Кіріспе
Негізгі киностудиялар жүйесінен тыс жасалған фильм. Тәуелсіз фильм, тәуелсіз кино, инди фильм немесе инди кино – ірі киностудиялар жүйесінен тыс өндірілген, сондай-ақ тәуелсіз ойын-сауық компаниялары (немесе кейбір жағдайларда ірі компаниялар) тарапынан өндіріліп, таратылған көркем немесе қысқаметражды фильм. Тәуелсіз фильмдер мазмұны мен стилі, сондай-ақ фильм жасаушылардың көркемдік көзқарасының қалай іске асырылатыны тұрғысынан ерекшеленуі мүмкін. Көбінесе тәуелсіз фильмдер ірі студиялық фильмдерге қарағанда әлдеқайда төмен бюджетпен түсіріледі. Тәуелсіз фильмдерге тартылған белгілі актерлер түрлі себептермен айлық төлемақысын төмендетуге дайындық көрсетеді: егер фильмнің идеясына шын сенімді болса, режиссерге мансабы үшін алғыс сезінеді; мансабы тоқтап қалған немесе студиялық фильмге үлкен міндеттемелерді қабылдай алмайды; фильм студия жүйесінде танылмаған талантты көрсету мүмкіндігін береді; немесе жай ғана бағалайтын режиссермен жұмыс істегісі келеді. Мұндай мысалдардың көптеген мысалына Джон Траволта мен Брюс Уиллистің Квентин Тарантиномен «Криминалды оқу» фильмі үшін аз төлем алуы жатады. Жалпы алғанда, тәуелсіз фильмдерді насихаттау шектеулі көрсетіліммен сипатталады, көбінесе тәуелсіз кинотеатрларда, бірақ олар ірі насихаттау кампанияларын және кең көрсетілімді де жүзеге асыруы мүмкін. Тәуелсіз фильмдер көбінесе таратылу алдында (театрлық немесе бөлшек саудада) жергілікті, ұлттық немесе халықаралық кинофестивальдарда көрсетіледі. Тәуелсіз кино өндірісі, егер қажетті қаржыландыру мен таратуды қамтамасыз етсе, негізгі кино өндірісімен бәсекелесе алады.
An independent film, independent movie, indie film, or indie movie is a feature film or short film that is produced outside the major film studio system in addition to being produced and distributed by independent entertainment companies (or, in some cases, distributed by major companies). Independent films are sometimes distinguishable by their content and style and how the filmmakers' artistic vision is realized. Sometimes, independent films are made with considerably lower budgets than major studio films. It is not unusual for well known actors who are cast in independent features to take substantial pay cuts for a variety of reasons: if they truly believe in the message of the film, they feel indebted to a filmmaker for a career break; their career is otherwise stalled, or they feel unable to manage a more significant commitment to a studio film; the film offers an opportunity to showcase a talent that has not gained traction in the studio system; or simply because they want to work with a particular director that they admire. Many examples of the latter include John Travolta and Bruce Willis taking less pay to work with Quentin Tarantino on Pulp Fiction. Generally, the marketing of independent films is characterized by limited release, often at independent movie theaters, but they can also have major marketing campaigns and a wide release. Independent films are often screened at local, national, or international film festivals before distribution (theatrical or retail release). An independent film production can rival a mainstream film production if it has the necessary funding and distribution.
Эдисон Траст
1908 жылы Motion Picture Patents Company немесе «Эдисон Трасты» сенім ретінде құрды. Бұл траст кино өндірісі мен таратуда монополияны ұстаған картель болды, оған сол кездегі ірі кинокомпаниялардың барлығы кірді (Эдисон, Биограф, Витаграф, Эссанай, Селиг, Любин, Калем, Американ Стар, Американ Пате), сондай-ақ жетекші дистрибьютор (Джордж Клайн) және шикі кинолентаның ірі жеткізушісі – Истман Кодак. Көптеген кинорежиссерлер трастқа қосылудан бас тартты немесе қабылданбады, олар «тәуелсіз» деп аталды. MPPC құрылған кезде Томас Эдисонның кино саласына қатысты көптеген маңызды патенттері болды, оның ішінде шикі кинолентаға қатысты патент те бар еді. MPPC өз патенттерін қатаң сақтап, тәуелсіз кинорежиссерлерге қарсы үнемі сот процестерін ашып, шешім шығарды. Осының салдарынан, бірқатар режиссерлер өз камераларын жасап, Голливудқа, Калифорнияға көшіп кетті, себебі Эдисонның Нью-Джерсидегі негізгі орнынан алыс болу MPPC-ге патенттерін қолдануды қиындатты. «Эдисон Траст» АҚШ Жоғарғы Сотының екі шешімінен кейін таратылды: біріншісі 1912 жылы шикі кинолентаға берілген патентті жойды, ал екіншісі 1915 жылы MPPC-ге тиесілі барлық патенттерді жойды. Бұл шешімдер тәуелсіз киноны заңдастыруға көмектессе де, шағын өндірістерге де-факто тыйым салуды жоюға көп әсер етпеді. Трасттың күшіне қарсы Оңтүстік Калифорнияға қашқан тәуелсіз кинорежиссерлер классикалық Голливуд киносының студиялық жүйесіне негіз салды.
