Кіріспе

Рибосомалар мРНК молекуласына байланысқан – жасуша биологиясындағы термин.

Полирибосома (немесе полисома немесе эргосома) – мРНК молекуласына байланысқан рибосомалардың тобы, ол тізімдегі моншақтар сияқты көрінеді. Ол мРНК молекуласының және екі немесе одан көп рибосомалардың кешенінен тұрады, олар мРНК нұсқауларын полипептидтерге аударуға қатысады. Алғаш рет 1963 жылы "эргосомалар" деп аталған, кейін Джонатан Уорнер, Пол М. Кнопф және Алекс Рич оларды толығырақ сипаттады. Полисомалар рибосомалар мен ұзарту факторлары кодталған полипептидті синтездеген кезде, ұзарту фазасында пайда болады. Бірнеше рибосома мРНК-ның кодтау аймағы бойынша қозғалып, полисоманы құрайды. Бірнеше рибосоманың мРНК молекуласында бірдей жұмыс істеу мүмкіндігі жасушадағы мРНК-ның шектеулі мөлшерін түсіндіреді. Полирибосомалардың құрылымы прокариоттық полирибосомалар, эукариоттық полирибосомалар және мембранаға байланысқан полирибосомалар арасында өзгеше болады.

Құрылымы

Электрондық микроскопияның бояу, металл көлеңкелеу және өте жұқа клеткалық тілімдер сияқты технологиялары полисома құрылымын анықтаудың алғашқы әдістері болды. Криоэлектрондық микроскопия техникаларының дамуы кескіннің ажыратымдылығын арттырып, құрылымды анықтаудың дәлірек әдісіне мүмкіндік берді. Полирибосомалардың әртүрлі құрылымдық конфигурациялары мРНҚ-ның аудармасындағы айырмашылықтарды көрсете алады. Полирибосома пішінінің арақатынасын зерттеу бірнеше аударма айналымынан кейін көптеген дөңгелек және зигзаг тәрізді полисомалардың табылғанын көрсетті. Аударманың ұзақ мерзімі тығыз жиналған 3D спиральді полисомалардың қалыптасуына себеп болды.

Ұяшықтарда

in situ (жасуша ішіндегі) зерттеулер эукариот полисомаларының сызықтық конфигурацияларды көрсететінін анықтады. Тығыз жиналған 3D спиральдер және жазық екі қатарлы полисомалар табылды, олардың жинақылығы әртүрлі, соның ішінде прокариот полисомаларына ұқсас "үстінен үстіне" контактілер де кездеседі. Эукариоттық 3D полирибосомалары прокариоттық 3D полирибосомаларымен ұқсас, себебі олар "бір айналымға төрт рибосомадан тұратын тығыз жиналған сол спиральды құрылымға" ие. Бұл тығыз жинақылық олардың трансляцияны реттеушілер ретіндегі қызметін анықтай алады, және 3D полирибосомалары флуоресценттік микроскопия арқылы саркома жасушаларында табылды. Полисомалық профильдеу деректері көрсеткендей, жаңашыр мРНК-сы полисомалар үшін вирус мРНК-сынан кеміп қалады, нәтижесінде жаңашыр мРНК-ның трансляциясы төмендеп, вирус мРНК-ның трансляциясы артады.