыратын қозғалысқа айналдырады. Кранды ойыншықтар да камераларға негізделген, бірақ олар күрделірек қозғалыстарға мүмкіндік береді. Кранның бір рет айналуы ойыншықтың жұмыс аймағында бір рет әрекетке ие болуына себеп болады, ал кранды алға-артқа жылжыту кері қозғалысқа әкелуі мүмкін. Кейбір ойыншықтарда камералар бар, сондықтан олар өте қымбат. Шестереңкелі ойыншықтар ойыншықтағы қуатты жеткізу үшін, қозғалыс жылдамдығы мен бағытын өзгерту үшін шестереңке дөңгелектерін пайдаланады. Олар қолмен (кранк немесе камера және камераның іздеушісі арқылы) немесе серіппелі механизммен іске қосылуы мүмкін. Шестереңке дөңгелектеріндегі тістердің санының өзгешелігі дөңгелектер арасындағы жылдамдық өзгеруін анықтайды. Шестереңке дөңгелектерін тізбектей байланыстыру және олардың санын бөлу арқылы, осы типтегі механикалық ойыншықтар өте күрделі қозғалыстарға мүмкіндік береді. Бөгетті ойыншықтар – бұл қозғалысты жеткізу және түрлендіру үшін бөгеттің механикалық артықшылығын пайдаланатын механикалық ойыншықтар. Бөгетті ойыншықтар да кранктар мен камераларды пайдалана алады. Блокты ойыншықтар. Блоктар шестереңке дөңгелектеріне өте ұқсас, бірақ екі элемент металл тізбекпен немесе серпімді, мықты материалдан (мысалы, резеңкеден) жасалған белбеумен байланысқан. Блоктар қуатты алысқа беруді жеңілдетеді және шестереңке дөңгелектерін пайдалануға қарағанда жоғалтуды азайтады. Механикалық ойыншықтарда блоктарды пайдалану қозғалыс бұрышын, жылдамдығын және бағытын өзгертуге мүмкіндік береді. Серіппелі ойыншықтар әдетте бұралып тартылған металл серіппесімен қуаттанады. Ойыншықты басқару үшін, оның қуатын жеткізу үшін шестереңке дөңгелектері мен блоктар қолданылады.

Тарих

Бірінші механикалық ойыншықтардың бірі – б.з.б. 400-350 жылдары Архитас Тарентий жасаған ұшатын көгершін. 16 ғасырда Леонардо да Винчи Людовик XII-ге сыйлық ретінде механикалық арыстанын жасады. Арыстан жүре алатын және кеудесінен лилия гүлдерінің шоғын шығаратын болды. 1738 жылы Жак де Вокансон ішіп, жейтін механикалық робот-өрткесті жасады. Пьер Жаке Дроз Швейцариядағы өнер және тарих мұражайында әлі күнге дейін сақталып тұрған "Жазушы", "Суретші" және "Музыкант" ойыншықтарын жасады.