Студиялық жүйе
1910 жылдың басында режиссер Д.У. Гриффит Biograph компаниясымен бірге актерлік труппасын батыс жағалауға жіберді. Труппа құрамында Бланш Свит, Лилиан Гиш, Мэри Пикфорд, Лайонел Бэрримор және басқалар болды. Олар Лос-Анджелес қаласының орталығындағы Джорджия көшесіне жақынғы бос алаңда түсірілімдерді бастады. Сол жерде компания жаңа аумақтарды зерттеуге шешім қабылдады, солтүстікке бірнеше шақырым қашықтықтағы Голливудқа, кішкентай ауылға сапар жасады. Бұл ауыл кинокомпанияның түсірілімдерін жүргізуіне ыңғайлы және жағымды жағдай жасады. Гриффит Голливудта түсірілген алғашқы фильмді – «Ескі Калифорнияда» (In Old California) түсірді. Бұл Biograph компаниясының мелодрамасы, Мексикаға қарасты 1800 жылдардағы Калифорния туралы. Гриффит Нью-Йоркке қайтып оралғанға дейін бірнеше ай бойы сол жерде болып, бірнеше фильм түсірді. 1900 жылдардың басында Эдисон дәуірінде көптеген еврей иммигранттары АҚШ киноиндустриясында жұмыс таба алды. Эдисон Трастың қолдауымен олар жаңа бизнес саласында табысқа жетті: дүкендердегі nickelodeon деп аталатын кинотеатрларда фильмдер көрсету. Бірнеше жыл ішінде Сэмюэл Голдуин, Карл Лэммл, Адольф Цукор, Луис Б. Майер және Warner Brothers (Гарри, Альберт, Сэмюэл және Джек) сияқты амбициялы адамдар бизнестің өндірістік бөлігіне ауысты. 1913 жылы Biograph компаниясының Голливудтағы табысы туралы естігеннен кейін, көптеген болашақ киноөндірушілер Эдисонның талаптарынан қашу үшін батысқа бет бұрды. Көп ұзамай олар жаңа типтегі кәсіпорынның – киностудияның басшыларына айналды. Нью-Йорктегі Эдисон Трасттан тәуелсіз жаңа өндіріс, тарату және көрсету жүйесін құру арқылы осы студиялар АҚШ киноиндустриясы үшін жаңа мүмкіндіктер ашты. Голливуд олигополиясы Эдисон монополиясын ығыстырды. Бұл жаңа жүйеде жаңадан келгендерге орын табу қиын болды. 1930 жылдардың ортасына қарай ең ірі бес студия – 20th Century Fox, Metro Goldwyn Mayer, Paramount Pictures, RKO Pictures және Warner Bros. көшбасшылыққа ие болды. Олардан кейін үш кіші компания – Columbia Pictures, United Artists және Universal Studios келді. Соңында «Poverty Row» деген термин пайда болды, ол өсіп келе жатқан эксклюзивті кинобизнесте өзінің орнын табуға тырысқан кез келген кіші студияны қамтиды. «Poverty Row» құрамындағы шағын студиялар кез келген ірі студиядан «тәуелсіз» деп есептелгенімен, олар ірі ойыншылар сияқты тік және көлденең интеграцияланған бизнес жүйелерін пайдаланды. Студия жүйесінің және оның шектеулі кинотеатрлар желісінің таратылуы тәуелсіз кинотеатрларды «Poverty Row» студияларының популистік, залды толтыратын өнімдеріне құштар қалдырды. Бірақ дәл осы парадигмалық өзгеріс «Poverty Row» құбылысының Голливудта құлдырауына және жоғалуына әкелді. «Poverty Row» студиялары шығарған фильмдердің танымалдылығы арта түссе де, олар үлкен өндіріс компанияларынан да, тәуелсіз өндірушілерден де көбірек қол жетімді болды, олар енді студияның өз жұмысын жинақтау және шығару қабілетіне сүйенудің қажеті болмады. Төменде 1935 жылдың соңындағы белсенді компаниялардың тізімі және Голливуд жүйесін сипаттау үшін қолданылатын санаттар келтірілген. Үлкен бес студия Кіші үш студия «Poverty Row» (көптеген студиялардың төртеуі) Metro Goldwyn Mayer United Artists Grand National Paramount Pictures Columbia Pictures Republic Pictures 20th Century Fox Universal Studios Monogram Pictures Warner Bros. Producers Releasing Corporation (PRC) RKO Pictures
Линкольн кинокомпаниясы, Біріккен суретшілер және студия жүйесіне қарсылық
Студиялық жүйе тез арада күшті болып, кейбір кинорежиссерлер қайтадан тәуелсіздік іздеді. 1916 жылғы 24 мамырда Линкольн кинокомпаниясы құрылды, ол тәуелсіз киноөндірушілерге тиесілі және басқарылатын алғашқы киностудия болды. 1919 жылы американдық үнсіз киноның төрт жетекші тұлғасы (Мэри Пикфорд, Чарльз Чаплин, Дуглас Фэрбенкс және Д.У. Гриффит) «Біріккен суретшілер» (United Artists) құрды. Әрқайсысы 20% үлеске ие болды, ал қалған 20% заңгер Уильям Гиббс МакАдуға тиесілі болды. Бұл кәсіптік идея бір жыл бұрын Фэрбенкс, Чаплин, Пикфорд және ковбой жұлдызы Уильям С. Харт АҚШ-ты аралап, Бірінші дүниежүзілік соғысқа көмектесу үшін «Либерти» облигацияларын сатқанда туындаған. Голливудтың ардагерлері болған төрт киножұлдыз өздерінің жұмыстарын және болашақтарын жақсырақ бақылау үшін өз компанияларын құру туралы әңгімелесе бастады. Оларды Голливуд продюсерлері мен дистрибьюторларының жұлдыздарының жалақысын және шығармашылық еркіндігін күшейтуге бағытталған әрекеттері ынталандырды. Гриффит қосылғаннан кейін жоспарлау басталды, бірақ Харт бәрі ресми түрде жүзеге аспас бұрын бас тартты. Олардың бұл жоспары туралы естіген «Метро Пикчерз» кинокомпаниясының басшысы Ричард Роуленд: «Жасырынғандар психиатриялық аурухананы басып алып жатыр», - деген пікір білдірді. Төрт серіктес МакАдудың (Президент Вудро Вильсонның бұрынғы қазынашылық хатшысының күйеуі) кеңесімен өз тарату компаниясын құрды, ал оның бірінші басқарушы директоры Хирам Абрамс болды. Бастапқы шарттар бойынша Пикфорд, Фэрбенкс, Гриффит және Чаплин жылына бес фильмнен жеке-жеке өндіруі керек болды, бірақ компания 1920-1921 жылдары жұмысын бастаған кезде көркем фильмдердің өндірісі қымбаттап, сапасы жақсарды, ал көрсету уақыты шамамен тоқсан минутқа (немесе сегіз рулонда) орнасты. Ол кезде ешкім, қаншалықты танымал болса да, жылына бес сапалы көркем фильм өндіріп, оларда басты рөлде ойнай алмайды деп саналды. 1924 жылы Гриффит жұмыстан кетіп, компания дағдарысқа ұшырады: қымбат тарату жүйесін қолдау үшін басқаларды шақыру немесе жеңіліске мойынсұну. Президенттікке ардагер продюсер Джозеф Шенк тағайындалды. Ол он жыл бойы фильмдер өндірген ғана емес, сонымен қатар әйелі Норма Талмидж, қарындасы Констанс Талмидж және інісі Бастер Китонмен келісімшарт жасады. Бірқатар тәуелсіз өндірушілермен келісімдер жасалды, әсіресе Сэмюэл Голдвин, Говард Хьюз және кейіннен Александр Корда. Шенк сондай-ақ Пикфорд пен Чаплинмен «United Artists» атауымен театрларды сатып алу және салу үшін жеке серіктестік құрды. Дегенмен, компанияның кеңеюіне қарамастан, UA қиындықтарға тап болды. Дыбыстың пайда болуы Пикфорд пен Фэрбенкстің мансабын аяқтады. Чаплин жеткілікті бай болғандықтан, қалағанын істеді және сирек жұмыс істеді. Шенк 1933 жылы Даррил Ф. Занукпен бірлесіп жаңа компания құру үшін отставкаға кетті, ол UA кестесіне жылына төрт фильм ұсынды. Оның орнына сату менеджері Ал Лихтман тағайындалды, ол бірнеше айдан кейін отставкаға кетті. Пикфорд бірнеше фильм өндірді, ал әр түрлі уақытта Голдвин, Корда, Уолт Дисней, Уолтер Венгер және Дэвид О. Селзник «өндіруші серіктестер» (пайданы бөлісетін) болды, бірақ меншік құқығы әлі де негізін қалаушыларға тиесілі болды. Жылдар өте келе және бизнестің динамикасы өзгерген сайын, бұл «өндіруші серіктестер» алыстап кетті. Голдвин мен Дисней RKO-ға, Венгер Universal Pictures-ке, Селзник пен Корда зейнеткерлікке кетті. 1940 жылдардың соңында «United Artists» өндіруші немесе дистрибьютор ретінде дерлік тоқтады.
Тәуелсіз кино продюсерлерінің қоғамы
1941 жылы Мэри Пикфорд, Чарльз Чаплин, Уолт Дисней, Орсон Уэллс, Сэмюэл Голдвин, Дэвид О. Селзник, Александр Корда және Уолтер Вангер – United Artists мүшелері болған көптеген адамдар – Тәуелсіз Кино Продюсерлерінің Қоғамын құрды. Кейінірек Уильям Кагни, Сол Лессер және Хэл Роуч та қоғамға қосылды. Қоғамның мақсаты студиялық жүйемен басымдықпен бақыланатын индустрияда тәуелсіз продюсерлердің құқықтарын қорғау болды. SIMPP кинофильмдерді өндіру, тарату және көрсетуді бақылайтын Голливудтың бес ірі студиясының монополиялық тәжірибелерін тоқтатуға күш салды. 1942 жылы SIMPP Paramount-тың United Detroit Theatres-іне қарсы антимонополиялық сот ісін қозғады. Арызда Paramount компаниясы Детройттегі бірінші және келесі көрсетімдерге арналған кинотеатрларды бақылауға құлық жасады деп айыпталды. Бұл өндірушілердің монополия мен сауданы шектеуді айыптап, көрсетушілерге қарсы қозғаған алғашқы антимонополиялық ісі болды. 1948 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының шешімі Голливуд киностудияларын өздерінің кинотеатрлар желілерін сатуға және бәсекеге қарсы белгілі бір тәжірибелерді жоюға міндеттеді. Бұл Голливудтың алтын ғасырындағы студиялық жүйенің тиімді түрде аяқталуына әкелді. 1958 жылға қарай SIMPP құрудың көптеген себептері түзетілді және SIMPP кеңселерін жапты.
Төмен бюджетті фильмдер
SIMPP-тің күш-жігері және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде арзан портативті камералардың пайда болуы Америкада кино түсіруге қызығушылық танытқан кез-келген адам үшін үлкен киностудияның көмегінсіз фильм жазуға, шығаруға және режиссерлікке мүмкіндік берді. Бұл жағдайлар көп ұзамай көптеген сыншылардың жоғары бағалаған және ықпалды шығармаларына әкелді, соның ішінде Майя Дереннің 1943 жылғы «Күнде түстен кейін», Кеннет Ангердің 1947 жылғы «Фейерверк» және Моррис Энгель, Рут Оркин және Рей Абрашкиннің 1953 жылғы «Кішкентай қашқын» фильмдері. Кен Джейкобс сияқты кинорежиссерлер аз немесе ешқандай дайындықсыз фильмдер түсірудің жаңа тәсілдерін тәжірибеден өткізе бастады. «Кішкентай қашқын» Америкалық кино академиясының сыйлықтарында «Ең үздік түпнұсқа сценарий» номинациясына ие болған алғашқы тәуелсіз фильм болды. Сондай-ақ, ол Венецияда күміс арыстан сыйлығын алды. Энгель мен Ангердің фильмдері Францияның өркендеген «Жаңа толқын» қозғалысынан шетелде танымал болды, «Фейерверк» Жан Коктодан мақтау алып, оны Еуропаға оқуға шақырды, ал Франсуа Трюффо «Кішкентай қашқынды» өзінің «400 соққы» туындысына маңызды шабыт берген туынды деп атады. 1950 жылдарда фильм түсірудің жаңа, төмен бюджетті парадигмасы халықаралық деңгейде танымалдылығын арттырды, мысалы Сатьяжит Райдың сынға ие «Апу трилогиясы» (1955–1959) сияқты фильмдер. Студия жүйесінде түсірілген фильмдерден айырмашылығы, бұл жаңа, төмен бюджетті фильмдер тәуекелге баруға және классикалық Голливудтық повествотивтен тыс жаңа көркемдік кеңістіктерді зерттеуге мүмкіндік алды. Майя Дерен көп ұзамай Нью-Йоркте киноны ойын-сауық емес, көркем өнер ретінде жасауға қызығушылық танытқан, оған ұқсас көзқарасты авангардтық кинорежиссерлер қатарына қосылды. «Ресми кино» «жандырмай» жатыр және «адамгершілік жағынан бүлінген, эстетикалық жағынан ескірген, тақырыптық жағынан үстірт, [және] темперамент бойынша қатал» болды деген жалпы сенімге сүйене отырып, тәуелсіздердің бұл жаңа буыны «The Film Makers' Cooperative» суретшілер басқаратын, коммерциялық емес ұйымды құрды. Олар өз фильмдерін орталықтандырылған мұрағат арқылы тарататын болды. 1962 жылы Джонас Мекас, Стэн Браххедж, Ширли Кларк, Грегори Маркопулос және басқалар құрған Кооператив 1960 жылдары көптеген кино шығармашылық тұлғаларға, соның ішінде Джек Смит пен Энди Уорхолға маңызды орын берді. Америкаға оралғаннан кейін Кен Ангер өзінің көптеген маңызды туындыларын сол жерде көрсетті. Мекас пен Браххедж 1970 жылы «Anthology Film Archives» кино мұрағатын құрды, бұл тәуелсіз фильмдердің дамуы мен сақталуы үшін маңызды болып табылады.
Пайдалану бумы және MPAA рейтингтік жүйесі
Барлық төмен бюджетті фильмдер коммерциялық емес өнер жобалары ретінде туындаған жоқ. «Кішкентай қашқын» сияқты фильмдердің сәттілігі, олар төмен (немесе кейде мүлдем болмаған) бюджетпен түсірілген, студиялық емес фильмдердің үлкен танымалдығына ықпал етті. Төмен бюджетті фильмдер, егер фильм театрларда сәтті көрсетілсе, шығындарға қарағанда үлкен үлесімді табыс (пайыздық көрсеткіштер бойынша) әкелуге мүмкіндік беретін. Осы кезеңде тәуелсіз продюсер және режиссер Роджер Корман өте үнемді және қатаң түсірілім кестесімен танымал болатын ауқымды туындылар жасады. 1971 жылы режиссерлік қызметтен «зейнетке» шыққанға дейін (одан кейін де фильмдерді өндіруді жалғастырды), ол жылына жеті фильм шығарып, United Artists басшыларының мүмкін емес деп есептеген жылына бес фильмдік кестесімен теңесіп, тіпті одан да асып түсті. Авангард өкілдері сияқты, Роджер Корманның фильмдері студиялық жүйеден өзгеше, тәуелсіз фильмдердің өзіндік өндіріс кодексімен шектелмегенін пайдаланды. Корманның мысалы (және оған ұқсас басқалардың) 1960-шы жылдарда тәуелсіз B фильмдерінің өркендеуіне көмектесті, олардың басты мақсаты – ірі студиялар байланысын үзіп қалған жастар нарығына қол жеткізу болды. Олар жыныстық мазмұн, ашық зорлық-зомбылық, есірткі қолдану және жалаңаш суреттер арқылы тәуелсіз кинотеатрларға көрермендерді тартуға тырысты, өйткені ірі студиялар көрсетуге батылмаған нәрсені ұсынуға уәде берді. Осы кезеңде қорқыныш және ғылыми фантастика фильмдері үлкен өсімді бастан өткерді. Бұл шағын продюсерлер, кинотеатрлар және дистрибьюторлар бір-бірін басып тастауға тырысқанда, B сыныпты фильмдер өндіріс құны өте төмен Z фильмдерінің деңгейіне түсіп, өзінің ерекшелігімен көзге түсетін нишалық санатына айналды. Бұл фильмдерге қызығушылық танытқан жанкүйерлер оларды көрермендердің қатысуымен және косплеймен өтетін түнгі көрсетілімдерге өте ыңғайлы етті. 1968 жылы жас режиссер Джордж А. Ромеро «Тірі өлгендер түні» фильмімен көрермендерді шоқындырды, бұл – тәуелсіз қорқыныш фильмдерінің жаңа түрі. Бұл фильм өндіріс кодексінен бас тартқаннан кейін, бірақ MPAA рейтингтік жүйесі қабылданбас бұрын шығарылды. Осылайша, ол Ромероның жаңа, өте реалистік қанды көріністерін көруге жас балалардың мүмкіндік алған, толығымен шексіз көрсетілімге ие болған өзінің түріндегі алғашқы және соңғы фильм болды. Бұл фильм келесі ондаған жылдар бойы тәуелсіз қорқыныш киносының атмосферасын қалыптастыруға көмектесті, өйткені «Техасқа арналған тігіс машинасы» (1974) және «Каннибалдық Холокост» (1980) сияқты фильмдер шекараны кеңейтуді жалғастырды. Өндіріс кодексі жойылғаннан кейін және Ромеро сияқты зорлық-зомбылық пен алаңдатушы фильмдер танымал бола бастағанда, Голливуд алаңдаған кино көрермендерді MPAA рейтингтік жүйесімен жұбатты, бұл жастарға билет сатуды шектеуді енгізді. Өндіріс кодексінен өзгеше, бұл рейтингтік жүйе тәуелсіз фильмдерге қауіп төндірді, өйткені ол олардың сата алатын билеттерінің санын әсер ететін және кинотеатрлардың жастар нарығындағы үлесін қысқартатын. Бұл өзгеріс коммерциялық және коммерциялық емес фильмдер арасындағы айырмашылықты одан әрі арттырды. Алайда, тәуелсіз фильмдер үшін аудиторияны жіктеу қатаң түрде ерікті болып табылады және фильмдерді рейтингсіз негізде шығаруға заңдық кедергі жоқ. Дегенмен, рейтингсіз фильмдер маркетингтік қиындықтарға тап болады, өйткені телеарналар, газеттер және веб-сайттар сияқты БАҚ жасөспірімдер аудиториясына ұсынудан аулақ болу үшін ұлттық рейтингі жоқ фильмдерге өз шектеулерін қояды.
Жаңа Голливуд және тәуелсіз кино
Теледидар мен «Парамоунт ісі» пайда болғаннан кейін ірі студиялар көрермендерді әсемдікпен тартуға тырысты. Кең экранды форматтар мен техникалық жетістіктер, мысалы, «Синемаскоп», стерео дыбыс, 3D және тағы басқалары, көрермендерге өмірден артық әсер беру арқылы азайып бара жатқан аудиторияны ұстап тұру мақсатымен жасалды. 1950-ші және 1960-шы жылдардың басында мюзиклдер, тарихи эпостар және осы жетістіктерден пайда тапқан басқа фильмдер Голливудта басым болды. Бұл 1950-ші жылдардың көп бөлігінде коммерциялық тұрғыдан тиімді болып шықты. Алайда, 1960-шы жылдардың соңында аудиторияның үлесі алаңдатарлықтай деңгейде төмендеді. «Клеопатра» (1963) және «Hello, Dolly!» (1969) сияқты бірнеше қымбат сәтсіздіктер студияларға қатты күш түсірді. Осы арада, 1951 жылы продюсерлерге айналған Артур Крим мен Роберт Бенджамин «United Artists» компаниясының қалған акционерлерімен келісім жасады, бұл оларға компанияны жаңғыртуға тырысуға және әрекет сәтті болса, оны бес жылдан кейін сатып алуға мүмкіндік берді. Әрекет сәтті аяқталды және 1955 жылы «United Artists» нақты студиясы жоқ алғашқы «студия» атанды. «UA» Пикфорд/Фейрбанкс студиясында орын жалдады, бірақ студияның жеке жері болған жоқ. Сондықтан олардың көптеген фильмдері жергілікті жерлерде түсірілді. Олар банкирлер рөлінде жұмыс істеп, тәуелсіз өндірушілерге қаржы ұсынды. Осылайша «UA» басқа студиялардағы шығындарды арттырған жалпы шығындарға, техникалық қызмет көрсетуге немесе қымбат өндірістік персоналға ие болған жоқ. «UA» 1956 жылы акционерлік қоғамға айналды, ал басқа ірі студиялар құлдыраған кезде «UA» өркендеп, Мириш ағайындылары, Билли Уайлдер, Джозеф Е. Левин және басқалармен байланыс орнатты. 1950-ші жылдардың соңында «RKO» фильм шығаруды тоқтатты, ал қалған төрт ірі студия жасөспірімдер аудиториясына қалай жетуді білмейтінін мойындады. Осы аудиторияны ұстап алуға тырысқанда, студиялар көптеген жас режиссерлерді (көптегендері Роджер Корманның шәкірттері болды) жалдады және оларға студияның салыстырмалы түрде аз бақылауымен өз фильмдерін жасауға мүмкіндік берді. «Warner Brothers» компаниясы алғаш рет продюсер Уоррен Биттиге «Бонни мен Клайд» (1967) фильмінен түскен табыстың 40%-ын минималды гонорардың орнына ұсынды. 1973 жылға қарай фильм дүниежүзі бойынша 70 миллион доллардан астам табыс тапты. Бұл алғашқы табыстар студияның кино мектептерінің ұрпағына толық бақылаудан бас тартуына жол ашты және бұқаралық ақпарат құралдары «Жаңа Голливуд» деп атаған құбылысты бастады. Американдық актер Деннис Хоппер өзінің сценарий жазу және режиссерлік дебютін «Easy Rider» (1969) фильмімен жасады. Продюсері, серіктесі және сценарийшісі Питер Фондамен бірге Хоппер «Жаңа Голливудтың» алғашқы толық тәуелсіз фильмдерінің біріне жауапты болды. «Easy Rider» Канн фестивалінде дебют жасап, «Бірінші фильм сыйлығын» алды, содан кейін ең жақсы түпнұсқа сценарийі және Корманның шәкірті Джек Николсонның Джордж Хансон рөліндегі керемет ойыны үшін екі «Оскар» номинациясын алды. «Easy Rider» фильмінің ізінен көп ұзамай қайта жаңғырған «United Artists» компаниясы «Midnight Cowboy» (1969) фильмін шығарды, ол «Easy Rider» сияқты Кеннет Ангердің және француз жаңа толқынындағы оның ықпалынан көптеген элементтерді алды. Бұл фильм «Оскар» сыйлығын жеңіп алған алғашқы және жалғыз Х рейтингісі бар фильм болды. «Midnight Cowboy» сонымен қатар Нью-Йорктің тәуелсіз кино қауымдастығының Голливудқа қарсы көзқарасының символына айналған көптеген танымал Уорхол супержұлдыздарының эпизодтық рөлдерінде ойнағанын көрсетті. Бір ай ішінде тағы бір жас Корман шәкірті Фрэнсис Форд Коппола Испаниядағы Доностия Сан-Себастьян халықаралық кинофестивалінде өзінің жеке компаниясы «American Zoetrope» арқылы түсірген «Жаңбыр адамдары» (1969) фильмімен дебют жасады. «Жаңбыр адамдары» американдық көрермендер тарапынан көп назарсыз қалғанмен, «Zoetrope» «Жаңа Голливудта» күшті күшке айналды. «Zoetrope» арқылы Коппола «Warner Bros.» студиясымен дистрибьюторлық келісім жасасты, оны ол өзінің фильмдерін олардың бақылауына ұшырамай кеңінен көрсету үшін пайдаланды. Бұл үш фильм Голливудтың ірі студияларына үлгі болып, жаңа таланттарды тартуға мүмкіндік берді. «Zoetrope» компаниясының негізін қалаушы Джордж Лукас өзінің көркем фильмдердегі дебютін «THX 1138» (1971) фильмінде жасады, ол да «Zoetrope» компаниясы «Warner Bros.» компаниясымен жасаған келісім арқылы шығарылды. Келесі жылы екі «Жаңа Голливуд» режиссері Копполаға «Paramount» компаниясының «Құс әкесі» (1972) фильмін қадағалауды ұсынды, ал Лукас «Universal» компаниясынан «Американдық граффити» (1973) фильміне студиялық қаржыландыру алды. 1970-ші жылдардың ортасында Голливудтың ірі студиялары осы жаңа режиссерлерден идеялар мен персоналды алуын жалғастырды, «Paper Moon» (1973) және «Taxi Driver» (1976) сияқты фильмдерді жасады, олардың барлығы сыншылардың және көрермендердің мақтауына ие болды. «Жаңа Голливуд» мүшелерінің осы табыстары олардың әрқайсысын студияға және көрермендерге де көбірек талаптар қоюға итермеледі. «Жаңа Голливуд» ұрпағының көптеген мүшелері тәуелсіз режиссерлер болғанмен немесе тәуелсіз режиссерлер ретінде бастағанмен, олардың көптеген жобалары ірі студиялармен өндіріліп, шығарылды. «Жаңа Голливуд» ұрпағы студиялық жүйенің жаңадан жаңғырған нұсқасына бекітілді, ол олардың фильмдерін дамытуға, өндіруге және таратуға қаржыландырды. Бұл режиссерлердің өте азы ғана өздерінің фильмдерін жеке қаржыландырды немесе жеке таратып, немесе ұрпақтың ықпалының шарықталу кезеңінде жеке қаржыландырылған өндірісте жұмыс істеді. «Taxi Driver», «The Last Picture Show» және басқалар сияқты көрінетін тәуелсіз фильмдер студиялық фильмдер болды: сценарийлер студиялық ұсыныстарға негізделген және студиялармен төленген, өндіріс қаржыландыруы студиядан болды және фильмдердің маркетингі мен таратылуы студияның жарнама агенттігімен жоспарланып, бақыланды. Коппола студияның ықпалына қарсы тұруға көп күш жұмсағанмен, оның тәуекелді «Apocalypse Now» (1979) фильмін күмәнді студия басшыларымен келісімге келмей өзі қаржыландырды, ол және оған ұқсас режиссерлер ескі студияларды қаржылық қиындықтан құтқарып, оларға табысқа жетудің жаңа формуласын ұсынды. Шындығында, осы кезеңде тәуелсіз фильмнің нақты анықтамасы бұлыңқы болды. «Midnight Cowboy» «United Artists» компаниясымен қаржыландырылса да, бұл компания, әрине, студия болды. Сол сияқты, «Zoetrope» да тәуелсіз режиссерлерге қаржыландыру қажет болғанда жүйе ішінде жұмыс істеген тағы бір «тәуелсіз студия» болды. Джордж Лукас 1971 жылы «Zoetrope» компаниясынан шығып, өзінің тәуелсіз студиясын, «Lucasfilm» компаниясын құрды, ол «Star Wars» және «Indiana Jones» франшизаларын шығарды. Шындығында, қозғалыстың екі ғана фильмін толыққанды тәуелсіз деп сипаттауға болады: бастапқыдағы «Easy Rider» және соңындағы Питер Богдановичтің «They All Laughed» фильмі. Питер Богданович 1980 жылғы фильміне құқықты студиядан сатып алып, оның студия сенгенінен жақсы екеніне сеніп, оның таратылуын өзінің қалтасынан төледі — соңында ол осының салдарынан банкрот болды. Кері перспективада, Стивен Спилбергтің «Jaws» (1975) және Джордж Лукастың «Star Wars» (1977) фильмдері «Жаңа Голливудтың» соңының басталуын білдіргенін көруге болады. Бұрын-соңды болмаған кассалық табыстарымен бұл фильмдер Голливудтың блокбастерлік санасын оятып, студияларға осы өзгеретін коммерциялық ландшафтта ақша табудың жаңа парадигмасын ұсынды. Жоғары концепциялық сюжеттерге, ойыншықтар сияқты қосымша тауарларға, саундтректер сияқты басқа медиаға таралуға және Копполаның «The Godfather Part II» фильмімен беделді болған сілтауларға назар аудару студияларға жаңа ортада ақша табудың жолдарын көрсетті. Фильмдерден қанша ақша табуға болатынын түсінген ірі корпорациялар RKO-ға тиген тағдырға ұшырамас үшін қалған Голливуд студияларын сатып ала бастады. ...
Голливудтың сыртында
1970 жылдары американдық кинода сексуалдық және зорлық-зомбылықты бейнелеуде тақырыптық өзгерістер орын алды, бұл нақты сексуалдық және зорлық-зомбылық көріністерін күшейтіп көрсетумен ерекшеленді. Ескі Голливудтың кең аудиториясына жетуді көздеген режиссерлер осы тақырыптарды стильдеуді тез үйренді, осылайша фильмдерін қорқынышты немесе ұятты емес, тартымды етуге тырысты. Алайда, американдық Жаңа толқынның киностуденттері Голливудты басып алуға қажетті дағдыларды меңгеріп жатқанда, олардың көптеген құрбылары кино жасау стилін өзге бағытта дамыта бастады. Ингмар Бергман мен Федерико Феллини сияқты шетелдік және артхаус режиссерлерінен, сондай-ақ сенсациялық фильмдерден (мысалы, Джозеф П. Мавра, Майкл Финдлей және Анри Пачард) және авангардты кинодан (Кеннет Ангер, Майя Дерен және Брюс Коннер) әсерленген жас киношілер көптегендері кассалық табыс үшін емес, көркемдік акт ретінде трансгрессиямен тәжірибе жасауға кірісті. Джон Уотерс және Дэвид Линч секілді режиссерлер 1970-ші жылдардың басында фильмдеріндегі ерекше және көбінесе мазасыз кескіндерімен танымал болды. Линчтің алғашқы толық метражды фильмі "Eraserhead" (1977) продюсер Мел Брукстің назарына ілігіп, Paramount компаниясы үшін 5 миллион долларлық "The Elephant Man" (1980) фильмінің режиссері болды. "Eraserhead" төмен бюджетті тәуелсіз фильм болғанымен, Линч бұл өткелді бұрын-соңды болмаған оңайлықпен жасады. Фильм үлкен коммерциялық сәттілікке жетіп, сегіз «Оскар» номинациясын алды, соның ішінде Линчтің режиссура және жақсы бейімделген сценарий номинацияларына ие болды. Бұл оның коммерциялық тұрғыдан табысты, бірақ біршама қараңғы және конвенциялық емес Голливуд режиссері ретіндегі орнын нығайтты. Линчтің студияға енгенін көрген Джордж Лукас, "Eraserhead" фильмінің жанкүйері және студиялардың сүйіктісі, Линчке келесі "Жұлдызды соғыстар" фильмін, "Жедайлардың оралуын" (1983) режиссерлік ету мүмкіндігін ұсынды. Бірақ Линч Лукас пен оның серіктері студиялық жүйені жоюға тырысқан сәтсіз әрекеттерінен кейін не болғанын көрді. Ол бұл мүмкіндікті қабылдамай, өз жобаларымен айналысуды жөн көрді. Оның орнына Линч итальяндық продюсер Дино Де Лаурентистің De Laurentiis Entertainment Group үшін Франк Герберттің ғылыми-фантастикалық романы "Дюнаның" (1984) жоғары бюджетті бейімделуін таңдады, егер компания Линчтің екінші жобасын шығарса, режиссер толық шығармашылық бақылауға ие болады деген шартпен. Де Лаурентис бұл фильмнің келесі "Жұлдызды соғыс" болатынын үміттенгенімен, Линчтің "Дюнасы" сыншылар мен көрермендер тарапынан сәтсіздікке ұшырады, 45 миллион долларлық бюджетке қарсы ішкі нарықта 27,4 миллион доллар ғана жинады. Фильмнің коммерциялық сәтсіздігіне ашуланған Де Лаурентис Линч қалаған кез келген фильмді өндіруге мәжбүр болды. Ол Линчке фильм шығындарын өтемеу үшін 6 миллион доллар ұсынды, бірақ "Көк барқыт" (1986) фильмі үлкен сәттілікке жетіп, Линчке тағы бір «Оскар» номинациясын әкелді. Кейін Линч тәуелсіз киноға оралды және он жылдан астам уақыт бойы ең ірі студиялармен жұмыс істемеді. Ал Джон Уотерс өз фильмдерінің көп бөлігін өзінің Dreamland Productions компаниясы арқылы шығарды. 1980 жылдардың басында New Line Cinema онымен "Полиэстер" (1981) фильмінде жұмыс істеуге келісті. 1980 жылдары Уотерс Нью-Йорк негізделген тәуелсіз кино қозғалысының маңызды тұлғасына айналды, бұл қозғалыс 1985 жылы Ник Зеддпен "Трансгрессия киносы" деп аталды, ол Super 8 мм фильмдері мен бейне өнерінде шок эффектісі мен юморды қолданатын, бір-бірімен байланысты жас суретшілердің тобын сипаттады. Бұл қозғалыстың басқа да маңызды өкілдері: Кембра Пфалер, Касандра Старк, Бет Б, Томми Тернер, Ричард Керн және Лидия Ланч. Киношілер кооперативі мен антологиялық кино мұрағаттары сияқты институттардың айналасында біріккен бұл жаңа буын тәуелсіздер енді орнықтырылған Жаңа Голливудқа қарсы шығып, "барлық киномектептерді жарып, барлық жалықтыратын фильмдерді ешқашан түсірмеуге" шақырды.
Тәуелсіз кино қозғалысы
1978 жылы Стерлинг Ван Вагенен мен Чарльз Гэри Эллисон, төраға Роберт Редфордпен бірге (Жаңа Голливудтың ардагері және «Буч Кэссиди мен Санденс Кид» фильмінің жұлдызы) Юта штатына көбірек киношыларды тарту және тәуелсіз фильмнің мүмкіндіктерін көрсету мақсатында «Юта/АҚШ кинофестивалін» құрды. Ол кезде фестивальдің басты назары ретроспективті фильмдер мен кинорежиссерлердің дөңгелек үстелдері болды; бірақ оған жаңа тәуелсіз фильмдердің де шағын бағдарламасы енді. 1978 жылғы фестивальдің қазылар алқасын Гари Эллисон басқарды, оның құрамына Верна Филдс, Линвуд Гейл Данн, Кэтрин Росс, Чарльз Э. Сельер, Марк Райделл және Антеа Сильберт кірді. 1981 жылы, Майкл Симиноның «Heaven’s Gate» (1980) фильмінің қаржылық сәтсіздігінен кейін MGM сатып алған «United Artists» тәуелсіз киношылар үшін платформа ретінде тоқтатылғанда, Стерлинг Ван Вагенен Роберт Редфордпен бірге «Санденс институтын» құруға көмектесу үшін фестивальден кетті. 1985 жылы, қазірдің өзінде беделді «Санденс институты», Стерлинг Ван Вагенен басшылығымен, қаржылық қиындықтарға тап болған «АҚШ кинофестивалінің» басқаруын өз қолына алды. Гари Бир мен Стерлинг Ван Вагенен «Санденс кинофестивалінің» алғашқы тұсаукесерін ұйымдастырды, оған бағдарламалық директор Тони Саффорд пен әкімшілік директор Дженни Уолц Селби қатысты. 1991 жылы фестиваль Редфордтың «Санденс Кид» рөлінің құрметіне ресми түрде «Санденс кинофестивалі» деп аталды. Осы фестиваль арқылы тәуелсіз кино қозғалысы бастау алды. Кевин Смит, Роберт Родригес, Квентин Тарантино, Дэвид О. Расселл, Пол Томас Андерсон, Стивен Содерберг, Джеймс Ван, Хал Хартли, Джоэл және Итан Коэн, сондай-ақ Джим Джармуш сыншылардың жоғары бағасын алып, бұрын-соңды болмаған кассалық табысқа қол жеткізді. «Санденс кинофестивалінің» маңыздылығы профессор Эммануэль Левидің «Отбасы киносы: американдық тәуелсіз киноның қалыптасуы» (NYU Press, 1999; 2001) еңбегінде жазылған. 2005 жылы АҚШ-тың ішкі кассалық кірісінің шамамен 15%-ы тәуелсіз студиялардан түсті.
Халықаралық деңгейде
Тәуелсіз кино индустриясы бүкіл әлемде кең таралған. Әлемнің көптеген қалаларында ең беделді кинофестивальдер ұйымдастырылады. Басқа да ірі шаралар: Торонто халықаралық кинофестивалі, Гонконг халықаралық кинофестивалі және Уагадугудағы Панафрикалық кино және телефестиваль. Еуропалық Одақ, әсіресе Еуропалық кино және VOD бастамасы (ECVI) арқылы, кино индустриясын кинотеатрдан тыс, бейне сұраныс қызметтерінде фильмдерге деген сұраныстың өсуіне бейімдеуге бағытталған бағдарламалар әзірледі. Бұл бағдарлама аясында VOD ұсыныстары дәстүрлі кино көрсетулермен үйлестіріледі. Сонымен қатар, Еуропалық Одақтың ұлттық үкіметтері өнердің барлық салаларын, оның ішінде киноны қаржыландыруға көбірек назар аударуда. Мысалы, Еуропалық мәдениет комиссиясында аудиовизуалды сектор бар, оның негізгі міндеті фильмдер мен фестивальдарды таратуға және насихаттауға көмектесу болып табылады. Комиссия сонымен қатар "медиа сауаттылығы" және "цифрлық тарату" салаларындағы саясатты қалыптастыруды, зерттеулер жүргізуді және есеп беруді ұйымдастырады.
Көпшілік қаражатты тарту
Кино түсірудің экономикалық жағы бұрынғыдан гөрі аз кедергі келтіреді, себебі қажетті киноқаржыны алу үшін енді ірі студияның қолдауы міндетті емес. Kickstarter, Pozible және Tubestart сияқты жамағатпен қаржыландыру платформалары адамдарға мыңдаған доллар жинауға көмектесті; бұл өздерінің төмен бюджетті туындыларын қаржыландыруға жеткілікті. Фильмдерді жасау, монтаждау және цифрлық түрде тарату технологиясының құны төмендегенінің нәтижесінде, кино өндірісіне бұрынғыдан да оңай қол жеткізуге болады. Толық метражды фильмдер көбінесе Санденс кинофестивалі, Сламданс кинофестивалі, South by Southwest фестивалі, Raindance кинофестивалі, Telluride кинофестивалі және Палм-Спрингс кинофестивалі сияқты кинофестивальдарда көрсетіледі. Бұл фестивальдердің жүлдегерлері ірі кинопрокат компанияларының назарына түсіп, таратуға ие болу мүмкіндігі артады. Кинофестивальдар мен көрсетулер – фильмдерді тәуелсіз түрде өндіру және көрсетудің бірнеше мүмкіндіктерінің тек бірі ғана.
Аналогтан цифрлыққа
1990-шы және 21-ші ғасырлардағы тәуелсіз киноның дамуына бірқатар техникалық жаңалықтар, соның ішінде фильм сапасын арттыратын қолжетімді цифрлық кинокамералардың және компьютерлік монтаждау бағдарламалық қамтамасының пайда болуы ықпал етті. Цифрлық баламалар қолжетімді болғанға дейін, кәсіби кино жабдықтары мен пленканың құны тәуелсіз фильмдер жасағысы келген режиссерлер үшін үлкен тосқауыл болды. "Блэр Сиқыршысы жобасы" (бюджеті 60 000 АҚШ доллары болса, кассада 248,6 миллион АҚШ доллары тапқан) сияқты сәтті фильмдер осы жаңа кино құралдарына қолжетімділіктің нәтижесінде пайда болды. Variety журналының мәліметінше, 2002 жылы 35 мм пленканың бағасы 23%-ға өсті. 1985 жылы тұтынушыларға арналған видеокамералардың пайда болуы, ал ең бастысы – 1990-шы жылдардың басында цифрлық бейненің пайда болуы кино өндірісіне технологиялық кедергілерді азайтты. Жеке компьютерлер мен бейсызықтық монтаждау жүйелері KEM сияқты монтаждау стендтерін пайдалануды тоқтатты, бұл постпродакшн шығындарын күрт төмендетті, ал DVD, Blu-ray Disc және онлайн бейне қызметтері таратуды жеңілдетті. Видео ағындық қызметтері фильмнің цифрлық нұсқасын бүкіл елге немесе тіпті әлемге физикалық DVD немесе пленка тасымалдаусыз таратуға мүмкіндік берді. Төмен бюджетті тәуелсіз режиссерлерге 3D технологиясы қолжетімді. 21-ші ғасырдың екінші онжылдығында жоғары сапалы ұялы телефон камералары адамдарға бір арзан құрылғыда фильмдер түсіруге, өңдеуге және таратуға мүмкіндік берді. Мұндай жаңа тәуелсіз тәсілдің мысалы – 1999 жылы "Оскарға" ұсынылған "Genghis Blues" деректі фильмі. Оны Белик ағайындары екі Hi8 видеокамерасында түсіріп, сол жылы Санденс кинофестивалінде деректі фильмдерге арналған көрермендер жүлдесін жеңіп алды. Ол кезде тарату әлі де пленкаға негізделген болғандықтан, фильмді интерлейстелген цифрлық бейне форматынан салтқа сай 24 кадр/секунд жылдамдығымен жүретін пленкаға "көшіру" қажет болды, сондықтан кейде интерлейс артефактілері байқалады. 2004 жылы Panasonic DVX100 видеокамерасын шығарды, ол секундына 24 кадрмен түсіру мүмкіндігін ұсынды. Бұл тәуелсіз режиссерлерге сол кездегі фильмдер үшін стандарт саналатын кадр жылдамдығында бейне түсіруге және цифрлық кадрды пленка кадрына таза түрлендіруге мүмкіндік берді. Осы камерамен бірнеше танымал фильмдер түсірілді, мысалы, "Ирактың фрагменттері". Жаңа құрылғылар артефактілерсіз бірнеше кадрлық жылдамдыққа бөлуді жеңілдету үшін өте жоғары кадрлық жылдамдықпен түсіруге мүмкіндік береді. Arri Alexa, RED Epic және көптеген жаңа DSLR сияқты жаңа кинокамераларды сатып алу үшін мыңдаған доллар жұмсау қажет болса да, тәуелсіз фильмдер бұрынғыдан да арзан, 35 мм пленкаға ұқсайтын түсірімдер жасауға мүмкіндік береді. Бұл камералар сонымен қатар, пленкаға қарағанда жарық аз жағдайда жақсы жұмыс істейді. 2008 жылы Nikon видео түсіруге қабілетті алғашқы DSLR камерасын – Nikon D90 шығарды. Дәстүрлі видеокамераға қарағанда үлкен сенсоры бар бұл DSLR-лер тереңдікке бақылауды арттыруға, жарық аз жағдайда жақсы жұмыс істеуге және ескі кинокамералардың линзаларын қоса алғанда, алмастырылатын линзалардың кең ауқымын пайдалануға мүмкіндік береді – тәуелсіз режиссерлер көп жылдар бойы армандаған мүмкіндік. Жаңа, жеңіл және қолжетімді кинокамералардың пайда болуымен деректі фильмдер де үлкен пайда тапты. Бұрын пленка камераларының маневрлеу мүмкіндігінің болмауынан ана табиғаттың экстремалды жапайы табиғатын түсіру мүмкін емес еді; алайда, DSLR-лердің пайда болуымен деректі фильмдер режиссерлері кинокамералармен түсіре алмайтын нәрселерді түсіру үшін қиын жерлерге қол жеткізе алды. Жануарларға тіпті камералар бекітіліп, бұрын-соңды көрілмеген көріністерді түсіруге мүмкіндік берді. Жаңа технологиялар тәуелсіз фильмдерде пайда болған жаңа кинематографиялық техникаларды дамытуға мүмкіндік берді, мысалы, 20-ғасырдың басында зум линзасының дамуы. "Блэр Сиқыршысы жобасы" фильмінде танымал болған (даулы) қолмен ұсталған түсірімдердің пайдалануы мүлдем жаңа қосалқы жанрға – табылған кадрларға әкелді. Жаңа монтаждау бағдарламалық қамтамасы тәуелсіз киноға да пайдасын тигізді. Фильмді монтаждау үшін постпродакшн хауызына қажеттілік жойылды, тәуелсіз режиссерлер жеке компьютерді немесе тіпті монтаждау бағдарламалық қамтамасы бар ұялы телефонды пайдаланады. Қолжетімді монтаждау бағдарламалық қамтамасына Avid Media Composer, Adobe Premiere Pro, Final Cut Pro, (Түс градуациялау бағдарламалық қамтамасы) DaVinci Resolve және тағы да көптеген бағдарламалар кіреді. Осы бағдарламаларды пайдалану үшін қажетті постпродакшн дағдыларын үйретуге арналған көптеген тегін оқулықтар мен онлайн курстар да бар. Бұл жаңа технологиялар тәуелсіз режиссерлерге жоғары бюджетті фильмдермен салыстыруға болатын фильмдер жасауға мүмкіндік береді. Компьютерлік графикалық бейнелер (CGI) де қолжетімді болды, постпродакшн компанияларымен орындалатын арнайы процестен тәуелсіз суретшілер орындай алатын міндетке айналды. 2007 жылы бейсызықтық монтаждау және цифрлық камералар сияқты жаңа технологиялардың жақтасы болған Фрэнсис Форд Коппола: "Кино қаржыгердің бақылауынан қашып барады, және бұл керемет нәрсе. Сізге фильм жасауға рұқсат беруді сұрап кино дистрибьюторына барып, қолды тіреудің қажеті жоқ" деді.
Телефон камерасымен фильм түсіру
Қазіргі таңда жоғары пикселді камералы телефондар киноматографияда да кеңінен қолданылуда. 2005 жылы Италиядан Барбара Сегецци мен Марчелло Менкарини режиссерлік еткен, Nokia N90 телефонында түсірілген "New Love Meetings" деректі фильмі, 2007 жылы Нидерландыдан Сайрус Фриш режиссерлік еткен, Samsung телефонында түсірілген "Why Didn't Anybody Tell Me It Would Become This Bad in Afghanistan" деректі-құжаттық фильмі, 2008 жылы Оңтүстік Африкадан Арыян Каганов режиссерлік еткен, Sony Ericsson W900i телефонында түсірілген "SMS Sugar Man" көркем фильмі, 2008 жылы Үндістаннан Сатиш Калатил режиссерлік еткен, Nokia N70 телефонында түсірілген "Veenavaadanam" деректі фильмі, және 2010 жылы Үндістаннан Сатиш Калатил режиссерлік еткен, Nokia N95 телефонында түсірілген "Jalachhayam" көркем фильмі – бұл камералы телефондардың бірінші буынымен жасалған алғашқы тәжірибелік туындылар. "Hooked Up", "To Jennifer", "Tangerine", "9 Rides", "Unsane", "High Flying Bird", "Ghost", "Pondicherry I WeirDo", "Banger" фильмдері iPhone-да түсірілген мысалдардың кейбірі.